تورم از کنترل خارج شد؟

تورم نقطه‌ای در ماه گذشته به رکوردی 15 ساله رسیده است. روند این شاخص در ماه‌های اخیر شکلی نمایی یا به‌شدت صعودی داشته است. با این‌حال بررسی روند این متغیر در سال‌های قبل‌تر نمایانگر نکته‌ای قابل‌توجه است.

کد خبر: ۸۳۳۰۶۵

تاریخ: ۱۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۸:۴۶

اقتصاد ایران سال‌های زیادی است که با تورم‌های بالا مواجه است. تورمی که مانند سایر نقاط جهان به علت رشد نقدینگی یا همان چاپ پول به‌وجود آمده است. با این‌حال پرسش اصلی اینجاست که چه عواملی موجب رشد نقدینگی در اقتصاد کشور شده است. با توجه به ساختار اقتصاد ایران، دولت و کسری بودجه این نهاد متحمل‌ترین گزینه است. اما در انتهای مسئله سوالی که مطرح می‌شود این است که درآمد دولت از ناحیه چه اتفاقات و رخدادهایی تحت فشار قرار گرفته است. در این گزارش با بررسی روند تورم نقطه به نقطه کل کشور که توسط مرکز آمار منتشر می‌شود سعی شده به این سوال پاسخ داده شود.

چه رویدادهایی در دهه 90 به افزایش قیمت‌ها در ایران دامن زد؟

باراک اوباما در سال‌های ابتدایی دهه 90 با ایجاد یک اتحاد جهانی علیه برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌هایی سختگیرانه علیه ایران وضع کرد. تحریم‌هایی که مهم‌ترین ابزار آن جلوگیری از فروش نفت، رد و بدل شدن درآمدهای آن و در نهایت مبادلات بانکی بود. از همین‌رو درآمدهای دولت به خصوص درآمدهای نفتی این نهاد کاهش یافت و کسری بودجه دولت بزرگتر شد. نتیجه این اتفاق خلق پول و رشد نقدینگی از طریق استقراض از شبکه بانکی بود. امری که در اعداد و ارقام مربوط به تورم قابل مشاهده است. تورم نقطه به نقطه که در فروردین سال 1391 برابر با 24.7 درصد برآورد شده بود، در خرداد 1392 به 42.4 درصد افزایش یافت. رقمی بی‌سابقه در آن دوران که البته با نارضایتی‌های اجتماعی نیز همراه شد.

با این‌حال با امضای برجام و رفع موقت تحریم‌ها،‌ درآمد دولت افزایش یافت، کسری بودجه کاهشی شد و البته سیاست‌های کنترلی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی موجب شد تا تورم نقطه به نقطه روندی نزولی یافته و به 5.7 درصد در آذر 1395 برسد. اما این روند ادامه‌دار نبود. ترامپ در اردیبهشت 1397 از برجام خارج شد و تحریم‌ها را علیه اقتصاد ایران بازگرداند. در نتیجه تورم نقطه‌ای روندی افزایشی به خود گرفت و در اردیبهشت 1398 به عدد بی‌سابقه 52.1 درصد رسید.

شروع شوک‌های تورمی با جراحی‌های ناکامل اقتصادی

در سال‌های بعد از 1398 تورم بالا و پایین‌های زیادی را تجربه کرد اما همچنان یک چیز واضح بود؛ اینکه سطوح تورمی در ارقام بالایی ثبت می‌شد. با این‌حال تصمیم دولت سیزدهم مبنی بر حذف ارز 4 هزار و 200 تومانی و شوک قیمتی ناشی از این اتفاق به کالاهای اساسی موجب شد تا تورم نقطه به نقطه به رکورد جدیدی دست یابد. به‌طوری که در اردیبهشت سال 1402 تورم نقطه به نقطه به رقم تاریخی 55.5 درصد افزایش پیدا کرد. بعد از این اتفاق، بانک مرکزی با اتخاذ سیاست‌های کنترلی مانند سقف ترازنامه و کنترل مقداری که منجر به کمتر شدن رشد نقدینگی می‌شود تلاش کرد تا حدی تورم را کاهش دهد. این تلاش با همراهی درآمدهای نفتی دولت تا حدی به ثمر نشست و تورم نقطه به نقطه در فروردین 1403 برابر با 30.9 درصد اعلام شد.

با این‌وجود با افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی، ورود مجدد ترامپ به کاخ سفید و سختگیرانه‌تر شدن تحریم‌های آمریکا و در نهایت وقوع دو جنگ 12روزه و جنگ رمضان موجب شد تا کسری بودجه دولت شدیدتر شده و میزان استقراض از شبکه بانکی بیشتر شود. علاوه بر این موارد، سیاست دولت در حذف ارز 28 هزار و 500 تومانی موجب شد تا کالاهای اساسی که از این ارز برخوردار بودند، جهش قیمتی بی‌سابقه‌ای را تجربه کنند؛ البته دولت تلاش کرد با طرح کالابرگ افزایش قیمت ناشی از این اتفاق را خنثی کند. با این‌حال شواهد اولیه حاکی از ناموفق بودن دولت در این مورد است. بنابراین در ماه گذشته یعنی اسفند 1404 تورم نقطه به نقطه به بیشترین مقدار در حداقل 15 سال گذشته رسید. این شاخص در آخرین ماه سال گذشته برابر با 71.8 درصد محاسبه شده است.

حال در انتهای گزارش این سوال را می‌توان مطرح کرد که افزوده شدن مشکلات ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر دیگر بحران‌های فزاینده اقتصاد کشور چه تاثیری بر تورم خواهد داشت.