پترودلار با نکوبیدن درست یک میخ

هژمونی دلار امریکا

کد خبر: ۸۳۳۱۹۲

تاریخ: ۲۲ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۰

به گزارش ایران اکونومیست؛ یوان به جای دلار در نظام پترودلار، با اثر پروانه‌ای منجر به طوفان، در هژمونی آمریکا خواهد شد.

به خاطر میخی، نعلی افتاد.

به خاطر نعلی، اسبــــی افتاد.

به خاطر اسبــــــی سواری افتاد.

به خاطر سواری، جنگی شکســت خورد.

به خاطر شکستـــــی، مملکتـــــی نابود شد.

و همه این‌ها به خاطر کسی بود که میخ را خوب نکوبیده بود.

این ضرب‌المثل معروف ژاپنی، نظریه ادوراد لورنس را به ما یادآوری می‌کند، اینکه؛ حرکت بال یک پروانه در چین، می‌تواند باعث طوفانی در تگزاس شود! یعنی اثر پروانه ای.مفهوم اثر پروانه ای در ابتدا این بود که به هم خوردن بال های پروانه ممکن است به تغییرات کوچکی در فشار جو منتهی شود که در ترکیب با دیگر عناصر می تواند منجر به ایجاد، از هم پاشیدن یا تغییر جهت یک طوفان شوند.

نکته مهم این است که اثر پروانه ای خود باعث و بانی شکل گیری یک طوفان نیست بلکه تنها موجب آشفتگی در سیستمی منظم از بی‌نظمی‌ها می شود که بعدها اتفاقات را به مسیر دیگری می‌برد‌.

در واقع ایده اثر پروانه ای این است که رویدادهای کوچک و به ظاهر پیش پا افتاده ممکن است در نهایت منجر به عواقبی بسیار بزرگتر شوند. به عبارت دیگر، آنها تأثیرات غیرخطی بر سیستم‌های بسیار پیچیده دارند.

در کشاکش جنگ رمضان ایران پس از فعال کردن کارت کنترل هوشمند تنگه هرمز، با اجبار کردن پرداخت‌های نفتی تنگه هرمز به یوان به جای دلار، نظام پترودلار که از سال 1974 با توافق راهبردی آمریکا با عربستان آغازگر تبدیل دلار به عنوان پایه پولی جریان مالی دنیا و اهرم قدرت هژمونی آمریکا تبدیل شد، را مورد هدف قرار داده است. قطعا دور از منطق نیست اگر اقتصاد دنیا را یک پیکره ببینیم، دلار را به مثابه خون این پیکره و زمینه‌ساز سلطه‌گری آمریکا در نظر بگیریمگ.

حال سوال این است: آیا این حرکت ایران می‌تواند همان اثر پروانه‌ای باشد که در هژمونی آمریکا در جهان تک قطبی یک طوفان ایجاد کرده و نهایتا باعث ویرانی آن شود؟ جایی که به واقع به دلیل نقص نعل اسب نظامی ترامپ یک پنجره فرصت تاریخی برای پیروزی ایران گشوده است.

قطعا این حرکت هوشمندانه ایران در صورتی که تبدیل به همان اثر پروانه‌ای شود، خسارتی هزاران بار سهمگین‌تر از خسارت‌های خواهد بود که ایران به قدرت نظامی آمریکا وارد کرده است.

تضعیف پترودلار آغاز تضعیف و سقوط دلار و پایان ابرقدرتی و هژمونی آمریکاست. بی‌شک اگر ایران بتواند با یک ریتم ثابت این لرزه را بر پیکره پترودلار ادامه دهد و با همراه کردن بخشی از کشورهای همسو در اقتصاد جهانی به مرور به معامله با سایر ارزها عادت دهد، قطعا باعث آغاز پایان نظام پترودلار و نهایتا با قطع جریان خون پترودلاری در شریانهای ثروت‌ساز جهانی به نفع آمریکا خواهد شد.

این حرکت ایران می‌تواند همان اثر پروانه‌ای باشد که در هژمون آمریکا طوفان ویرانگر ایجاد خواهد کرد. اما چگونه؟

همانطور که گفته شد پایه جهانی شدن دلار نظام پترودلار است؛ و نظام پترودلار از دل بازار انرژی متولد شد؛ تضعیف هر نظامی باید از طریق تضعیف پایه‌های آن نظام، ایجاد جایگزین یا اختلال در شریان‌های آن و به طور همزمان معرفی نظام و گزینه آلترناتیو صورت پذیرد‌.

پایه که بازار انرژی‌ست و شریان‌های آن شبکه مالی این بازار است. جایگزینی بازار انرژی نفت‌محور با تلاشها در حوزه‌ انرژی‌های تجدیدپذیر و ... در جریان است، ولیکن حوزه‌های مذکور نیز بالتبع متأثر از نظام دلاری، حاکمیت دلار را پذیرفته و با همین نظام هماهنگ شده‌اند. اختلال در بازار انرژی از طریق ایجاد اختلال در استخراج، فرآوری و انتقال نفت امکان‌پذیر است که هم اینک با سلسله اتفاقات جنگ رمضان اختلال مورد نیاز بالاجبار با حمله طرفین به میادین، پالایشگاه‌ها و خطوط کشتیرانی در کنار کنترل هوشمند تنگه هرمز توسط ایران بوجود آمده است و با فرصت‌شناسی به موقع ایران و الزام جایگزینی یوان چین به جای دلار در معاملات متقاضیان عبور از تنگه هرمز به عنوان یکی از شروط کسب مجوز، همزمان با اختلال ایجاد شده، پازل‌های مورد نیاز برای ایجاد دومینوی تضعیف جدی دلار در اقتصاد جهانی را کنار هم چیده است.

بنابراین می‌توانیم بگوئیم ایران پروانه را به خوبی به پرواز درآورده و تنها کاری که ایران در ادامه باید انجام دهد این است که بال زدن پروانه (ادامه کنترل تنگه یا در صورت ضرورت بستن آن و تثبیت پرداخت‌های غیردلاری) را آنقدر ادامه دهد تا نسیم مورد نیازی که بتواند طوفان آینده را در نظام پترودلار ایجاد کند را تأمین کند. آن نسیم هم چیزی نیست جز تثبیت پرداخت غیردلاری(ترجیحا یوان) در تمام معاملات عبوری تنگه هرمز.

امین طهماسبی رئیس ستاد معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی و پژوهشگر حوزه حکمرانی