سناریوهای احتمالی پس از عدم توافق ایران و آمریکا / پایان مذاکرات به معنای آغاز جنگ است؟

هر چند مذاکرات روز شنبه و بامداد یکشنبه، منتهی به توافق نشد ولی این، الزاماً به معنای شکست کامل گفت و گوها نیست.

کد خبر: ۸۳۳۲۴۹

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۹

به گزارش  ایر ان اکونومیست به نقل از عصر ایران، در این لحظه، جنگ بسیار نزدیک تر از صلح است زیرا صرفا در "آتش بس موقت" هستیم و مذاکرات نیز نتیجه بخش نبوده است.

اختلاف بر سر چیست؟

هر چند هیچ کدام از طرفین، اطلاع رسانی دقیقی از آنچه در پشت درهای بسته رد و بدل شده نمی کنند، ولی از لابلای حرف ها و توئیت های منابع نزدیک به آنها می توان دریافت که تقریباً همان موضوعات  اختلافی همیشگی، پابرجا بوده اند و این بار، حتی یکی دو موضوع نیز بدان ها افزوده شده است:

- ایران می گوید باید حداقلی از غنی سازی را در خاک خود داشته باشد ولی آمریکا می گوید غنی سازی باید به صفر برسد.

- درباره تحویل 400 کیلو اورانیوم غنی شده با درصد بالا نیز اختلافاتی وجود دارد. در دور قبل مذاکرات (پیش از جنگ 40 روزه) ایران حاضر شده بود این اورانیوم ها را رقیق کند تا خطر استفاده از آنها برای ساخت بمب اتمی مرتفع شود ولی آمریکایی ها می گویند کل این ذخایر باید از ایران خارج شود. در جنگ 12 روزه، بمب افکن های آمریکایی برای انهدام این ذخایر با بمب های سنگر شکن اقدام کردند ولی موفق به نابودی شان نشدند. در جنگ 40 روزه نیز موفق به این کار نشدند. حتی گفته می شود عملیات فرود هواپیماهای نظامی امریکا در  اطراف اصفهان به قصد تخلیه این منابع بود که موفق نشدند (هنوز صحت و سقم این روایت مشخص نیست).

- قبلاً محل اختلافی به نام "تنگه هزمر" وجود نداشت ولی ایران در جنگ 40 روزه، با بستن آن و کنترل تردد، این تنگه را به  برگ برنده ای برای خود - دستکم تا اینجای کار - تبدیل کرد. ایران می گوید نظام حقوقی تنگه هرمز باید تغییر کند و کشتی های عبوری باید به ایران و عمان که در دو سوی تنگه قرار دارند و کشتی ها از آب های آنها می گذرند، عوارض دهند. آمریکا اما این را نمی پذیرد.

- ایران خواهان پایان همه جنگ ها در منطقه است؛ یعنی پایان حملات به همه نیروهای جریان مقاومت و مشخصاً حزب الله لبنان.

آمریکا اما این را نمی پذیرد و می گوید حتی در صورت صلح با ایران، حملات اسرائیل به لبنان ادامه می یابد.

- درباره اصل رفع تحریم ها ، دو طرف هم نظر هستند ولی راجع به چگونگی و زمان بندی اش، اختلافاتی  وجود دارد.

اما به نظر می رسد همان 3 مورد پیش گفته یعنی  "هسته ای، تنگه هرمز، فراگیر بودن صلح" نقاط کانونی اختلاف اند.

- درباره موشک ها، در این دور از مذاکرات، خبر خاصی منتشر نشده است.

آیا پایان مذاکرات به معنای آغاز جنگ است؟

هر چند مذاکرات روز شنبه و بامداد یکشنبه، منتهی به توافق نشد ولی این، الزاماً به معنای شکست کامل گفت و گوها نیست. تعلیق و توقف مذاکرات، گاه می تواند بخشی از خود مذاکره باشد. واقعیت این است که هم آمریکا و هم ایران، هر کدام از زاویه نگاه و منافع خودشان به توافق نیاز دارند ولی در عین حال، می خواهند حداکثر امتیازات را بگیرند و در مقابل، حداقل ها را بدهند.

از این رو، "ممکن است" در روزهای آینده، واسطه ها بار دیگر نمایندگانی از ایران و آمریکا را دور هم جمع کنند تا مذاکرات ادامه یابد. نکته اصلی اما این است که درباره مسائل اختلافی (هسته ای،تنگه هرمز،جبهه مقاومت) ، طرفین سرسختی زیادی از خود نشان می دهند و این، کار را حتی در صورت مذاکره مجدد سخت تر می کند مگر این که با میانجیگری های احتمالی، راه های میانه و مرضی الطرفینی پیدا شود (که تا حالا نشده است).

