روزه‌داری و تغییر الگوی خواب

جابه‌جایی موقت ساعات خواب در افراد سالم و پیامد جدی

کد خبر: ۸۳۲۰۱۰

تاریخ: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۶:۱۹

به گزارش ایران اکونومیست؛ یک متخصص روانپزشک با اشاره به تغییر الگوی استراحت شبانه در ایام روزه‌داری تأکید کرد و گفت: جابه‌جایی موقت ساعات خواب در افراد سالم پیامد جدی به دنبال ندارد، اما در مبتلایان به اختلالات خلقی و اضطرابی می‌تواند زمینه‌ساز تشدید علائم و حتی عود بیماری شود.

فاطمه السادات ناجی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: با توجه به اینکه در ماه رمضان افراد ناگزیرند در طول شب برای صرف سحری از خواب بیدار شوند، سپس دوباره مدتی استراحت کرده و پس از آن برای انجام امور روزانه و حضور در محل کار آماده شوند، بروز تغییراتی در ریتم شبانه‌روزی خواب امری طبیعی تلقی می‌شود. با این حال، زمانی از اختلال سخن گفته می‌شود که این تغییرات منجر به بروز مشکل در عملکرد روزانه فرد شود؛ برای نمونه، فرد نتواند به‌موقع از خواب بیدار و در محل کار حاضر شود، در طول روز دچار خواب‌آلودگی و کسالت شود یا کارایی او به‌طور محسوسی کاهش یابد. در غیر این صورت، این وضعیت به‌عنوان اختلال در نظر گرفته نمی‌شود و پدیده‌ای موقتی است که پس از بازگشت الگوی خواب به حالت طبیعی، قابل اصلاح خواهد بود.

وی افزود: در این زمینه دو نکته قابل طرح است؛ نخست آنکه در افراد عادی و کسانی که سابقه مشکلات روانپزشکی ندارند، به‌طور معمول در صورت بروز اختلال موقتی در خواب، مشکل خاصی مشاهده نمی‌شود، اما در افرادی که مستعد اختلالات اضطرابی، افسردگی یا سایر اختلالات روانپزشکی هستند، کمبود خواب یا برهم خوردن نظم خواب می‌تواند موجب تشدید علائم شود. به‌عنوان مثال، فردی که دچار اختلال اضطرابی است، در صورت به‌هم‌ریختگی خواب ممکن است افزایش اضطراب را تجربه کند؛ شدت این وضعیت بسته به نوع مشکل پیشین متفاوت خواهد بود. با این حال، در افراد فاقد زمینه روانپزشکی، چنین تغییراتی منجر به تشدید اختلال خاصی نمی‌شود.

متخصص روانپزشکی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بیان کرد: افرادی که به دلیل افسردگی یا اختلال دوقطبی تحت درمان دارویی قرار دارند، به‌ویژه مبتلایان به اختلال دوقطبی یا افسردگی نوع دوقطبی، در صورت برهم خوردن خواب ممکن است با آغاز یک اپیزود خلقی و تشدید حاد بیماری مواجه شوند. از این رو، به این گروه توصیه می‌شود داروهای خود را به‌موقع مصرف کرده و برنامه خواب خود را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که حداقل میزان خواب مورد نیاز را داشته باشند. بیشترین حساسیت در این زمینه مربوط به همین گروه است.

ناجی افزود: به‌طور کلی، اگر افراد بتوانند کمبود خواب شبانه ناشی از بیداری برای سحر را در طول روز جبران کنند، با توجه به موقتی بودن این وضعیت، مشکل خاصی از نظر سلامت روان ایجاد نمی‌شود، اما در افرادی که پیش‌تر دچار اختلالات روانپزشکی بوده و تحت درمان دارویی هستند و نیازمند خواب پیوسته‌اند؛ برای مثال در برخی انواع افسردگی که خواب پیوسته و حداکثر حدود هشت ساعت خواب شبانه توصیه می‌شود، برهم خوردن خواب ممکن است به عود بیماری منجر شود. در چنین مواردی، بنا بر نظر پزشک، ممکن است به فرد توصیه شود که روزه نگیرد یا برنامه خواب خود را به‌گونه‌ای تنظیم کند که در صورت کمبود خواب شبانه، از طریق خواب صبحگاهی آن را جبران کرده و مجموع ساعات خواب کاهش نیابد.

وی با اشاره به نوع و تأثیر موادغذایی مصرفی در این ایام خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، مصرف بیش از حد چای، قهوه یا سایر مواد حاوی کافئین، از جمله شکلات تلخ، می‌تواند موجب افزایش اضطراب، بی‌قراری و اختلال در خواب شود، بنابراین اگر افراد پس از افطار یا در وعده سحر به میزان زیاد چای یا قهوه مصرف کنند، این امر ممکن است کیفیت خواب بعدی را مختل کرده و سطح اضطراب را افزایش دهد. توصیه می‌شود مصرف مواد کافئین‌دار در حد اعتدال باشد و دست‌کم دو تا سه ساعت پیش از زمان خواب از مصرف آن‌ها خودداری شود. پیشنهاد می‌شود پس از ساعت هفت شب، مصرف چای، قهوه و سایر مواد کافئین‌دار محدود شود، همچنین غذاهایی نظیر فست‌فودها و خوراکی‌های حاوی ادویه‌های تند نیز می‌توانند فرد را مستعد بی‌خوابی کرده و کیفیت خواب شبانه را کاهش دهند.

این متخصص روانپزشکی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در پایان تصریح کرد: در افرادی که زمینه اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب دارند، کاهش کیفیت خواب ممکن است توانایی‌های شناختی مغز را تحت تأثیر قرار دهد؛ برای مثال، فرد ممکن است به‌طور موقت دچار فراموشی شود یا برای به‌یادآوردن مطالب ناچار به صرف زمان و تمرکز بیشتری نسبت به گذشته باشد، همچنین ممکن است به دلیل خستگی و کاهش انرژی روزانه، انجام فرایندهای ذهنی پیچیده برای او دشوارتر شود.

با این حال، در افراد فاقد اختلال روانپزشکی، این وضعیت به‌عنوان یک اختلال محسوب نمی‌شود، اما چنانچه فرد احساس کند قادر به حضور مؤثر در محل کار نیست یا به دلیل برهم خوردن خواب دچار خطاهای مکرر در انجام وظایف روزمره شود، این شرایط می‌تواند مصداق اختلال تلقی شده و نیازمند مراجعه به روانپزشک یا روانشناس برای ارزیابی و درمان متناسب با نوع مشکل باشد.