تاب‌آوری پایین کسب‌وکارهای آنلاین در جنگ

خاموشی گسترده اقتصاد دیجیتال

کد خبر: ۸۳۲۶۶۵

تاریخ: ۰۳ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۴:۵۳

یکی از سیاست‌های اصلی دولت در مواقع بحرانی نظیر آشوب‌های داخلی و جنگ، قطع اینترنت جهانی است. خاموشی اینترنت در عصری که مهم‌ترین ابزار برای برقراری ارتباط با دیگران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی است، می‌تواند خسارات مادی و معنوی زیادی به مردم وارد کند.

به گزارش ایران اکونومیست؛ در خط مقدم بی‌اینترنتی، کسب‌وکارهای آنلاین ایستاده‌اند که معاش خود را از بستر شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام کسب می‌کنند. اختلال شدید و قطع اینترنت هزاران شغل آنلاین را با ضرر و زیان مواجه می‌سازد و به دنبال آن ناامیدی گریبان جوانانی که با امید و آرزو آینده خود را بر پایه اینترنت بنیان نهاده‌اند، می‌گیرد.

علی مسعودی، رییس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران معتقد است هر چند در شرایط حساس جنگی قرار گرفته‌ایم، اما قطعی اینترنت در شرایط فعلی باز هم فشار قابل توجهی بر فعالیت‌های اقتصادی وارد می‌کند و تنها محدود به کسب‌وکارهای دیجیتال هم نیست، بلکه بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی و حتی زندگی روزمره مردم به اینترنت وابسته است و اختلال در آن زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی ایجاد می‌کند.

در تایید این موضوع کاوه مشتاق، مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران می‌گوید: زمانی که دسترسی به بستر اینترنت محدود می‌شود، بخش بزرگی از فعالیت اقتصادی این کسب‌وکارها دچار اختلال می‌شود. به عنوان نمونه اکنون بسیاری از فروشگاه‌های سنتی برای تبلیغات و افزایش فروش خود به شبکه‌های اجتماعی وابسته هستند . همین وابستگی منجر شده میزان آسیب آنها از بی‌اینترنتی رشد کند. همان‌طور که بخش‌های آنلاین آسیب دیدند.

ضربه مستقیم به بازار رمزارزها

کاوه مشتاق، مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران در خصوص وضعیت کنونی به «اعتماد» می‌گوید: اقتصاد ایران در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری به زیرساخت‌های دیجیتال وابسته شده است. بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی، به‌ویژه در حوزه خدمات و تجارت، در بستر اینترنت شکل می‌گیرد. در چنین شرایطی هرگونه محدودیت یا قطع اینترنت، مستقیما بخش‌های مهمی از اقتصاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران معتقد است؛ بیشترین خسارت در شرایط جنگی و قطعی اینترنت متوجه اقتصاد دیجیتال و به‌ویژه کسب‌وکارهای فعال در حوزه تجارت الکترونیک و فین‌تک می‌شود.

مشتاق توضیح می‌دهد: در ادبیات اقتصادی مفهومی به نام اقتصاد دیجیتال مطرح می‌شود که بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی مبتنی بر فناوری را دربر می‌گیرد. یکی از زیرمجموعه‌های مهم این حوزه فین‌تک یا فناوری‌های مالی است؛ حوزه‌ای که خدمات مالی، پرداخت‌ها و بسیاری از تراکنش‌های اقتصادی را به شکل دیجیتال مدیریت می‌کند.

او می‌گوید: اقتصاد دیجیتال در ایران طی سال‌های اخیر یکی از معدود بخش‌هایی است که رشد قابل توجهی تجربه کرده است؛ در حالی که برخی بخش‌های سنتی اقتصاد با رکود یا رشد محدود مواجه هستند، کسب‌وکارهای دیجیتال سهم بیشتری از بازار به دست می‌آورند و عملا به یکی از موتورهای رشد اقتصادی تبدیل می‌شوند.