سه "اگر"

در این لحظه، جنگ بسیار نزدیک تر از صلح است زیرا صرفا در "آتش بس موقت" هستیم و مذاکرات نیز نتیجه بخش نبوده است. ممکن است حتی زودتر از موعد 14 روزه آتش بس، شاهد از سرگیری جنگ باشیم ولی در عین حال، همان طور که گفتیم، امکان از سرگیری گفت و گوها در سطحی دیگر - یا حتی مشابه - دور از ذهن نیست. بنابراین، در شرایط تعلیق و برزخ به سر می بریم که سه گزینه زیر و پیامدهایشان محتمل است:

- اگر جنگ بشود، شدت آن بسیار بیشتر خواهد بود و احتمالاً جنگ زیرساخت ها، ایران، کشورهای هم پیمان آمریکا در جنوب خلیج فارس و اسرائیل را به شدت تحت تاثیر "ویرانی های راهبردی" قرار خواهد داد.

- اگر جنگ از سر گرفته نشود ولی توافقی هم شکل نگیرد، وضعیت "نه جنگ نه صلح" اقتصاد ایران را به شدت خواهد آزرد. ایران همچنان کنترل تنگه هرمز را در اختیار خواهد داشت و خواهد کوشید با درآمدزایی از آن، بخشی از آثار تحریم ها جبران کند. با این حال، تنگه هرمز، کانون بحران خواهد ماند و  حتی می تواند به اجماع جهانی برای اقدام مشترک علیه ایران در آینده بینجامد.

- اگر توافق شود همه جهان و مشخصاً ایران، بهره مند خواهند شد. این که ایران چقدر از توافق منتفع می شود، بستگی دارد به مفاد توافق خواهد داشت.

تنها راضی

به دلایل کاملاً مشخص، ایران به دنبال توافق است. شخص ترامپ و جمهوریخواهان نیز که تحت فشارهای داخلی اند و متهم به این هستند که جنگی بلاجهت را علیه  ایران آغاز کرده اند نیز تمایل دارند با توافق دیپلماتیک، اعلام پیروزی کنند و روی رقابت های انتخاباتی کنگره که کمتر از 7 ماه دیگر برگزار می شود (و وضع شان هم چندان خوب نیست) متمرکز شوند. کشورهای عربی هم طبیعتاً تاب آوری ادامه جنگ را ندارند. جهان هم نمی خواهد تاوان اقتصادی جنگ دیگران را بدهد.

تنها طرف راضی از عدم توافق ایران و آمریکا، همانی است که همیشه خواسته ایران در انزوای بین المللی باشد: اسرائیل.

در این لحظه، جنگ بسیار نزدیک تر از صلح است زیرا صرفا در "آتش بس موقت" هستیم و مذاکرات نیز نتیجه بخش نبوده است.

نتانیاهو، پیشتر طرح جنگ علیه ایران را به اوباما و بایدن ارائه کرده بود. حتی در دوره اول ترامپ هم او را به جنگ علیه ایران ترغیب می کرد ولی تا 40 و چند روز قبل، موفق به جلب نظر مثبت آمریکا نشده بود.

اینک که تلاش های چندین و چند ساله اسرائیل برای کشاندن آمریکا به رویارویی نظامی با  ایران نتیجه داده، گزینه مطلوب برای اسرائیل، ادامه جنگ تا "خنثی سازی ایران" است.

برای اسرائیل، این یک "جنگ وجودی" تلقی می شود، از این رو، استراتژیست های اسرائیلی بر آنند که برغم تحمل آسیب های فراوان، باید نتیجه این جنگ، خنثی سازی ایران باشد.

آنها بر اساس واقعیت های  تاریخی و پتانسیل های درونی ایران، می دانند که هر گاه ایران به ثبات و توسعه درونی رسیده، قدرت منطقه ای - و در مقاطقی از تاریخ قدرت جهانی - شده است. وجود چنین کانون قدرتی در منطقه خاورمیانه، به هیچ روی مطلوب اسرائیل نیست، حتی اگر حکومتی غیر از جمهوری اسلامی در آن مستقر باشد. بنابراین، در یک نگاه دراز مدت، باید خطر ایران را برطرف کرد و چه فرصتی بهتر از اکنون که ابرقدرت نخست جهان وارد جنگ با ایران شده است.

هدف اسرائیل این است که یا ایران چنان تخریب شود و حتی به ورطه جنگ داخلی که دیگر نتواند قد علم کند یا در ایده آل ترین شکل، تجزیه شود. هر گونه توافقی بین ایران و آمریکا که مشتمل بر عادی سازی روابط، رفع تحریم ها و سرمایه گذاری های خارجی در  ایران شود، با این هدف راهبردی اسرائیل، در تضاد است. بنابر این، تنها کشوری که از عدم توافق رضایت دارد و ترجیح می دهد ولو با تحمل ضربات موشکی و پهپادی، جنگ آمریکا علیه ایران ادامه یابد، اسرائیل است.