از پرخوری تا بازگشت به تعادل؛ چربی‌های نوروزی را چطور هوشمندانه آب کنیم؟

کد خبر: ۸۳۳۱۰۰

تاریخ: ۱۹ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۴۵

به گزارش ایران اکونومیست؛ پرخوری در تعطیلات بخشی طبیعی از تجربه جمعی ماست، اما جبران آن نیاز به تصمیم‌های هوشمندانه دارد. به‌جای رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت، بازگشت به تغذیه متعادل، افزایش تحرک، خواب کافی و مدیریت استرس می‌تواند بدن را به‌آرامی به وضعیت طبیعی برگرداند.

نوروز برای بسیاری از ما فقط آغاز یک سال تازه نیست، بلکه فصل مهمانی‌های طولانی، سفره‌های پررنگ‌ولعاب و خوراکی‌هایی است که به‌سختی می‌توان در برابرشان مقاومت کرد. از شیرینی و آجیل گرفته تا غذاهای پرچرب و وعده‌های نامنظم، همه‌چیز دست‌به‌دست هم می‌دهد تا تعادل معمول بدن به‌هم بریزد. نتیجه برای خیلی‌ها آشناست: چند کیلو اضافه‌وزن، احساس سنگینی، افت انرژی و یک دغدغه جدی؛ «حالا چطور برگردیم به حالت قبل؟»

اما برخلاف تصور رایج، بدن انسان در برابر این تغییرات کوتاه‌مدت بسیار انعطاف‌پذیر است. مسئله اصلی نه خود پرخوری، بلکه نوع مواجهه ما بعد از آن است. آیا باید رژیم‌های سخت بگیریم؟ وعده‌ها را حذف کنیم؟ یا راه بهتری هم وجود دارد؟ علم تغذیه پاسخ متفاوتی دارد: بازگشت تدریجی، نه جبران افراطی.

اشتباه رایج: «جبران سریع» به هر قیمت

یکی از اولین واکنش‌ها بعد از پرخوری، رفتن به سمت رژیم‌های شدید و محدودکننده است؛ حذف کامل کربوهیدرات، نخوردن شام یا کاهش ناگهانی کالری. این روش‌ها شاید در کوتاه‌مدت باعث کاهش وزن شوند، اما معمولاً با افت متابولیسم، افزایش اشتها و بازگشت سریع‌تر وزن همراه‌اند.

بدن وقتی با کمبود ناگهانی انرژی مواجه می‌شود، وارد حالت «صرفه‌جویی» می‌شود؛ یعنی کالری کمتری می‌سوزاند و تمایل بیشتری به ذخیره چربی پیدا می‌کند. به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند به‌جای تنبیه بدن، به آن فرصت تنظیم مجدد بدهیم.

بازگشت به الگوی غذایی متعادل

اولین و مهم‌ترین قدم، بازگشت به یک الگوی غذایی منظم است: سه وعده اصلی و در صورت نیاز میان‌وعده‌های سبک. تمرکز باید روی غذاهای ساده و کم‌فرآوری‌شده باشد؛ سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، پروتئین‌های کم‌چرب.

فیبر در این مرحله نقش کلیدی دارد. مصرف سبزیجات و مواد غذایی پرفیبر به بهبود عملکرد دستگاه گوارش، کاهش نفخ و ایجاد حس سیری کمک می‌کند. در کنار آن، پروتئین باعث می‌شود اشتها کنترل شود و از ریزه‌خواری جلوگیری شودچیزی که بعد از تعطیلات بسیار شایع است.

نکته مهم این است که حذف کامل گروه‌های غذایی (مثلاً کربوهیدرات‌ها) نه‌تنها ضروری نیست، بلکه می‌تواند روند بازگشت به تعادل را مختل کند.

تحرک؛ محرک بازگشت متابولیسم

در ایام تعطیلات، معمولاً سطح فعالیت بدنی کاهش پیدا می‌کند. بنابراین یکی از مهم‌ترین اقدامات بعد از آن، افزایش تدریجی تحرک است.

نیازی به شروع ناگهانی ورزش‌های سنگین نیست. حتی فعالیت‌های ساده مثل: ۳۰ دقیقه پیاده‌روی روزانه، استفاده از پله به‌جای آسانسور و حرکات کششی در خانه می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در تنظیم قند خون، بهبود سوخت‌وساز و کاهش چربی داشته باشد.

مطالعات نشان می‌دهد فعالیت‌های منظم و سبک، در بلندمدت از ورزش‌های مقطعی و شدید مؤثرترندبه‌ویژه برای افرادی که تازه می‌خواهند به روال قبلی برگردند.

آب و تعادل مایعات؛ کاهش وزن واقعی یا موقتی؟

بخشی از افزایش وزن بعد از تعطیلات، ناشی از احتباس آب در بدن است، نه صرفاً چربی. مصرف زیاد نمک، شیرینی و غذاهای فرآوری‌شده باعث می‌شود بدن آب بیشتری نگه دارد.

نوشیدن آب کافی به بدن کمک می‌کند این مایعات اضافی را دفع کند، نفخ را کاهش دهد و احساس سبکی بیشتری ایجاد کند. در بسیاری از موارد، کاهش سریع یکی دو کیلو وزن در روزهای اول، نتیجه همین تنظیم مایعات است.

خواب؛ حلقه‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود

یکی از مهم‌ترین، اما کمتر دیده‌شده‌ترین عوامل در کنترل وزن، خواب کافی است. کم‌خوابی باعث افزایش هورمون گرسنگی (گرلین) و کاهش هورمون سیری (لپتین) می‌شود؛ ترکیبی که میل به غذاهای پرکالری را بالا می‌برد.

بازگشت به یک الگوی خواب منظم، می‌تواند به‌طور مستقیم در کنترل اشتها، بهبود متابولیسم و حتی کاهش استرس مؤثر باشد.

استرس و خوردن احساسی

بعد از تعطیلات، بسیاری از افراد با استرس بازگشت به کار یا تغییر روتین مواجه می‌شوند. این استرس می‌تواند به خوردن احساسی منجر شود؛ یعنی مصرف غذا نه از روی گرسنگی، بلکه به‌عنوان واکنش به فشار روانی.

مدیریت استرساز طریق پیاده‌روی، مدیتیشن، یا حتی ارتباطات اجتماعی می‌تواند به جلوگیری از این چرخه کمک کند.

واقع‌بین باشید؛ بدن زمان می‌خواهد

یکی از اشتباهات رایج، انتظار کاهش سریع وزن است. اگر اضافه‌وزن در طول چند هفته ایجاد شده، منطقی نیست که در چند روز از بین برود.

کاهش تدریجی وزن (مثلاً نیم تا یک کیلو در هفته) پایدارتر است و احتمال بازگشت آن کمتر خواهد بود. هدف اصلی باید بازگشت به تعادل باشد، نه رسیدن سریع به یک عدد روی ترازو.

پرخوری در تعطیلات بخشی طبیعی از تجربه جمعی ماست، اما جبران آن نیاز به تصمیم‌های هوشمندانه دارد. به‌جای رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت، بازگشت به تغذیه متعادل، افزایش تحرک، خواب کافی و مدیریت استرس می‌تواند بدن را به‌آرامی به وضعیت طبیعی برگرداند.