سرگردانی و نگرانی ناشران بعد از حذف ارز ترجیحی

حذف ارز ترجیحی بر کاغذ

کد خبر: ۸۳۱۰۴۱

تاریخ: ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۹:۰۸

حذف ارز ترجیحی بر کاغذ، خبری بود که چندی پیش سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه جایزه جلال عنوان کرد.

به گزارش ایران اکونومیست، حذف ارز ترجیحی بر کاغذ، خبری بود که چندی پیش سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه جایزه جلال عنوان کرد؛ خبری که بیان‌کننده افزایش قیمت کاغذ در ظهیرالاسلام و تأثیرات آن بر چاپ کتاب و سبد فرهنگی خانوار بود. انتشار این خبر بلافاصله تأثیرات خود را بر بازار کاغذ گذاشت و افزایش قیمت‌ها که از پاییز امسال روند تدریجی خود را طی می‌کرد، حالا بر مدار جدیدی قرار گرفته است.

سکوت متولیان امر در وزارت ارشاد پس از اعلام این خبر و رها کردن مخاطب بدون توضیح تکمیلی، در دل بسیاری از ناشران تردیدهایی را برای چگونگی تداوم راه ایجاد کرده است. اینکه برنامه ارشاد برای عبور ناشران و مخاطبان از این شرایط چیست و آیا قرار است یارانه فرهنگی، همانند آنچه به سبد معیشت خانواده تخصیص داده شد، به بخش فرهنگ نیز اختصاص یابد یا خیر، نامشخص است.

در ماه‌های گذشته یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان بازار نشر، افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها تحت تأثیر اخبار روز، خبرهایی مبنی بر عدم‌تخصیص ارز برای واردات و نوسانات ارز بود که هر هفته در سایه فقدان نظارت و عملکرد روشنی از سوی دستگاه‌های ذی‌ربط بود.

حالا با حذف ارز ترجیحی و- به گفته فعالان بازار- ممانعت برخی تجار در توزیع کاغذ در بازار، انتظار می‌رود این نوسانات قیمت و روند تدریجی آن ادامه داشته باشد، این در حالی است که صنعت نشر کشور در سال‌های گذشته، به‌ویژه بعد از شیوع کرونا، با چالش‌های جدی همراه بود تا جایی که شمارگان کتاب در سال ۱۴۰۳ به کمترین حد خود در ۲۰ سال گذشته رسید. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا این صنعت در حال حاضر ظرفیت پذیرش این تغییر اساسی در سیاستگذاری را دارد یا خیر؟ تبعات و فواید آن برای نشر چیست؟

فعلاً هیچ کمکی مطرح نیست

ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران درباره تأثیرات این تصمیم بر بدنه نشر به تسنیم می‌گوید: براساس این تصمیم، قیمت‌ها بر مبنای ارز رایج خواهد بود و طبیعی است که قیمت تمام‌شده بیشتر از قبل باشد و مخاطب نیز به تبع، با قیمت بالاتری باید کتاب را تهیه کند.

او در پاسخ به این پرسش که آیا قرار است کمکی به بدنه نشر برای عبور از این بحران صورت گیرد یا خیر نیز توضیحاتی می‌دهد و می‌افزاید: فعلاً هیچ کمکی مطرح نیست. به ناچار باید بسازیم و راه دیگری وجود ندارد.

به گفته رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، این تصمیم در نهایت به کاهش شمارگان منجر خواهد شد و از تعداد عناوین نیز کاسته خواهد شد، اما با این حال معتقدم این تصمیم اثرات خود را بعد از نمایشگاه کتاب نشان خواهد داد، چون در حال حاضر ناشران، کتاب‌های خود را تا حدودی منتشر کرده‌اند.

وی حرکت به سمت چاپ دیجیتال و نسخه‌ای را در شرایط فعلی اجتناب‌ناپذیر توصیف می‌کند و از رونق گرفتن نشر الکترونیک، در صورت عدم‌قطعی اینترنت می‌گوید.

گرانی کاغذ به کیفیت تولیدات نشر کمک می‌کند!

