امام رضا(ع)؛ محور شکل‌گیری انسجام ملی در ایران

حضور امام رضا(ع) در ایران را بخشی از تقدیر تاریخی کشور

کد خبر: ۸۳۱۴۱۷

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۹:۲۰

رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا حضور امام رضا(ع) در ایران را بخشی از تقدیر تاریخی کشور دانست و گفت: این حضور، نقشی اساسی در تقویت هویت و انسجام ملی ایفا کرده است.

به گزارش ایران اکونومیست؛ احمد مسجدجامعی امروز در نشست شورای سیاست گذاری بخش دانشگاهی جشنواره بین المللی امام رضا (ع) که در دفتر مرکزی جهاددانشگاهی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت توجه عمیق و پژوهش‌محور به میراث فرهنگی و علمی مرتبط با امام رضا(ع)، گفت: باید از ظرفیت‌های دانشگاهی، هنری و پژوهشی برای بازخوانی مستند و نقادانه این میراث استفاده کنیم و این موضوع را به یک جریان مستمر فرهنگی تبدیل کنیم.

وی با بیان اینکه همه ایرانیان با فرهنگ رضوی پیوند دارند و این پیوند ریشه‌ای تاریخی و هویتی دارد، اظهار کرد: این احساس تعلق باید حفظ و تقویت شود و برنامه‌ها متناسب با شرایط استان‌ها و مخاطبان طراحی شوند.

ضرورت توجه دانشگاه‌ها به میراث مکتوب رضوی

این مقام مسئول با اشاره به سابقه تاریخی آثار مکتوب مرتبط با امام رضا(ع) افزود: اگر نگوییم این حوزه بی‌نظیر است، دست‌کم باید آن را در زمره آثار بسیار مهم از قرون سوم و چهارم هجری بدانیم. کتاب‌ها و نسخه‌های ارزشمندی در این زمینه وجود دارد که بخشی از آن‌ها در کتابخانه‌های وابسته به آستان امام رضا(ع) نگهداری می‌شود.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین پژوهش‌هایی که بر اساس نسخه‌های خراسانی انجام شد، درباره زبان فارسی بود. این تحقیق با بررسی نسخه‌های نفیس و حواشی آن‌ها، تطور زبان فارسی را نشان داد و حتی درباره معانی واژگانی مانند «اسم» و «رحمان» در بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم، تحلیل‌های زبان‌شناختی دقیقی ارائه کرد. زمان نگارش، اهداکنندگان و کاتبان این نسخه‌ها نیز مشخص شده و این اسناد، ظرفیت ارزشمندی برای پژوهش‌های دانشگاهی به شمار می‌روند.

مسجدجامعی تأکید کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند در حوزه‌های مختلف از جمله زبان و ادبیات، تاریخ، نسخه‌شناسی و مطالعات اسلامی، پروژه‌های پژوهشی تعریف کنند و این میراث را به‌صورت علمی و مستند بررسی کنند.

توسعه فعالیت‌های هنری و فهرست‌نگاری آثار

رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا با اشاره به ظرفیت‌های هنری افزود: در حوزه هنر نیز می‌توان کارهای تازه‌ای انجام داد. فهرست‌هایی از آثار هنری و حتی فیلم‌های سینمایی با موضوع و نام حضرت رضا(ع) منتشر شده که نشان می‌دهد پیش و پس از انقلاب اسلامی، آثار متعددی با محوریت ارادت به این امام همام تولید شده است.

وی با بیان اینکه این آثار نشان‌دهنده پایبندی و ارادت مردم ایران به امام رضا(ع) است، گفت: باید این تولیدات را به‌صورت دقیق بررسی و نقد کنیم؛ نقدی که ناظر به بهبود و ارتقای برنامه‌ها باشد، نه نفی اصل موضوع. بررسی اینکه این عناوین و آثار چه پاسخی به نیازهای انسان امروز می‌دهند، یک ضرورت جدی است.

ضرورت نقد و ارزیابی برنامه‌های فرهنگی

مسجدجامعی تصریح کرد: در برخی حوزه‌ها نمونه‌هایی از این نوع ارزیابی انجام شده و هرچند محدود بوده، اما الگوی خوبی ارائه کرده است. لازم است این رویکرد گسترش یابد و بخش‌های مختلف فرهنگی به نقد و ارزیابی برنامه‌های خود بپردازند تا کیفیت آثار ارتقا یابد.

وی با اشاره به تجربه برخی پروژه‌های مطالعاتی در این زمینه افزود: ما پروژه‌ای را با همکاری برخی دستگاه‌ها آغاز کردیم تا مسیر حرکت امام رضا(ع) از مدینه تا ورود به ایران را به‌صورت مستند بررسی کنیم. بسیاری از روایت‌ها از زمانی آغاز می‌شود که حضرت وارد ایران شده‌اند، در حالی که بخش مهمی از این سیر تاریخی، پیش از آن رخ داده و کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا در ادامه خاطرنشان کرد: بازخوانی دقیق و مستند این رویدادها می‌تواند افق‌های تازه‌ای در مطالعات تاریخی و فرهنگی بگشاید و به غنای برنامه‌های فرهنگی کشور بیفزاید.

