تهران به دنبال یک آتش بس دائمی است نه موقت

جنگ وارد مرحله جدید می شود یا توافق در راه است؟

منابع گفتند میانجی‌ها در حال کار بر روی اقدامات اعتمادساز هستند که ایران می‌تواند در مورد بازگشایی تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم با غنای بالا انجام دهد. دو منبع گفتند این دو موضوع مهم‌ترین اهرم‌های چانه‌زنی ایران در مذاکرات هستند و ایران برای تنها ۴۵ روز آتش‌بس حاضر به واگذاری کامل آن‌ها نخواهد شد.

کد خبر: ۸۳۳۰۶۲

تاریخ: ۱۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۸:۳۷

به گزارش ایران اکونومیست به نقل از اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در صبح عید پاک با انتشار پستی مملو از الفاظ رکیک در شبکه اجتماعی تروث، تهدیدهای خود علیه نیروگاه‌ها، پل‌ها و دیگر زیرساخت‌های ایران را تشدید کرد. این در شرایطی است که آکسیوس در گزارشی ادعا کرد که ایالات متحد، ایران و گروهی از میانجی‌های منطقه‌ای در حال بررسی شرایط یک آتش‌بس احتمالی ۴۵ روزه هستند که می‌تواند به پایان دائمی جنگ منجر شود.

به گفته منابع آکسیوس، شانس دستیابی به یک توافق جزئی طی ۴۸ ساعت آینده اندک است؛ اما این تلاش نهایی تنها فرصت برای جلوگیری از تشدید شدید جنگ است که شامل حملات گسترده به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران و همچنین تلافی علیه تأسیسات انرژی و آب در کشورهای خلیج خواهد بود.

ترامپ عصبی می‌شود

به نوشته واشینگتن پست، دونالد ترامپ تهدیدهای خود برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های ایران را در صورت باز نکردن تنگه هرمز افزایش داد و روز یکشنبه در پیامی پر از الفاظ توهین‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی ادعا کرد که این کشور «در جهنم زندگی خواهد کرد.» او بعداً نیز مدعی شد که ایالات متحد می‌تواند «هر نیروگاهی» را در کشور هدف قرار دهد؛ حمله‌ای که کارشناسان هشدار دادند که می‌تواند به جنایات جنگی منجر شود.

این تهدید رکیک که در صبح عید پاک، چند ساعت پس از آن‌که پاپ لئو چهاردهم از کشورها خواست راه صلح را انتخاب کنند، منتشر شد، نشان‌دهنده بروز تنش‌هاست، چراکه نشانه اندکی مبنی بر این وجود دارد که تهران و واشینگتن به توافقی برای باز کردن این آبراه حیاتی کشتیرانی نزدیک باشند؛ آبراهی که ایران عملاً از حدود پنج هفته پیش و از زمان آغاز حملات آن را بسته است. قیمت بنزین به‌شدت افزایش یافته زیرا ایران جریان نفت از طریق تنگه هرمز را محدود کرده است. این کار ایران فشار سیاسی بر ترامپ را برای پایان دادن به درگیری‌ای که آغاز کرده افزایش می‌دهد و تهدید روز یکشنبه هشدارهای پیشین او را که در صورت عدم پیشرفت قصد وارد کردن خسارات شدید دارد، تشدید می‌کند.

هشدار ترامپ همچنین پس از یک هفته پیام‌های متناقض درباره برنامه‌هایش برای تنگه، باعث سردرگمی بیشتر متحدان شد. رئیس‌جمهور آمریکا که پیش‌تر از دیگر کشورها خواسته بود برای باز کردن این آبراه کمک کنند، در روزهای اخیر اشاره کرده که ایالات متحده مسئول بازگشایی آن نیست: او روز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت: «ما کاری با آنچه در تنگه رخ می‌دهد، نخواهیم داشت.» او همچنین از متحدانی که به نفت عبوری از تنگه وابسته‌اند خواست «کمی شجاعتی که پیش‌تر باید می‌داشتید را به خرج دهید و فقط انجامش دهید.»

تهدید زیرساختی

ترامپ در سخنرانی چهارشنبه خطاب به ملت، بازگشایی تنگه را در میان اهداف اصلی ایالات متحد ذکر نکرد. او گفت آمریکا طی دو یا سه هفته آینده «بسیار شدید» به ایران ضربه خواهد زد و ارزیابی کرد که تنگه پس از پایان جنگ «به‌طور طبیعی» باز خواهد شد. بااین‌حال، حتی پس از ترور مقامات ارشد ایرانی به‌دست اسرائیل و ایالات متحد، رهبران ایران در تلاش‌های خود برای وارد کردن درد اقتصادی بیشتر مصرتر شده‌اند؛ به صورتی که تهران و واشینگتن را در مذاکرات بیش از پیش از هم دور کرده است.

حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت هر سال از تنگه هرمز عبور می‌کند و آژانس بین‌المللی انرژی در پاریس اقدام ایران را بزرگ‌ترین شوک انرژی در تاریخ خوانده است. در ایالات متحد، قیمت بنزین برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲ از هر گالن ۴ دلار فراتر رفت که طبق داده‌های AAA حدود ۲۵ درصد بالاتر از یک ماه پیش است. ترامپ روز یکشنبه به وال‌استریت ژورنال گفت اگر ایران تا عصر سه‌شنبه تنگه را باز نکند، «آن‌ها هر نیروگاه و هر تأسیسات دیگری را که در سرتاسر کشور دارند از دست خواهند داد.»

حقوق بشر چه می‌شود؟

کارشناسان حقوق بشر هشدار داده‌اند که حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی نقض قوانین بین‌المللی در مورد درگیری‌های مسلحانه خواهد بود. شبکه‌های برق، تأسیسات آب و پل‌ها نمونه‌هایی از زیرساخت‌های «دوکاربردی» (dual use) هستند که غیرنظامیان از آن‌ها استفاده می‌کنند، اما ارتش نیز ممکن است برای عملیات به آن‌ها متکی باشد. درحالی‌که قوانین بین‌المللی در بسیاری از موارد حمله به این سایت‌ها را محدود می‌کند، کارشناسان می‌گویند ایالات متحد از زمان جنگ خلیج فارس به‌طور فزاینده‌ای آن‌ها را هدف قرار داده است.

برایان فینوکن، مشاور حقوقی پیشین وزارت خارجه، گفت بسته به شرایط میدانی، نیروگاه‌ها و پل‌ها می‌توانند اهداف نظامی قانونی یا اشیای غیرنظامی تحت قوانین جنگ باشند. فینوکن که اکنون مشاور ارشد برنامه ایالات متحد در گروه بین‌المللی بحران است، گفت: «تهدید به حمله به همه پل‌ها یا نیروگاه‌ها، یا حمله بدون تمایز میان اهداف قانونی و غیرقانونی، تهدید به ارتکاب جنایات جنگی خواهد بود.»

برت مک‌گورک، مقام ارشد پیشین امنیت ملی در چندین دولت از جمله دولت ترامپ، روز یکشنبه در برنامه «وضعیت اتحادیه» شبکه سی.ان.ان. گفت که تهدید اخیر ترامپ در تروث سوشال به نظر می‌رسد تلاشی برای «تشدید تنش به‌منظور رسیدن به توافق» باشد؛ هرچند گفت که نسبت به موفقیت آن تردید دارد. به گفته مک‌گورک: «رئیس‌جمهور در سخنرانی ملی خود در آن شب اشاره کرد که تنگه هرمز برای ما یک هدف نیست»، و حالا می‌گوید که هست. «به‌نوعی اهداف از نظر اینکه دقیقاً چه چیزی را می‌خواهیم در اینجا به دست آوریم، در حال تغییر هستند.»

تمدید برای توافق؟

در همین حال، ترامپ روز یکشنبه به آکسیوس گفت که ایالات متحد «در حال مذاکرات عمیق» با ایران است و ممکن است پیش از پایان مهلت او در روز سه‌شنبه به توافق برسند. او گفت: «شانس خوبی وجود دارد، اما اگر توافق نکنند، همه‌چیز را آنجا منفجر می‌کنم.» ترامپ تهدید کرده است که اگر نتواند با حکومت ایران به توافق برسد، زیرساخت‌های حیاتی برای غیرنظامیان ایرانی را نابود خواهد کرد.

چنین حملاتی می‌تواند جنایات جنگی محسوب شود و ایران تهدید کرده است که با حمله به زیرساخت‌ها در اسرائیل و کشورهای خلیج فارس تلافی خواهد کرد. دو منبع به آکسیوس گفتند که طرح عملیاتی برای یک کارزار بمباران گسترده آمریکا-اسرائیل علیه تأسیسات انرژی ایران آماده است، اما تأکید کردند که تمدید مهلت ترامپ با هدف دادن آخرین فرصت برای رسیدن به توافق انجام شده است.

