ترکش‌هایی که بیشترین تلفات را می‌گیرند/ جراحات چشمی، پیامد دود و پرتابه‌ها در جنگ

چرا ترکش‌ها خطرناک‌تر از خود انفجارند

کد خبر: ۸۳۲۷۶۴

تاریخ: ۰۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۴:۱۹

به گزارش ایران اکونومیست؛ استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی به خبرآنلاین می‌گوید: «ترکش‌های آواری، اجزای غیرفلزی ناشی از اصابت و انفجار شامل آوار حاوی قطعات سنگ، چوب، شیشه و سایر اجزای جداشده از ساختمان‌هاست که می‌توانند در محیط‌های شهری با اصابت به افراد، بناها و خودروهای پیرامون محل اصابت، باعث آسیب جدی شوند.»

در شرایطی که پیامدهای حملات هوایی و انفجارها در محیط‌های شهری بار دیگر به یکی از دغدغه‌های جدی تبدیل شده، توجه به ماهیت «ترکش»‌ها و نقش آن‌ها در افزایش تلفات انسانی و خسارات زیرساختی اهمیت دوچندان یافته است؛ پدیده‌ای که در بسیاری از موارد، سهم آن در ایجاد آسیب حتی از خود موج انفجار نیز فراتر می‌رود.

دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین، با تکیه بر مشاهدات میدانی و تحلیل‌های تخصصی، به تشریح انواع ترکش‌ها، نحوه شکل‌گیری آن‌ها و دامنه اثرگذاری‌شان در محیط‌های شهری می‌پردازد و با اشاره به تجربه‌های عینی در تهران و نمونه‌های مشابه، نشان می‌دهد که چگونه ترکیب موج انفجار، پرتاب اجزای سازه‌ای و خرده‌شیشه‌ها می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده در میزان تلفات و جراحات تبدیل شود.
زارع، زلزله‌شناس و استاد دانشگاه
ترکش‌ها؛ عامل اصلی تلفات در انفجارها

زارع در ابتدای توضیحات خود، به تعریف ترکش‌ها و نقش آن‌ها در انفجارها می‌پردازد: «ترکش‌های موشک قطعات یا اجزایی هستند که در هنگام انفجار یا شکستگی وسایل و پرتابه‌های انفجاری ایجاد می‌شوند. این قطعات به دلیل جنس، سرعت و جرم خود، بسیار خطرناک هستند. ترکش‌ها یکی از اصلی‌ترین دلایل زخمی شدن و مرگ در انفجارها هستند. ترکش‌ها پس از انفجار و پراکنده شدن می‌توانند مردم و زیرساخت‌ها را به خطر بیندازند.»

دو روایت میدانی از تهران/ موج انفجار و خسارات جانی و مالی

استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی با اشاره به تجربه‌ای عینی، به نقش ترکش‌های آواری در افزایش تلفات اشاره می‌کند: «پس از اصابت پرتابه از هواپیمای دشمن در نزدیکی منزل در نارمک تهران، در ساعت ۱۴:۲۰ روز دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ و تخریب کامل یک بنای ۵ طبقه در کنار خیابان دردشت، دیدم که بیشتر آسیب به مردم از شلیک شدن قطعات و بلوک‌های منفجرشده و قطعه‌قطعه‌شده از ساختمان بتنی مورد اصابت بود. به نحوی که قطعات این بنا تا حدود ۱۰۰ متری محل اصابت در کوچه و خیابان مجاور به همه طرف‌ها شلیک شده بود.»

او اضافه می‌کند: «اصابت این قطعات به مردم و خودروها و شیشه‌های بناهایی که در مسیر پرتاب این ترکش‌ها قرار داشتند، موجب تلفات، جراحت و خسارت بیشتر به دیوار و پنجره‌های ساختمان‌ها و همچنین خودروهای در حال حرکت و پارک‌شده شد.»

زارع در ادامه به نمونه‌ای دیگر از اثرات موج انفجار اشاره می‌کند: «در نیمروز ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ نیز در حمله دشمن به محدوده میدان شهدا تهران، موج انفجار ناشی از حمله شیشه‌های ساختمان فروشگاه اتکا شهدا را شکست و باعث جراحت تعدادی از مردم شد. ترکش‌های این حمله هوایی نیز منجر به جراحت و شهادت چند نفر از مردم عادی در خیابان‌های اطراف شد.»

