وقتی ذهن شما به شما دروغ می گوید

شناسایی ذهن فریبکار

کد خبر: ۸۳۱۶۲۸

تاریخ: ۰۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۶:۰۸

به گزارش ایران اکونومیست؛ این یادداشت نوشته مارک تراورز، در نشریه فوربز منتشر شده و علی نوری آن را ترجمه و تلخیص کرده است. این یادداشت در کانال تلگرامی علوم اعصاب تربیتی، منتشر شده و برای مطالعه متن اصلی یادداشت، اینجا را ببینید.

اثر ماندلا به چه اشاره دارد؟
نلسون ماندلا، مبارز مشهور آزادی و فعال ضد آپارتاید، ۲۷ سال را در زندان گذراند. با این حال، داستان مرگ او اغلب در حافظه جمعی تحریف می‌شود، زیرا بسیاری مرگ ماندلا در زندان را در دهه ۱۹۸۰ به یاد می‌آورند. این در حالیست که در حقیقت، ماندلا پس از حبس یک زندگی طولانی و پربار داشت. او از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۹ رئیس جمهور آفریقای جنوبی شد و در سال ۲۰۱۳ در سن ۹۵ سالگی درگذشت.علیرغم این حقایق، بسیاری تصور می‌کنند که به یاد دارند ماندلا در زندان مرده است. این پدیده گیج کننده - یک باور جمعی و گسترده به یک رویداد یا واقعیتی که درست نیست-به "اثر ماندلا" مشهور شده است.

ذهن ما چگونه ما را متقاعد می‌کند که خاطراتی از رویدادهایی داشته‌باشیم که هرگز واقعاً رخ نداده‌اند؟ و چگونه گروه‌های بزرگی از مردم می‌توانند دقیقاً یک حافظه نادرست را به اشتراک بگذارند؟
اثر ماندلا اغلب به عنوان نمونه‌ای از یک حافظه کاذب اشاره می‌شود- خاطره‌ای که در ذهن شما درست به نظر می‌رسد، اما در واقعیت، یا تا حدی یا به طور کامل ساخته شده است. در حالی که به نظر غیرقابل پذیرش است که ذهن قادر است به این شکل به ما دروغ بگوید، حافظه‌های نادرست اغلب رخ می‌دهند. به عنوان مثال، به مواقعی فکر کنید که قسم می‌خورید اجاق گاز را خاموش کرده‌اید، یا مطمئن هستید گزینه ارسال یک ایمیل مهم را فشار داده‌اید، یا مطمئن هستید که  شیشه شیر را در سبد خرید خود قرار داده‌اید – در حالیکه بعدا متوجه می‌شوید شما در واقع هرگز آنها را انجام ندادید.

بر اساس نتایج یک مطالعه‌ در نشریه هشیاری و شناخت، این خاطرات نادرست می‌توانند از طریق سیستم حافظه خود (Self-Memory System) تشکیل شوند - چارچوبی مفهومی که ارتباط بین احساس ما و حافظه ما را روشن می‌کند. این ارتباط درونی شامل حافظه رویدادی، حافظه خودزندگی‌نامه و بخشی از خودپنداره ما می‌شود که پردازش اطلاعات یا «خود فعال» (working self) را هدایت می‌کنند.

محققان توضیح می‌دهند که خود فعال ما نشانه‌هایی را برای ساختن خاطرات دقیق بر اساس دانشی که به دست می‌آورد، می‌گیرد. این به ساختن خاطرات گذشته و حتی تصور رویدادهای آینده کمک می کند. این فرآیند ساخت در جایی اتفاق می‌افتد که «سیستم یادآوری-تصوری» نامیده می‌شود، فضای ذهنی مملو از حافظه‌های اخیر و شبیه‌سازی‌هایی از چیزهایی که ممکن است به زودی رخ دهند.
با این حال، همچنین توضیح داده شده که این سیستم به دلایل مختلف هر از چند گاهی دچار اختلال می‌شود. بنابراین می‌توان گفت، حافظه همیشه دقیق نیست.در واقع، استدلال می شود که همه خاطرات، تا حدی، نادرست هستند.

یک تبیین از حافظه نادرست جمعی
اثر ماندلا بیان می‌کند که این تحریف در حافظه، در سطح جمعی اتفاق می‌افتد - زمانی که گروه‌های بزرگی از مردم همان واقعیت یا رویداد بی‌اساس را به یاد می‌آورند. تصور نادرست از مرگ ماندلا در دهه ۸۰ تنها یک نمونه است و از زمان ابداع این اصطلاح تعداد بیشتری از آنها شناسایی شده‌اند. به عنوان مثال، تقریباً همه بازی تخته کلاسیک خانوادگی، مونوپولی را بازی کرده‌اند. وقتی از آنها خواسته می‌شود که آقای مونوپولی، مرد روی جلد جعبه را توصیف کنند، خیلی‌ها یک آقای مسن را با عصا، کلاه بالا و مونوکل توصیف می‌کنند. حتی یک اشاره به مونوپولی از لحاظ پوشیدن مونوکل توسط او نمی‌شود، با این حال افراد بی‌شماری به این خاطره سوگند یاد می‌کنند.

یک مطالعه نشان می‌دهد که تصاویر خاص از فرهنگ عامه به طور مداوم به خاطرات نادرست خاصی منجر می‌شود. محققان با استفاده از روش‌های ردیابی چشم، هیچ تفاوتی در توجه یا دریافت بینایی پیدا نکردند که باعث ایجاد این خاطرات نادرست جمعی شود. نتیجه گیری آنها این بود که این خطاها به طور خود به خود در هنگام یادآوری حافظه رخ می دهند، با تأکید بر اینکه علیرغم اینکه اکثریت تصویر صحیح را به صورت بصری تجربه می کنند، افراد به طور مداوم همان خطای حافظه نادرست را برای برخی از تصاویر انجام می‌دهند.

ما اکنون می‌دانیم که حافظه خطاپذیر است. با گذشت زمان محو می شود، اشتباه می کند و نمی توان به آن اعتماد کرد. این درک به ما امکان می‌دهد تا خاطرات نادرست را درک کنیم. با این حال، به نظر می رسد ما نمی‌توانیم به طور قطع بدانیم که چرا گروه‌های بزرگی از مردم این خاطرات ساختگی را به اشتراک می‌گذارند. در واقع،  نظر می‌رسد که اثر ماندلا یکی از ویژگی های عجیب ذهن است که علم هنوز نمی‌تواند به درستی آن را توضیح دهد.