به گفته مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران، بخش مهمی از این رشد به تجارت الکترونیک مربوط می‌شود. بسیاری از کسب‌وکارها، چه کوچک و چه بزرگ، فروش خود را از طریق بسترهای آنلاین انجام می‌دهند و این روند به‌ویژه در سال‌های اخیر شدت بیشتری می‌گیرد. واقعیت این است که بخش قابل توجهی از فروشگاه‌های اینترنتی ایران فعالیت خود را در بستر شبکه‌های اجتماعی انجام می‌دهند. حتی فروشگاه‌هایی که وب‌سایت مستقل دارند نیز بخش مهمی از مشتریان خود را از طریق همین شبکه‌ها جذب می‌کنند.  شبکه‌های اجتماعی نقش مهمی در معرفی کالا، جذب مشتری و ایجاد ارتباط میان فروشنده و خریدار ایفا می‌کنند، در بسیاری از موارد حجم خریدهایی که از طریق این بسترها انجام می‌شود از فروش فروشگاه‌های فیزیکی نیز بیشتر است.

به گفته او، حتی بسیاری از فروشگاه‌های سنتی نیز برای تبلیغات و افزایش فروش خود به شبکه‌های اجتماعی وابسته هستند. بنابراین زمانی که دسترسی به این بسترها محدود می‌شود، بخش بزرگی از فعالیت اقتصادی این کسب‌وکارها دچار اختلال می‌شود.

مشتاق می‌گوید: پلتفرم‌های داخلی که به عنوان جایگزین معرفی می‌شوند هنوز از نظر تعداد کاربر و گستردگی فعالیت اقتصادی قابل مقایسه با نمونه‌های بین‌المللی نیستند. در نتیجه نمی‌توانند همان کارکرد اقتصادی را برای کسب‌وکارها فراهم کنند و عملا بخش مهمی از ظرفیت رشد اقتصادی از دست می‌رود.

مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران یکی دیگر از حوزه‌های آسیب‌پذیر را بازار رمزارزها می‌داند و فعالیت در حوزه رمزارزها به شبکه‌های بلاکچینی وابسته است، این شبکه‌ها در سراسر جهان توزیع شده‌اند و برای انجام تراکنش‌ها به اینترنت نیاز دارند.

او می‌گوید: زمانی که دسترسی به اینترنت جهانی محدود می‌شود، ارتباط کاربران با این شبکه‌ها عملا قطع و نقل و انتقال رمزارزها با مشکل جدی مواجه می‌شود، در چنین شرایطی بسیاری از فعالان این حوزه امکان انجام معاملات یا انتقال دارایی‌های خود را از دست می‌دهند.
به گفته مشتاق، این موضوع نه‌تنها برای معامله‌گران رمزارز، بلکه برای کسب‌وکارهایی که از فناوری بلاکچین استفاده می‌کنند نیز مشکل ایجاد می‌کند و می‌تواند بخش قابل توجهی از فعالیت اقتصادی آنها را متوقف کند.

او همچنین به تاثیر محدودیت اینترنت بر تجارت خارجی اشاره کرده و می‌گوید: بخش قابل توجهی از ارتباطات تجاری امروز از طریق ابزارهای آنلاین انجام می‌شود، شرکت‌ها برای مذاکره، هماهنگی و مدیریت معاملات به اینترنت وابسته هستند.

مشتاق توضیح می‌دهد: زمانی که اینترنت با اختلال مواجه می‌شود، ارتباط با شرکای خارجی نیز دشوار می‌شود. در چنین شرایطی حتی اگر محدودیت‌ها به دلایل دیگری مانند شرایط جنگی ایجاد شده باشد، نبود دسترسی پایدار به اینترنت مشکلات جدی برای فعالان اقتصادی به وجود می‌آورد و جریان تجارت خارجی دچار اختلال می‌شود.

مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران درباره تاثیر این وضعیت بر خدمات دیجیتال به مردم می‌گوید: اینکه ما یک نمونه داخلی از یک سرویس خارجی داشته باشیم به این معنا نیست که مردم لزوما از آن استفاده می‌کنند.

او توضیح می‌دهد: جذب کاربر برای یک شبکه اجتماعی یا پلتفرم دیجیتال فرآیندی پیچیده و پرهزینه است. هر کاربری که به یک شبکه اضافه می‌شود نتیجه سرمایه‌گذاری و ایجاد یک اکوسیستم فعال است.