در سوی دیگر این ماجرا، ناشرانی هم هستند که این تصمیم را در نهایت به نفع صنعت نشر کشور توصیف می‌کنند. حجت‌الاسلام‌والمسلمین علیرضا سبحانی‌نسب، مدیر انتشارات «جمال» حذف ارز ترجیحی کاغذ را تصمیمی توصیف می‌کند که شبه‌ناشران را از میدان به در می‌کند. او در این‌باره می‌گوید: از آنجا که کاغذ و قیمت آن فرعی‌ترین مشکل انتشارات است و واقعاً مشکل اساسی این صنعت نبوده، هرگاه با رانت همراه بوده ما با یک افت عجیب به لحاظ محتوا مواجه بوده‌ایم، به این صورت که آثار تولیدی هرچند در وقتی که رانت بیشتر می‌شده، آمار و کمیتش بیشتر بوده، اما کیفیت آن پایین‌تر بوده است. حذف یارانه کاغذ در دولت دهم خیلی از شبه‌ناشران را از عرصه نشر بیرون برد و از برکات ویروس منحوس کرونا حذف بخش دیگری از ناشران و کسانی بود که تفننی وارد این عرصه شده بودند.

مدیر انتشارات جمال ادامه می‌دهد: امروز هم گرانی کاغذ و نبود آن به کیفیت تولیدات عرصه نشر کمک خواهد کرد.

به گفته این فعال صنعت نشر، قیمت کاغذ در صورت تثبیت و عدم‌تعلق ارز، حداقل یک‌سوم قیمت فعلی خواهد شد. ما متأسفانه دچار دولپه خوری در زمینه واردات کاغذ بودیم؛ برخی از تجار یک بار در عرصه رانت دلار بخور بخور دارند و یک بار هم در زمان نوسانات دلار. به یقین اگر یکسری اصلاحات ساختاری در واردات انجام شود، ما به شدت دچار سقوط قیمت کاغذ خواهیم بود.

ارز ترجیحی کار را بدتر کرد

سبحانی‌نسب با طرح این پرسش که نمی‌دانم چرا اجازه واردات کاغذ بدون تخصیص دلار نمی‌دهند، اضافه می‌کند: اساساً در ایران وقتی نمی‌توانند یارانه را مدیریت کنند، حذف یارانه در درازمدت به نفع همه اقشار است. ما امروز یارانه را می‌بینیم که قطع شده، کاغذ یک دفعه‌ای قیمت نجومی پیدا کرده است. این امر، جز سوءاستفاده و جنگ فرهنگی هیچ چیز دیگری نیست. کسی که پول و موقعیت داشته و توانسته است دلار ارزان بگیرد و کاغذ وارد کند، به محض اینکه ارز ترجیحی برداشته می‌شود، طمع می‌کند به قیمت روز تا فراتر از قیمت روز جهانی بفروشد.

این فعال عرصه نشر بین‌الملل با تأکید بر اینکه ارز ترجیحی کاغذ «کمکی به مخاطبان، نویسندگان و ناشران نکرده است»، یادآور می‌شود: ارز ترجیحی کمک که نکرده، کار را هم بدتر کرده است. ما الان سال‌هاست که شنیدیم که چند کشتی کاغذ با دلار ۲۸ هزار تومان وارد کشور شده اماگم شده و به بازار نرسیده و دولت با تاجران در جنگ است که اینها را به بازار برساند. حالا چه اتفاقی افتاده است، خبر ندارم. این روند باعث ارزانی کاغذ که نشده بلکه باعث گران‌تر شدن کاغذ هم شده است.

به گفته او، یارانه‌ها در ایران بهانه‌هایی برای عقب ماندن هر صنعت است، حذف آن باعث رونق آن صنعت خواهد شد. من فکر می‌کنم این تصمیم در درازمدت به نفع فرهنگ و نشر و مخاطب خواهد شد.

سیاست حذف ارز ترجیحی که با هدف حمایت از خانواده‌ها و تولیدکنندگان از سوی دولت اتخاذ شده است، در حالی می‌تواند به یاری صنایع مختلف از جمله صنعت نشر آید که با سیاست‌های مکمل و اطمینان‌بخش همراه باشد. در شرایطی که ناشر با چشمی نگران به آینده می‌نگرد، سکوت ارشاد در قبال پرسش‌هایی که در ذهن بدنه نشر وجود دارد، عدم‌اتخاذ سیاست مشخص نظارتی و فقدان بسته حمایتی برای مخاطب می‌تواند به هیجانی‌تر شدن قیمت‌ها، کاهش بی‌سابقه شمارگان و حذف کتاب از سبد خانوار بینجامد.