پرتابه‌ها و دود ناشی از انفجار، مهم‌ترین دلیل جراحات چشمی

او در بخش دیگری از سخنان خود، به جراحات چشمی به‌عنوان یکی از پیامدهای مهم انفجارها اشاره می‌کند: «یکی از مجروحیت‌های جنگ ۱۲روزه خرداد-تیر ۱۴۰۴ نیز «جراحات چشمی» بود. بسیاری از افراد غیرنظامی ساکن در جوار مناطقی که هدف حملات اسرائیل قرار گرفتند، دچار آسیب‌های جسمی ناشی از ترکش پرتابه‌ها و شکستن شیشه پنجره‌ها به دلیل شدت موج انفجار و ریزش آوار شدند و پرتاب جسم سخت و خرده‌شیشه‌ها به چشم و حتی دود و گرمای انفجار، مهم‌ترین دلیل جراحات چشمی در جنگ ۱۲روزه بود.»

انواع ترکش‌ها؛ از قطعه‌ای تا فلزی

به گفته زارع، ترکش‌های بمب‌ها و پرتابه‌ها انواعی دارند: «ترکش‌های قطعه‌ای (fragmentation shrapnel) شامل تکه‌های کوچک و میخ‌هایی است که به دلیل سرعت بالا و توانایی برخورد و وارد شدن به بافت بدن، می‌توانند موجب جراحت جدی یا مرگ شوند و در پرتابه‌هایی مانند نارنجک‌ها استفاده می‌شوند.

نارنجک M۶۷ که توسط نیروهای نظامی آمریکا استفاده می‌شود، قطر ۱۰۷ میلی‌متر و وزن ۴۳۰ گرم دارد و از یک شارژ انفجاری بالا استفاده می‌کند که پوسته آن را به هزاران قطعه تجزیه می‌کند.

مین M۱۸A۱ Claymore یک مین ضدنفر است که در هنگام فعال‌سازی، ترکش‌ها را در یک جهت خاص پراکنده می‌کند.»

ترکش‌های پرتابه‌ای و فلزی؛ گسترش خطر

او سپس به نوع دیگری از ترکش‌ها اشاره می‌کند که دامنه آسیب گسترده‌تری دارند: «ترکش‌های پرتابه‌ای (projectile shrapnel) شامل قطعاتی هستند که در حین پرواز یا برخورد از یک موشک یا بمب جدا و پرتاب می‌شوند. این قطعات می‌توانند به مناطق وسیعی پرتاب شوند و ریسک آسیب‌های جانبی را افزایش دهند.

ترکش‌های فلزی (metal shrapnel) قطعات فلزی از پوسته یا بدنه یک بمب یا موشک هستند که بسیار خطرناک‌اند، زیرا می‌توانند به فاصله زیادی حرکت کنند و سرعت بالا را حفظ کنند. مثلاً موشک Maverick AGM-۶۵ که یک موشک جستجوگر گرماست، پس از انفجار ترکش‌هایی تولید می‌کند که می‌تواند به اهداف آسیب برساند.»

ترکش‌های آواری؛ تهدید جدی در محیط شهری

زارع با تأکید بر نقش محیط شهری و اشاره به اهمیت ترکش‌های آواری توضیح می‌دهد: «ترکش‌های آواری (debris shrapnel) اجزای غیر فلزی ناشی از اصابت و انفجار شامل آوار حاوی قطعات بتن، سنگ، آجر، چوب، شیشه و سایر اجزای جداشده و تکه‌تکه‌شده از ساختمان‌ها است که اگرچه کمتر از ترکش‌های فلزی خطرناک‌اند، اما می‌توانند در محیط‌های شهری با اصابت به افراد و بناها و خودروهای پیرامون محل اصابت، باعث آسیب جدی شوند.

این ترکش‌ها همان‌هایی هستند که من در حمله هوایی دشمن در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ در نارمک تهران مشاهده کردم.»

او ادامه می‌دهد: «ترکش‌های آواری با پرتاب آوار قطعات ساختمان‌ها به اطراف موجب تخریب می‌شوند. مثلاً پرتابه M۱ Abrams با برخورد سریع به هدف ساختمانی می‌تواند خود و محیط هدف را شکسته و ترکش‌های آواری ایجاد کند که به ساکنان، رهگذران و ساختمان‌های نزدیک آسیب جدی برساند. در شرایط غیرجنگی، در انفجارهای شهری نیز ترکش‌های آواری می‌توانند به افراد نزدیک آسیب برسانند.»

ترکش‌های پرسرعت؛ انرژی بالا، آسیب شدید

استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی، در پایان به ترکش‌های پرسرعت اشاره می‌کند: «ترکش‌های سرعت بالا (high velocity shrapnel) قطعاتی هستند که با سرعت بسیار بالا - بیش از ۱۰۰۰ متر در ثانیه - پرتاب می‌شوند. این نوع ترکش‌ها به دلیل انرژی جنبشی بالا می‌توانند در زمان برخورد آسیب فراوانی ایجاد کنند.»