به گفته مشتاق، بسیاری از پلتفرم‌های داخلی هنوز نتوانسته‌اند چنین محیط فعالی ایجاد کنند. در نتیجه با وجود اینکه از نظر ظاهری برخی خدمات وجود دارد، اما در عمل بستر مناسبی برای شکل‌گیری یک اقتصاد پویا در آنها فراهم نشده است.

او تاکید می‌کند: برای شکل‌گیری تجارت الکترونیک گسترده، وجود تعداد زیادی کاربر فعال ضروری است. در فضایی که کاربران محدود هستند، امکان تبلیغات، فروش گسترده و ایجاد بازار رقابتی نیز به ‌درستی شکل نمی‌گیرد و این بخش از اقتصاد دیجیتال نمی‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند.

مشتاق به موضوع حمایت از کسب‌وکارهای دیجیتال اشاره کرده و می‌گوید: در مقاطع مختلف وعده‌هایی درباره حمایت از فعالان این حوزه مطرح می‌شود، اما در عمل اقدامات موثر چندانی دیده نمی‌شود. پس از بحران‌هایی مانند محدودیت اینترنت یا تنش‌های اخیر، صحبت‌هایی درباره کمک به کسب‌وکارهای دیجیتال مطرح می‌شود، اما سیاست مشخصی برای جبران خسارت‌ها اجرا نمی‌شود و بسیاری از فعالان اقتصادی همچنان در شرایط پرچالش باقی می‌مانند.

به گفته مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران، تا زمانی که زیرساخت‌های ارتباطی پایدار و قابل اعتماد فراهم نشود، اقتصاد دیجیتال نمی‌تواند نقش واقعی خود را در رشد اقتصادی ایفا کند. این بخش یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصاد ایران است و هرگونه اختلال در زیرساخت‌های اینترنتی مستقیما بر آن اثر می‌گذارد و خسارت قابل توجهی به اقتصاد کشور وارد می‌کند.

کاهش کیفیت خدمات دیجیتال

علی مسعودی، رییس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران نیز در خصوص وضعیت بدون اینترنتی به «اعتماد» توضیح می‌دهد: بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی این روزها به اینترنت وابسته و طبیعی است که هرگونه محدودیت در دسترسی به اینترنت بر عملکرد این کسب‌وکارها اثر منفی می‌گذارد. اقتصاد دیجیتال به شکلی مستقیم به اینترنت متکی است و بدون دسترسی پایدار عملا امکان ادامه فعالیت ندارد.

او تاکید می‌کند: قطعی یا محدودیت اینترنت فشار مضاعفی بر فعالان اقتصادی وارد کرده است و بسیاری از کسب‌وکارهای دیجیتال در طول دو هفته گذشته یک دوره طولانی قطعی اینترنت را تجربه کردند.

به گفته مسعودی، با ادامه جنگ و قطعی اینترنت تاب‌آوری این نوع کسب‌وکارها در برابر قطعی اینترنت به ‌شدت کاهش پیدا می‌کند و تکرار چنین محدودیت‌هایی می‌تواند ادامه فعالیت برخی فعالان اقتصادی را با مشکل مواجه کند.

رییس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران تاکید می‌کند: وقتی از آسیب‌های قطعی اینترنت صحبت می‌شود نباید موضوع را تنها به شرکت‌های فعال در اقتصاد دیجیتال محدود کرد، بسیاری از کسب‌وکارهای سنتی نیز در سال‌های اخیر به اینترنت وابسته می‌شوند.

او توضیح می‌دهد: امروز بخش بزرگی از فرآیندهای تجاری، ارتباط با مشتریان، سفارش کالا، پرداخت‌ها و حتی مدیریت زنجیره تامین به اینترنت وابسته است، به همین دلیل وقتی اینترنت دچار اختلال می‌شود بسیاری از کسب‌وکارها در حوزه‌های مختلف نیز با مشکل مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی نه تنها کسب‌وکارها، بلکه مردم نیز دچار مشکل می‌شوند. ارتباط میان مردم و کسب‌وکارها در بسیاری از موارد از طریق بسترهای آنلاین انجام می‌شود و محدود شدن اینترنت این ارتباط را مختل می‌کند.

این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات می‌گوید: در حال حاضر برآورد دقیقی از میزان خسارت ناشی از قطعی اینترنت کار ساده‌ای نیست، در گذشته نیز تجربه‌هایی از قطعی اینترنت وجود داشت و در برخی موارد آمارهایی از میزان خسارت اعلام شده است.

