سماق، گزینه‌ای قوی برای مهار باکتری عامل زخم معده

مهار رشد باکتری مرتبط با زخم و سرطان معده

کد خبر: ۸۳۲۳۵۱

تاریخ: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۵:۴۷

نتایج یک بررسی علمی تازه نشان می‌دهند برخی عصاره‌های گیاهی می‌توانند رشد باکتری مرتبط با زخم و سرطان معده را مهار کنند؛ موضوعی که اهمیت درمان‌های جایگزین را پررنگ‌تر می‌کند.

به گزارش ایران اکونومیست، هلیکوباکتر پیلوری یک باکتری مارپیچی شکل است که در معده انسان زندگی می‌کند و یکی از شایع‌ترین عوامل عفونت مزمن باکتریایی در جهان به شمار می‌رود. این میکروب می‌تواند سال‌ها بدون علامت در معده باقی بماند، اما در بسیاری از افراد زمینه بروز التهاب مزمن معده، زخم معده و حتی برخی انواع سرطان معده را فراهم می‌کند. آمارهای جهانی نشان می‌دهند سالانه بیش از یک میلیون مورد جدید سرطان معده ثبت می‌شود و صدها هزار نفر جان خود را بر اثر این بیماری از دست می‌دهند. به همین دلیل، توجه به پیشگیری و درمان عفونت ناشی از این باکتری اهمیت زیادی دارد، حتی در افرادی که نشانه واضحی از بیماری ندارند.

در حال حاضر درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری معمولا با ترکیبی از آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای کاهنده اسید معده انجام می‌شود. با این حال، افزایش مقاومت باکتری به برخی آنتی‌بیوتیک‌های رایج مانند کلاریترومایسین و مترونیدازول، کارایی این درمان‌ها را در بسیاری از کشورها کاهش داده است. علاوه بر این، عوارض جانبی داروها و هزینه نسبتا بالای درمان ترکیبی، باعث شده پژوهشگران به دنبال روش‌های مکمل یا جایگزین باشند. در سال‌های اخیر، توجه به گیاهان دارویی و ترکیبات طبیعی به عنوان منابع بالقوه ضدباکتری افزایش یافته است، زیرا برخی از آن‌ها حاوی مواد فعالی هستند که می‌توانند رشد میکروب‌ها را مهار کنند.

مهتاب اسدیان فیلی، محقق آموزش و پرورش، پژوهشی را درباره اثر عصاره سه گیاه سماق، چای سبز و مریم‌گلی بر سویه استاندارد هلیکوباکتر پیلوری انجام داده است. در این مطالعه که به بررسی توان مهاری این گیاهان در مقایسه با یک آنتی‌بیوتیک رایج پرداخته، تلاش شده مشخص شود کدام عصاره می‌تواند تاثیر قوی‌تری بر مهار یا نابودی این باکتری داشته باشد.

در این پژوهش، برگ‌های سه گیاه فوق با دو روش مختلف عصاره‌گیری شدند؛ یک بار با آب و بار دیگر با متانول. متانول نوعی حلال است که می‌تواند طیف گسترده‌تری از ترکیبات فعال گیاهی را استخراج کند. سپس اثر ضدباکتریایی این عصاره‌ها با استفاده از دو شاخص مهم آزمایشگاهی اندازه‌گیری شد: حداقل غلظت مهاری یا MIC و حداقل غلظت باکتری‌کشی یا MBC. MIC کمترین غلظتی است که می‌تواند جلوی رشد باکتری را بگیرد و MBC کمترین غلظتی است که باعث نابودی کامل آن می‌شود. همچنین از روشی تحت عنوان «انتشار دیسک» استفاده شد که در آن، میزان ایجاد هاله عدم رشد باکتری در اطراف نمونه سنجیده می‌شود.

نتایج نشان دادند عصاره متانولی سماق بیشترین اثر مهاری را در برابر هلیکوباکتر پیلوری دارد. کمترین مقدار MIC برای این عصاره ۵۰ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر و مقدار MBC آن ۲۰۰ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر به دست آمد که در مقایسه با سایر عصاره‌ها پایین‌تر بود و نشان‌دهنده قدرت بیشتر آن است.

عصاره‌های متانولی و آبی مریم‌گلی و نیز عصاره متانولی چای سبز هم اثر مهاری داشتند، اما میزان تاثیر آن‌ها کمتر از سماق بود. عصاره آبی چای سبز کمترین قدرت مهاری را در میان نمونه‌های بررسی‌شده نشان داد.

در آزمون انتشار دیسک نیز الگوی مشابهی دیده شد. عصاره متانولی سماق بزرگ‌ترین هاله عدم رشد را ایجاد کرد. به طور کلی، عصاره‌های متانولی در مقایسه با عصاره‌های آبی عملکرد بهتری داشتند. این موضوع نشان می‌دهد نوع حلال مورد استفاده در استخراج مواد گیاهی می‌تواند نقش مهمی در قدرت ضدباکتریایی آن‌ها داشته باشد.

بر اساس نتایج این تحقیق که در فصلنامه «میکروب‌شناسی مواد غذایی» وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد انتشار یافته‌اند، هر سه گیاه مورد آزمایش توان مهار رشد این باکتری را دارند، اما سماق، به ویژه در قالب عصاره متانولی، قوی‌ترین اثر را نشان داده است.

برتری عصاره متانولی سماق می‌تواند به ترکیبات فعال موجود در آن مربوط باشد. سماق سرشار از تانن‌ها، پلی‌فنول‌ها، فلاونوئیدها و اسیدهای فنولیک است. این مواد می‌توانند با تخریب غشای سلولی باکتری، مهار آنزیم‌های ضروری و جلوگیری از تشکیل بیوفیلم، رشد میکروب را مختل کنند. بیوفیلم لایه‌ای محافظ است که برخی باکتری‌ها برای بقا ایجاد می‌کنند. همچنین این ترکیبات با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، در فرآیندهای متابولیکی باکتری اختلال ایجاد می‌کنند. متانول به دلیل ویژگی‌های شیمیایی خود، قادر است مقدار بیشتری از این ترکیبات را استخراج کند و همین موضوع می‌تواند دلیل قدرت بالاتر عصاره متانولی باشد.

با توجه به افزایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی در جهان، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند گیاهان دارویی، به ویژه سماق، می‌توانند به عنوان گزینه‌ای امیدوارکننده برای توسعه درمان‌های مکمل یا جایگزین در مدیریت عفونت هلیکوباکتر پیلوری مورد توجه قرار گیرند. البته برای تبدیل این نتایج آزمایشگاهی به درمان‌های قابل استفاده در انسان، انجام مطالعات بالینی گسترده‌تر ضروری است.