تخریب و آسیب حدود ۵۰ اثر تاریخی در حمله هوایی به تهران

کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی

کد خبر: ۸۳۲۵۷۶

تاریخ: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۹:۱۳

دبیر کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران براساس آخرین پایش و رصدهای انجام‌شده، از تخریب و آسیب دست‌کم ۵۰ اثر تاریخی در تهران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران خبر داد، که در تازه‌ترین مورد، سه بنا با قدمت پهلوی، تخریب‌شده و یا خسارت دیده‌اند.

به گزارش ایران اکونومیست؛ برخی از این آثار در فهرست میراث جهانی و ملی ثبت شده و بعضی دیگر «واجد ارزش» بوده‌اند که تعدادی از آنها به طور کامل تخریب شده و برخی خسارت دیده‌اند. تعدادی از آثار هم هستند که به دلیل محدودیت دسترسی به آنها، اما با توجه به تعداد و موج حملات صورت‌گرفته در حریم‌شان، احتمال می‌رود آسیب دیده باشند.

به گفته دبیر کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران، قدمت آثار تخریب‌شده و آسیب‌دیده از ابتدای حمله‌ها تا کنون، به دوره‌های قاجار و پهلوی می‌رسد.

عسگری براساس آخرین بررسی‌های میدانی صورت گرفته، گفت: ساختمان سابق ژاندارمری، ساختمان کلانتری بهارستان، استادیوم ۱۲هزار نفری آزادی، و سردر ساختمان منصوب به دفتر امیرکبیر (کلانتری بازار) از جمله آثار تاریخی بودند که در این جنگ، کامل تخریب شدند.

او ادامه داد: ساختمان دانشگاه جنگ (رو به روی داروخانه ۱۳آبان) با قدمت پهلوی در حمله ۱۵ اسفندماه ۱۴۰۴، حدود ۷۰ درصد تخریب شد و بخشی از سالن «شماره یک» فرودگاه مهرآباد تهران نیز در حملات متعدد، تخریب شده است. این سازه با قدمت پهلوی در فهرست میراث ملی ثبت شده است. ساختمان سابق مجلس شورای اسلامی (سنا) نیز با قدمت پهلوی نیز در حمله ۱۱ اسفند با تخریب سقف و آسیب به فضاهای داخلی و شاید سازه مواجه شده است.

دبیر کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران همچنین گفت: در پی این تجاوز نظامی، اثر شاخص و میراث جهانی کاخ جهانی گلستان، به همراه ساختمان تیمورتاش، کاخ مرمر، سینما شکوفه، جداره ارگ تاریخی تهران، جداره بازار تاریخی تهران، ساختمان رادیو تهران، انیستیتو پاستور، برج آزادی، عمارت و باغ وثوق الدوله، زندان قصر، مسجد اردبیلی‌ها (چال حصار)، و خانه پرفسور عدل (پژوهشکده هنر)، خسارت جدی و یا آسیب‌هایی دیده‌اند.

او اضافه کرد: در حمله هوایی روز دوشنبه ۲۵ اسفند به میدان شهدا نیز، ساختمان برق، که به دوره پهلوی تعلق دارد، به طور کامل تخریب شد و بنای ثبتی موزه تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و موزه صنعت برق ایران به دلیل در مجاورت قرارداشتن با ساختمان برق، براساس بررسی میدانی، با خسارات جدی سازه‌ای مواجه شده‌اند.

عسگری همچنین، از آسیب «احتمالی» ساختمان ارگ آزادی (وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)، موزه سابق قرآن کریم (فرهنگسرای نگارستان)، دفتر مجلس خبرگان رهبری (موزه سابق نگارستان/کاخ ملکه مادرشاه)، ساختمان نهاد ریاست جمهوری (کاخ سابق اختصاصی/سفید-محل زندگی محمدرضا پهلوی)، احتمالا بخش ریاست جمهوری در کاخ سعدآباد، عمارت منظریه، کاخ فرح‌آباد، کاخ عشرت‌آباد، کاخ سلطنت‌آباد، کاخ سرخه حصار (بیمارستان لواسانی)، خانه احمد مصدق، آسیاب کهک، خانه مستوفی‌الممالک، ساختمان دادگستری تهران، ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی، مسجد و مدرسه شهید مطهری (سپهسالار)، مسجد ارک، ساختمان نهاد ریاست جمهوری (کاخ شمس پهلوی)، ساختمان معاون اول ریاست جمهوری (دفتر نخست وزیری/کاخ اشرف پهلوی)، ساختمان شورای نگهبان (کاخ غلامرضا پهلوی)، کاخ احمدرضا پهلوی و کاخ فاطمه پهلوی (که هر دو در پردیس حکومتی قرار دارد)، ساختمان قوه قضائیه (کاخ شاهپور عبدالرضا پهلوی)، سردر سنگی کاخ مرمر، ساختمان دانشگاه افسری امام علی، کتابخانه سابق مجلس سنا، و عمارت نظامیه در حملات هوایی به تهران خبر داد.

دبیر کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران یادآورد شد: با توجه به محدودیت دسترسی به این بناها هنوز امکان پایش و رصد دقیق میزان آسیب احتمالی واردشده به آن‌ها وجود ندارد، ولی با توجه به انفجارها و حملاتی که در حریم و محدوده آنها رخ داده است و بنابر گزارش‌های اولیه، احتمال می‌رود بخشی‌هایی از این بناها آسیب دیده باشند.

براساس مفاد کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان و قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۷ تخریب میراث فرهنگی در زمان جنگ اقدامی مجرمانه و محکوم است.

وزارت میراث فرهنگی بر همین اساس، تا کنون در ۸ نامه‌ به نهادها و مجامع بین‌المللی، نسبت به تخریب و تهدید آثار تاریخی ایران در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هشدار داده و یا اعتراض کرده است.

چندی پیش و پس از تخریب کاخ گلستان، یونسکو با ابراز نگرانی نسبت به حفاظت از میراث فرهنگی در پی تشدید خشونت‌ها در منطقه، اعلام کرد: «همچنان وضعیت میراث فرهنگی در ایران و سراسر منطقه را از نزدیک رصد می‌کند تا از حفاظت آن‌ها اطمینان حاصل شود. در همین راستا، این سازمان مختصات جغرافیایی تمامی سایت‌های ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی و همچنین آثار دارای اهمیت ملی را در اختیار طرف‌های درگیر قرار داده است تا از هرگونه آسیب احتمالی جلوگیری شود.»

سازمان بین‌المللی «سپر آبی» (Blue Shield) نیز در پی تشدید درگیری‌ها در منطقه و در واکنش به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره آسیب به محوطه‌ها و بناهای تاریخی ایران، نیز چندی پیش با صدور بیانیه‌ای بر ضرورت حفاظت فوری از میراث‌فرهنگی تاکید کرد و رعایت اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه و اجرای مفاد کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه را برای صیانت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه ضروری دانست.