او توضیح می‌دهد: برای مثال پس از جنگ دوازده روزه مسوولان حوزه ارتباطات اعدادی درباره خسارت‌های ناشی از قطعی اینترنت مطرح کردند، اما شرایط کنونی با آن دوره‌ها متفاوت است و نمی‌توان همان برآوردها را به وضعیت فعلی تعمیم داد.

به گفته مسعودی، در شرایط فعلی کشور با مجموعه‌ای از چالش‌ها از جمله شرایط جنگی و مشکلات اقتصادی مواجه است و همین موضوع باعث می‌شود برآورد دقیق خسارت‌ها نیازمند بررسی‌های کارشناسی بیشتری باشد.

او تاکید می‌کند: برای رسیدن به یک برآورد دقیق باید اجازه داد شرایط تا حدی آرام شود و سپس در قالب کارگروه‌های تخصصی میزان خسارت‌ها بررسی و جمع‌بندی شود.

رییس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران معتقد است؛ کسب‌وکارهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال به دلیل ماهیت فعالیت خود بیش از سایر بخش‌ها در برابر قطعی اینترنت آسیب‌پذیر هستند.این نوع کسب‌وکارها معمولا بر بستر اینترنت شکل می‌گیرند و تمام فرآیندهای آنها از ارایه خدمات تا ارتباط با مشتریان به فضای آنلاین وابسته است، به همین دلیل حتی یک اختلال کوتاه در اینترنت می‌تواند فعالیت آنها را متوقف کند.

مسعودی تاکید می‌کند: در بسیاری از موارد این کسب‌وکارها جزو جدیدترین و نوآورانه‌ترین بخش‌های اقتصاد هستند و به همین دلیل گاهی در سیاستگذاری‌ها و بسته‌های حمایتی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

به گفته او لازم است در جلسات کارشناسی شرایط این کسب‌وکارها با دقت بیشتری بررسی شود تا مشخص شود چه نوع حمایت‌هایی می‌تواند به ادامه فعالیت آنها کمک کند. رییس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران می‌گوید: در شرایط فعلی لازم است مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی برای کاهش فشار بر کسب‌وکارها طراحی شود، این حمایت‌ها می‌تواند شامل بسته‌های حمایتی اقتصادی، تسهیلات مالی یا سازوکارهای جبران خسارت باشد، البته این موضوع تنها به کسب‌وکارهای دیجیتال محدود نمی‌شود و بسیاری از کسب‌وکارهای دیگر نیز به دلیل شرایط اقتصادی و محدودیت‌های ایجاد شده با مشکلاتی مواجه می‌شوند.

مسعودی توضیح می‌دهد: برای طراحی سیاست‌های موثر باید ابتدا اطلاعات دقیق درباره میزان خسارت‌ها جمع‌آوری شود و سپس در قالب کارگروه‌های تخصصی راهکارهای مناسب تدوین شود.

این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات معتقد است؛ تداوم محدودیت‌های اینترنتی در بلندمدت می‌تواند بر کیفیت و تنوع خدمات دیجیتال اثر بگذارد، شرکت‌ها و استارت‌آپ‌ها برای توسعه خدمات جدید نیازمند دسترسی پایدار به اینترنت و ارتباط با بازارهای مختلف هستند. او می‌گوید: اگر این محدودیت‌ها ادامه پیدا کند ممکن است برخی کسب‌وکارها فعالیت خود را محدود کنند یا حتی به دنبال انتقال فعالیت‌های خود به خارج از کشور باشند.

مسعودی تاکید می‌کند: در شرایط فعلی کشور با وضعیت خاصی مواجه است و برای قضاوت دقیق درباره پیامدهای بلندمدت باید منتظر تغییر شرایط و انجام بررسی‌های کارشناسی بود. تجربه نشان می‌دهد تداوم چنین محدودیت‌هایی می‌تواند در نهایت به مهاجرت بخشی از استارت‌آپ‌ها و فعالان حوزه فناوری به کشورهای منطقه منجر شود، موضوعی که در صورت وقوع می‌تواند بر آینده اقتصاد دیجیتال کشور تاثیر بگذارد.