جنگ آب در خلیج فارس؛ وقتی تشنگی از نفت خطرناک‌تر می‌شود

در صورت طولانی شدن جنگ علیه ایران، ممکن است آب به اندازه نفت به کالایی حیاتی تبدیل شود. کشورهای خشک عربی حاشیه خلیج فارس به‌طور فزاینده‌ای به نمک‌زدایی آب یا همان تاسیسات آب‌شیرین‌کن وابسته شده‌اند؛ فرآیندی که بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی بحرین، کویت و قطر و تقریباً همین میزان در عمان را تأمین می‌کند. این رقم برای عربستان سعودی حدود ۷۰ درصد و در امارات متحده عربی نزدیک به ۴۰ درصد است.

کد خبر: ۸۳۲۸۰۴

تاریخ: ۰۹ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۲:۴۴

به گزارش ایران اکونومیست، این وضعیت به گفته پیتر شوارتزشتاین از مرکز استیمسون، یک اندیشکده آمریکایی، «مجموعه‌ای خطرناک از آسیب‌پذیری‌های جدید» ایجاد کرده است. او توضیح می‌دهد که جمعیت‌های به‌سرعت در حال رشد و صنایع پرمصرف این کشورها اکنون به عملکرد بی‌وقفه «تعداد محدودی زیرساخت آبی» وابسته‌اند. این کشورهای عربی به هزاران تأسیسات وابسته‌اند که پربازده‌ترین آن‌ها در امتداد سواحل قرار دارند (نگاه کنید به نقشه). همین امر آن‌ها را در معرض دسترسی آسان موشک‌ها و پهپادهای ایرانی قرار می‌دهد.

خطرات در زمان جنگ آشکار است. یک تلگراف دیپلماتیک آمریکا در سال ۲۰۰۸ که توسط ویکی‌لیکس منتشر شد، اشاره می‌کند که تنها تأسیسات نمک‌زدایی الجبیل در آن زمان بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی ریاض، پایتخت عربستان، را تأمین می‌کرد. اگر خطوط لوله یا زیرساخت‌های برق اطراف آن هدف حمله قرار می‌گرفت، شهر ظرف یک هفته باید تخلیه می‌شد. این یادداشت نتیجه‌گیری می‌کند که اگر چنین اتفاقی رخ دهد، «ساختار فعلی دولت عربستان سعودی نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد».

از سال ۲۰۰۶، کشورهای خلیج فارس حدود ۵۳ میلیارد دلار برای کاهش این خطر هزینه کرده‌اند. عربستان سعودی اکنون حدود ۴۰ درصد آب نمک‌زدایی‌شده خود را از تأسیسات کوچک‌تر و پراکنده‌تر تأمین می‌کند. ابوظبی و قطر نیز در حال ایجاد ذخایر استراتژیک هستند. به لطف این سرمایه‌گذاری‌ها، بیشتر کشورهای خلیج فارس تا حدی از حفاظت برخوردارند. حتی اگر ایران این تأسیسات را هدف قرار دهد، در بیشتر کشورها بخشی از آب آشامیدنی همچنان در دسترس خواهد بود.

اما شکاف‌های بزرگی همچنان باقی است. بخش عمده آب نمک‌زدایی‌شده خلیج فارس از تعداد محدودی تأسیسات تأمین می‌شود. ظرفیت ذخیره‌سازی نیز نابرابر است: امارات قصد دارد تا سال ۲۰۳۶ ذخایری معادل تنها دو روز مصرف عادی داشته باشد که با جیره‌بندی شدید می‌تواند به حدود یک ماه افزایش یابد. کشورهای کوچک‌تری مانند بحرین حتی آسیب‌پذیرتر هستند.

حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی آب عموماً به‌عنوان جنایت جنگی تلقی می‌شود. ممکن است چنین اقداماتی پیش‌تر توسط هر دو طرف این درگیری انجام شده باشد. گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای آمریکایی تأسیساتی در جزیره قشم ایران را هدف قرار داده‌اند؛ ایران نیز متقابلاً یک تأسیسات در بحرین را هدف قرار داده است. اندکی پیش از آنکه دونالد ترامپ به‌طور ناگهانی از تهدید خود برای حمله به نیروگاه‌های برق ایران عقب‌نشینی کند، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده بود که در پاسخ، تأسیسات آبی کشورهای خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.

اگرچه ایران بسیار کمتر به نمک‌زدایی وابسته است، اما با کمبود شدید آب مواجه است. دهه‌ها ساخت سد و برداشت بی‌رویه از منابع آب، ذخایر این کشور را تحلیل برده است. تقریباً یک‌سوم جمعیت ایران با کمبود آب روبه‌رو هستند. جنگ نیز کمکی به بهبود همکاری محدود ایران با کشورهای همسایه در زمینه آب نخواهد کرد. با ادامه درگیری، ایران ممکن است جریان آب به کشورهای همسایه در خلیج فارس را قطع کند. اما به‌طور فزاینده‌ای این احتمال نیز وجود دارد که خود ایران با کمبود آب روبه‌رو شود.