حذف چهار صفر چگونه اجرا می‌شود؟

کد خبر: ۸۳۱۸۴۳

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۵:۰۴

در جلسه‌ای ویژه، هیئت عالی بانک مرکزی آیین‌نامه اجرایی اصلاح بند «الف» ماده ۵۸ این نهاد به تصویب رسید که به حذف چهار صفر از پول ملی پرداخته است. این اقدام به سطوح تئوریک و وعده‌های مکرر پایان داده و در آستانه اجرایی شدن قرار دارد؛ مرحله‌ای که موفقیت آن به شدت متکی به مدیریت انتظارات، هماهنگی بین نهادها و اعتماد عمومی است. بر اساس این مصوبه که به هیئت وزیران برای تأیید نهایی ارسال شده، بانک مرکزی موظف به اجرای اصلاحات تدریجی در واحد پولی شده است. این اصلاح که به نوعی در ادبیات رسمی به‌عنوان «اسمی» شناخته می‌شود، می‌تواند تأثیرات روانی و رفتاری کاملاً ملموسی بر جامعه به‌دنبال داشته باشد. **آزمون نخست: آماده‌سازی زیرساخت‌ها** طبق این آیین‌نامه، تمامی نهادها و دستگاه‌های مرتبط باید سامانه‌ها، نرم‌افزارها و فرآیندهای مالی خود را برای استفاده از «ریال جدید» طراحی و آزمایش کنند. این الزام به بانک‌ها محدود نمی‌شود و تمام نظام اداری و اقتصادی را در بر می‌گیرد. همزمان، برگزاری آموزش‌های تخصصی برای کارکنان شبکه بانکی، حسابداران و نهادهای نظارتی به‌عنوان پیش‌شرط اجرای این طرح تعیین شده است؛ نکته‌ای که نشان می‌دهد سیاست‌گذاران نگران مواردی از جمله خطای انسانی در طول این انتقال هستند. **مقاطع دوگانه قیمت‌ها: حساس‌ترین مرحله طرح** یکی از نکات کلیدی این آیین‌نامه، تبیین قیمت‌ها به دو صورت مختلف است. به این ترتیب، کالاها و خدمات باید از سه ماه قبل از آغاز دوره گذار تا پایان سال اول، همزمان با ریال جدید و قدیم نشان داده شوند. در این پروسه نیز ریال جدید در ابتدا و سپس ریال قدیم باید به‌روشنی تفکیک شوند. مسئولیت اجرای این بخش به کلیه وزارتخانه‌ها و نهادهایی مانند وزارت صمت، اقتصاد، بهداشت و میراث فرهنگی محول شده است. این نهادها موظف‌اند حداکثر تا شش ماه پیش از آغاز دوره گذار، اقداماتی را ساماندهی کنند و گزارش‌های ماهانه به بانک مرکزی ارائه دهند. تجربیات جهانی اشاره می‌کند که این مرحله معمولاً بیشترین خطر برداشت‌های نادرست قیمتی و افزایش نامناسب قیمت‌ها را دارد. **آغاز دوره گذار: اعلام عمومی** طبق آیین‌نامه، زمان شروع دوره گذار باید حداقل چهار ماه پیش از اجرایی شدن، به‌طور رسمی و عمومی از سوی بانک مرکزی به اطلاع عموم برسد. این زمان برای کاهش شوک‌های خبری و آماده‌سازی افکار عمومی در نظر گرفته شده و تأثیر آن بستگی به کیفیت اطلاع‌رسانی و اقناع جامعه دارد. **دو واحدی شدن حساب‌ها و اسناد** طی دوره گذار، تمامی حساب‌های بانکی، قراردادها و اسناد مالی باید به‌صورت دوگانه با هر دو واحد پولی تنظیم شوند. بانک مرکزی موظف است حداکثر شش ماه پس از تصویب آیین‌نامه، دستورالعمل‌های لازم برای شبکه بانکی را ابلاغ کرده و خدمات بانکی را به‌روز کند. **پایان ریال قدیم: مرحله‌ای غیرقابل بازگشت** پس از اعلام پایان دوره گذار توسط بانک مرکزی، ریال قدیم به‌طور کامل از چرخه اقتصادی خارج می‌شود و دیگر صرفاً ریال جدید به‌عنوان واحد معتبر شناخته خواهد شد. در مواردی که قوانین به ریال قدیم اشاره دارند، مبالغ به‌صورت خودکار طبق واحد جدید محاسبه خواهند شد. نحوه تبدیل مبالغ خرد نیز در قالب شیوه‌نامه‌ای جداگانه پس از تأیید هیئت عالی بانک مرکزی تعیین خواهد شد. **نکات کلیدی برای مردم** حذف چهار صفر مقرر نیست به‌طور ناگهانی زندگی مردم را تغییر دهد یا قدرت خرید آنان را افزایش دهد. حقوق، سپرده‌ها و بدهی‌ها فقط با اعداد کوچکتر نوشته خواهند شد و این تغییر به ظاهر می‌تواند در دوره گذار موجب سردرگمی و افزایش غیرمؤثر قیمت‌ها شود. برای مردم، شفافیت در روند اجرایی و نظارت مؤثر در بازار مهم است تا از سوءاستفاده در قیمت‌ها جلوگیری شود؛ چرا که تجربه‌ها نشان داده اثرات روانی این تغییرات گاه از تأثیرات اقتصادی آن بیشتر است. در نهایت، حذف این چهار صفر صرفاً یک تصمیم مالی نیست، بلکه یک آزمون اجتماعی و نهادی به‌شمار می‌آید. در صورت نبود هماهنگی و آسیب به اعتماد عمومی، این تغییر می‌تواند به بی‌اعتمادی دامن بزند و هیچ آیین‌نامه‌ای قادر به جبران آن نخواهد بود.