مسجدجامعی با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخی و تمدنی جایگاه امام رضا(ع)، اظهار کرد: ظرفیت علمی و تمدنی ایران موجب شد مقام «عالم آل محمد» در وجود امام رضا(ع) به‌گونه‌ای آشکار شود که این موضوع نیازمند پژوهش‌های عمیق دانشگاهی است.

وی با اشاره به رقابت‌های تاریخی میان عباسیان و فاطمیان اظهار کرد: بخشی از تحریف‌ها و روایت‌سازی‌ها در تاریخ اسلام، ناشی از رقابت‌های سیاسی بوده است. عباسیان که نسب خود را از طریق عباس به پیامبر(ص) می‌رساندند، در رقابت با فاطمیان که از طریق حضرت ابوطالب به پیامبر منتسب بودند، تلاش کردند جایگاه تاریخی برخی شخصیت‌ها از جمله حضرت ابوطالب را مخدوش کنند. این موضوع، نمونه‌ای از ضرورت نگاه نقادانه و مستند به تاریخ است.

بهره‌گیری هوشمندانه از ابزار رسانه در عصر امام رضا(ع)

مسجدجامعی با بیان اینکه امام رضا(ع) حتی از ابزارهای رسانه‌ای زمان خود بهره می‌بردند، افزود: درج نام الرضا علی بن موسی بن علی بن ابی‌طالب بر سکه‌ها، نشان می‌دهد که حضرت از ظرفیت ضرب سکه به‌عنوان یک رسانه رسمی برای تثبیت هویت و پیام خود استفاده کردند. حتی پس از شهادت ایشان نیز ضرب سکه با این مضامین ادامه داشت که خود نیازمند بررسی تاریخی دقیق است.

وی تأکید کرد: دانشگاه باید به‌صورت جدی و علمی به این موضوعات بپردازد و ضرورتی ندارد مفاهیمی را به امام رضا(ع) تحمیل کنیم؛ شخصیت ایشان به‌اندازه‌ای جامع و شگفت‌انگیز است که هر پژوهش مستند، ابعاد تازه‌ای از آن را آشکار می‌کند.

امام رضا(ع) و شکل‌گیری هویت و انسجام ملی

رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا با اشاره به نقش تمدنی حضور امام رضا(ع) در ایران گفت: حضور ایشان صرفاً یک واقعه تاریخی نیست، بلکه بخشی از تقدیر تاریخی و تمدنی ایران است. اینکه مرقد امام رضا(ع) در ایران قرار گرفته، معنا و پیام دارد و نشان‌دهنده ظرفیتی است که در این سرزمین برای بروز و ظهور علمی ایشان وجود داشته است.

وی افزود: در دوره امام صادق(ع) نیز ظرفیت علمی وجود داشت، اما این ظرفیت در ایران امکان بروز گسترده‌تری یافت و عنوان «عالم آل محمد» در این بستر تاریخی جلوه‌گر شد. مناظره‌های متعدد امام رضا(ع) با اندیشمندان ادیان و مذاهب مختلف، و تسلط ایشان بر زبان‌های گوناگون، از جمله جلوه‌های این ظرفیت علمی است که باید به‌صورت مستند بررسی شود.

ضرورت بازخوانی نقش مشهد در تمدن ایرانی ـ اسلامی

مسجدجامعی با بیان اینکه امروز یک‌پنجم سفرهای داخلی کشور به مقصد مشهد انجام می‌شود، تصریح کرد: این آمار صرفاً یک عدد نیست، بلکه نشان‌دهنده یک جریان تمدنی و فرهنگی است. پیوند مسیرهای تاریخی همچون جاده ابریشم با جایگاه مشهد، موضوعی است که می‌تواند در قالب پژوهش‌های دانشگاهی و جشنواره‌های علمی مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: حتی در برخی پژوهش‌ها به نقش پیروان ادیان دیگر از جمله زرتشتیان در شکل‌گیری و تداوم این جایگاه اشاره شده است. این مسئله نشان می‌دهد که حرم امام رضا(ع) در طول تاریخ، کانونی فراگیر و مورد توجه گروه‌های مختلف بوده و این فراگیری باید به‌درستی مطالعه و تبیین شود.

رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا در پایان خاطرنشان کرد: پیشنهاد می‌کنم در دوره‌های آتی جشنواره‌ها، به‌ویژه در بخش‌های دانشجویی و دانشگاهی، مأموریت مشخصی برای تولید آثار ماندگار پژوهشی درباره امام رضا(ع) تعریف شود. مسائل مرتبط با ایشان بسیار گسترده و واجد ابعاد علمی، تاریخی و تمدنی است و دانشگاه‌ها می‌توانند با رویکردی نظام‌مند و پژوهش‌محور، این حوزه را غنا ببخشند.