پرنده‌هایی که دنیا را مسلح کردند / پرفروش‌ترین جنگنده‌های تاریخ

کد خبر: ۸۳۰۶۳۳

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۵۰

به گزارش ایران اکونومیست؛ بازار صادرات جنگنده‌ها همیشه چیزی فراتر از تجارت بوده است؛ میدان رقابت قدرت‌ها، ابزار نفوذ سیاسی و عامل شکل‌دهنده اتحادهای نظامی. در این میدان، برخی هواپیماها نه فقط با توان فنی، بلکه با زمان‌بندی درست، جهان را تسخیر کردند.

از دوران جنگ سرد تا امروز، جنگنده‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست جهانی داشته‌اند. برخی کشورها با تکیه بر سادگی، قیمت پایین یا انعطاف سیاسی، توانستند هواپیماهایی بسازند که دهه‌ها در آسمان کشورهای مختلف پرواز کنند.

در تاریخ هوانوردی نظامی، ۱۰ جنگنده بیش از بقیه بازار صادرات را شکل داده‌اند. البته مدل‌های مهم دیگری هم هستند که شایسته اشاره‌اند، از جمله جی-۷ چین (برگرفته از میگ-۲۱)، میگ-۲۳ شوروی، هواپیمای آموزشی/رزمی هاوک بریتانیا و اف-۳۵ لایتنینگ II که هنوز هم صادر می‌شود. با این حال، فهرست پیش رو صرفا بر اساس حجم صادرات رتبه‌بندی شده و شامل جنگنده‌هایی است که برای دهه‌ها، نیروی هوایی کشورها و حتی معادلات ژئوپلیتیکی را شکل داده‌اند.

رتبه دهم: میراژ F۱ (فرانسه)

میراژ F۱ از موفقیت‌های کم‌ سر و صدای فرانسه در بازار صادرات بود. این جنگنده که در دهه ۱۹۷۰ معرفی شد، فاصله‌ای میان رهگیرهای سبک و جنگنده‌های چندمنظوره سنگین را پر می‌کرد. طراحی بال پس‌گرا و عملکرد قابل‌اعتماد آن باعث شد تا بسیاری از کشورها، به‌ویژه در آفریقا، خاورمیانه و آمریکای لاتین، به سراغش بروند. هرچند هرگز به یک نماد افسانه‌ای تبدیل نشد، اما به‌عنوان هواپیمایی قابل‌اعتماد هنوز هم در چند کشور فعال است.

رتبه نهم: سوخو Su-۲۷ (شوروی/روسیه)

سوخو ۲۷ نماینده رویکرد شوروی و سپس روسیه در صادرات جنگنده‌های رده‌ بالا بود؛ یعنی مشتریان کمتر، اما توان رزمی بسیار بالاتر. این جنگنده با برد زیاد، مانورپذیری بالا و توان حمل سلاح چشمگیر، حتی پس از پایان جنگ سرد هم جذاب ماند و به کشورهایی مانند چین و هند صادر شد. نبود محدودیت‌های سیاسی غربی، نقش مهمی در موفقیت صادراتی آن داشت.

رتبه هشتم: میراژ III (فرانسه)

میراژ III نخستین موفقیت بزرگ فرانسه در صادرات جنگنده بود و نشان داد که یک قدرت متوسط هم می‌تواند با آمریکا و شوروی رقابت کند. طراحی دلتاوینگ ساده و سرعت بالا، این هواپیما را به گزینه‌ای جذاب برای کشورهایی تبدیل کرد که نمی‌خواستند به ابرقدرت‌ها وابسته شوند.

رتبه هفتم: F-۵ تایگر (ایالات متحده)

اف-۵ از ابتدا برای صادرات طراحی شد و دقیقا همانجا هم درخشید. با ویژگی‌های ارزان، ساده، قابل‌اعتماد و کم‌هزینه در نگهداری، این جنگنده به بسیاری از کشورهای در حال توسعه امکان ورود به دنیای پرواز مافوق صوت را داد. نسخه Tiger II با بهبود رادار و پیشرانه، عمر عملیاتی این خانواده را طولانی‌تر کرد.

رتبه ششم: میگ-۱۵ (شوروی)

میگ-۱۵ عملا عصر جت را برای بخش بزرگی از جهان آغاز کرد. پس از درخشش در جنگ کره، این جنگنده به ستون فقرات نیروهای هوایی بلوک شرق تبدیل شد. سادگی، مقاومت و تولید انبوه، باعث شد تا میگ-۱۵ اثری بسیار فراتر از محدودیت‌های فنی‌اش بر توازن قدرت هوایی بگذارد.

رتبه پنجم: F-۴ فانتوم II (ایالات متحده)

فانتوم II جنگنده‌ای عظیم، سریع و چندمنظوره بود که در نقش رهگیر، بمب‌افکن و شناسایی به‌ کار رفت. این هواپیما سال‌ها ستون فقرات نیروی هوایی کشورهای عضو ناتو و متحدان آمریکا بود. اگرچه پیچیده و گران بود، اما عملکردش این هزینه را توجیه می‌کرد.

رتبه چهارم: میگ-۱۹ (شوروی)

میگ-۱۹ نخستین جنگنده مافوق صوت شوروی بود و به همین دلیل برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه، اولین تجربه پرواز مافوق صوت به‌شمار می‌رفت. با وجود نگهداری دشوار، صادرات گسترده و تولید تحت لیسانس (به‌ویژه در چین) نقش تاریخی مهمی برای آن رقم زد.

رتبه سوم: میگ-۱۷ (شوروی)

میگ-۱۷ یکی از رزمی‌ترین جنگنده‌های صادراتی جنگ سرد بود. اگرچه مافوق صوت نبود، اما چابکی بالا و سادگی‌اش باعث شد تا در نبردهایی مانند ویتنام عملکردی فراتر از انتظار داشته باشد. این هواپیما نشان داد که مهارت خلبان و طراحی ساده می‌تواند بر فناوری پیچیده غلبه کند.

رتبه دوم: F-۱۶ فایتینگ فالکن (ایالات متحده)

اف-۱۶ موفق‌ترین جنگنده صادراتی غرب است. انعطاف‌پذیری بالا و قابلیت ارتقا باعث شد تا این هواپیما حتی پس از پنج دهه همچنان جذاب باقی بماند. صادرات اف-۱۶ هنوز هم ادامه دارد و این جنگنده تا سال‌ها در آسمان جهان پرواز خواهد کرد.

رتبه اول: میگ-۲۱ (شوروی)

از نظر حجم صادرات، میگ-۲۱ بی‌رقیب است. ارزان، ساده و مقاوم بودن، این جنگنده را برای دهه‌ها به انتخاب پیش‌فرض کشورهای در حال توسعه تبدیل کرد. با وجود محدودیت‌هایی مانند برد کم و اویونیک ساده، فراوانی و سهولت استفاده باعث شد تا میگ-۲۱ به پرکاربردترین جنگنده مافوق صوت تاریخ تبدیل شود؛ عنوانی که احتمالا هرگز از دست نخواهد داد.

تاریخ صادرات جنگنده‌ها نشان می‌دهد که موفقیت همیشه از دل پیچیده‌ترین فناوری‌ها بیرون نمی‌آید. گاهی سادگی، زمان‌بندی درست و سیاست هوشمندانه، هواپیمایی را به اسطوره‌ای جهانی تبدیل می‌کند؛ درست مثل میگ-۲۱ که هنوز هم رکورددار است.