چهار منبع آگاه از تلاش‌های دیپلماتیک گفتند مذاکرات از طریق میانجی‌های پاکستانی، مصری و ترکیه‌ای و همچنین از طریق پیام‌های متنی میان استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در حال انجام است. یک مقام آمریکایی گفت دولت ترامپ در روزهای اخیر چندین پیشنهاد به ایران ارائه داده، اما تاکنون مقامات ایرانی آن‌ها را نپذیرفته‌اند. منابع گفتند میانجی‌ها در حال بررسی شرایط یک توافق دو مرحله‌ای هستند؛ مرحله نخست شامل آتش‌بس احتمالی ۴۵ روزه خواهد بود که طی آن درباره پایان دائمی جنگ مذاکره می‌شود.

یکی از منابع گفت در صورت نیاز به زمان بیشتر برای مذاکرات، آتش‌بس می‌تواند تمدید شود. مرحله دوم شامل توافق برای پایان جنگ خواهد بود. منابع گفتند میانجی‌ها معتقدند بازگشایی کامل تنگه هرمز و حل مسئله اورانیوم با غنای بالای ایران — یا از طریق خروج آن از کشور یا رقیق‌سازی — تنها در نتیجه یک توافق نهایی امکان‌پذیر است.

منابع گفتند میانجی‌ها در حال کار بر روی اقدامات اعتمادساز هستند که ایران می‌تواند در مورد بازگشایی تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم با غنای بالا انجام دهد. دو منبع گفتند این دو موضوع مهم‌ترین اهرم‌های چانه‌زنی ایران در مذاکرات هستند و ایران برای تنها ۴۵ روز آتش‌بس حاضر به واگذاری کامل آن‌ها نخواهد شد. میانجی‌ها می‌خواهند ببینند آیا ایران می‌تواند در مرحله نخست توافق، گام‌های جزئی در هر دو موضوع بردارد.

آن‌ها همچنین در حال بررسی اقداماتی هستند که دولت ترامپ می‌تواند برای دادن تضمین به ایران انجام دهد تا آتش‌بس موقتی نباشد و جنگ از سر گرفته نشود. ایران به میانجی‌ها اعلام کرده‌اند که نمی‌خواهند در وضعیتی مشابه غزه یا لبنان گرفتار شوند، جایی که آتش‌بس روی کاغذ وجود دارد اما ایالات متحده و اسرائیل هر زمان که بخواهند می‌توانند دوباره حمله کنند. میانجی‌ها همچنین در حال بررسی سایر اقدامات اعتمادساز از سوی آمریکا هستند که بتواند برخی از خواسته‌های ایران را برآورده کند. کاخ سفید از اظهارنظر خودداری کرد.

جزئیات تازه مذاکرات به روایت رویترز

همزمان رسانه رویترز جزئیات تازه‌ای را در همین رابطه گزارش می‌دهد. مطابق این گزارش رویترز به نقل از یک منبع آگاه، ایران و ایالات متحد یک طرح برای پایان دادن به خصومت‌ها دریافت کرده‌اند که می‌تواند اجرا شود و تنگه هرمز را بازگشایی کند. این منبع گفت که پاکستان چارچوبی برای پایان خصومت‌ها تدوین کرده که با ایران و آمریکا تبادل شده است. این طرح شامل سازوکاری دو مرحله‌ای است: یک آتش‌بس فوری و سپس یک توافق جامع. این منبع افزود: «تمام عناصر باید امروز مورد توافق قرار بگیرند.» بر اساس این پیشنهاد، تفاهم اولیه به شکل یک یادداشت تفاهم تنظیم می‌شود که از طریق پاکستان—تنها کانال ارتباطی در مذاکرات—به صورت الکترونیکی نهایی خواهد شد. این منبع به رویترز گفت که فرمانده ارتش پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، «تمام شب» را با معاون رئیس‌جمهور آمریکا جِی. دی. ونس، استیو ویتکاف و نیز وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، در تماس بوده است.

بر اساس این پیشنهاد، آتش‌بس فوراً اجرا شده و تنگه هرمز باز خواهد شد و ۱۵ تا ۲۰ روز زمان برای نهایی کردن توافق گسترده‌تر در نظر گرفته شده است. این توافق موقت که فعلاً «توافق اسلام‌آباد» نامیده می‌شود، شامل چارچوب منطقه‌ای برای تنگه خواهد بود و مذاکرات حضوری نهایی در اسلام‌آباد انجام می‌شود. مقامات آمریکایی و ایرانی در واکنش فوری اظهار نظر نکرده‌اند. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، طاهر آندربی، نیز از اظهار نظر خودداری کرد.