شیرین‌سازی آب دریا، راه‌حلی موقت یا بلندمدت؟

کد خبر: ۸۳۰۸۰۳

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۰:۳۹

در بسیاری از کشورها، روش‌های شیرین‌سازی آب دریا به عنوان یکی از راه‌کارهای مؤثر در مقابله با بحران کم‌آبی شناخته می‌شود و طی سال‌های اخیر شاهد رشد چشمگیری در ساخت و بهره‌برداری از این تجهیزات بوده‌ایم. در نتیجه، ظرفیت تولید آب شیرین از منابع شور در مدت کوتاهی دو برابر شده است. برآوردها نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت جهانی این صنعت حدود صد میلیون متر مکعب در هر روز است، که بیشترین سهم آن مربوط به منطقه خاورمیانه است؛ جایی که تقریباً ۴۰ درصد این ظرفیت فعال است، و بعداً در کنار آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکا قرار دارند. در میان این مناطق، خاورمیانه همواره در توسعه واحدهای آب‌ شیرین کن پیش‌قرض بوده و به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند عربستان، امارات و قطر طی سال‌ها سرمایه‌گذاری زیادی در این حوزه انجام داده‌اند. روش‌های مختلفی برای تصفیه و شیرین‌سازی آب دریا معرفی شده است؛ برخی بر اساس حرارت و تغییر فاز اقدام می‌کنند، که نیازمند انرژی زیادی است، و دسته دیگر شامل فناوری‌های غشایی مانند اسمز معکوس و الکترودیالیز می‌شود. در فرآیند حرارتی، آب شور گرما داده شده و در نتیجه تبخیر می‌شود، اما در فناوری غشایی، با بهره‌گیری از فشار و درخواست‌هایی شبیه به جریان‌های الکتریکی، آب تصفیه می‌شود بدون اینکه تغییر حالت فیزیکی رخ دهد. در سیستم‌های غشایی، به‌خصوص اسمز معکوس و الکترودیالیز، نمک موجود در آب به‌وسیله غشاها جدا می‌شود. در روش الکترودیالیز، با برقراری جریان برق و حرکت یون‌ها، نمک‌ها جدا شده و آب شیرین باقی می‌ماند. اما باید گفت که این فرآیندهای شیرین‌سازی، در کنار مزایایشان، ممکن است اثراتی بر محیط‌زیست داشته باشند، بویژه در کوتاه‌مدت و بلندمدت. از جمله این اثرات، می‌توان به آلودگی‌های صوتی، حرارتی و شیمیایی اشاره کرد که ناشی از تخلیه پساب‌های حاصله است. همچنین، افزایش غلظت نمک در آب‌های اطراف، موجب کاهش شوری و تداخل در زنجیره غذایی دریایی می‌شود؛ به‌خصوص کاهش تعداد پلانکتون‌ها و حساسیت بی‌مهرگان و ماهیان نسبت به تغییرات شوری، می‌تواند اثرات منفی بر اکوسیستم داشته باشد. به طور معمول، غلظت نمک در دریا حدود ۳۳ تا ۳۷ گرم بر لیتر است، در حالی که پساب تولید شده در خروجی آب‌شیرین‌کن‌ها، ممکن است تا ۸۰ گرم بر لیتر نمک داشته باشد. در زمینه اقتصادی، هزینه تولید و انتقال هر مترمکعب آب در ایران بیش از پنج دلار تخمین زده شده است؛ رقمی که محدودیت در توسعه پروژه‌های بزرگ را به دنبال دارد. در این وضعیت، تغییر در رفتار مصرف و گسترش فرهنگ صرفه‌جویی بیش از هر زمان دیگری لازم است. در برنامه‌های اخیر، پروژه‌هایی برای افزایش ظرفیت شیرین‌سازی در نقاطی مثل چابهار و کنارک در حال اجرا است، که با هدف تامین آب پایدار و کاهش وابستگی به منابع محدود دریا انجام می‌شود. اخیراً یک خط انتقال آب با لوله‌های بزرگ و طول تقریبی ۱۸ کیلومتر ایجاد شده و قسمت عمده‌ای از آن تا کنون اجرا شده است، که نقش مهمی در توزیع آب دارد. در کنار این تلاش‌ها، توجه به اثرات زیست‌محیطی اهمیت زیادی دارد؛ چرا که پروژه‌های شیرین‌سازی می‌تواند وضعیت زیستی سواحل و زندگی جانداران دریایی را تحت تأثیر قرار دهند و باید در فرآیند تصمیم‌گیری، این مسائل به‌درستی مورد ملاحظه قرار گیرند.