تبعات تداوم قطع راه‌های ارتباطی

سیر صعودی استفاده‌ از استارلینک علی‌رغم جرم‌انگاری آن و از دست رفتن حاکمیت کشور بر اینترنت

کد خبر: ۸۳۰۳۸۹

تاریخ: ۳۰ دی ۱۴۰۴ - ۱۵:۱۱

به گزارش ایران اکونومیست؛ میلاد نوری، برنامه‌نویس و کارشناس فناوری، ازجمله کسانی که همواره بر «دسترسی به اینترنت آزاد به‌عنوان حق همه شهروندان» تاکید داشته است، در نگاهی اولیه به تبعات تداوم قطع اخیر عموم امکانات ارتباطی و رسانه‌ای به «سیر صعودی استفاده‌ از استارلینک علی‌رغم جرم‌انگاری آن و از دست رفتن حاکمیت کشور بر اینترنت، همچنین حذف محتوای فارسی از موتورهای جست‌وجوی بین‌المللی» اشاره می‌کند.

نرگس کیانی: قطع اخیر عموم امکانات ارتباطی و رسانه‌ای از شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی‌ماه، بی‌سابقه‌ترین اتفاقی بود که کاربران اینترنت در ایران تاکنون شاهد آن بوده‌اند. وضعیتی که در طول ۱۰ روز گذشته، شاهد ایجاد تغییراتی در آن ازجمله برقراری کج‌دار و مریز تماس‌های تلفنی مستقیم به خارج از کشور و ازسرگیری امکان ارسال پیامک بوده‌ایم. با این حال، تبعاتِ تداومِ آن چنان بر هدف اولیه‌ی «مراجع امنیتی ذیصلاح به واسطه شرایط پیش آمده در کشور برای تامین حق امنیت شهروندان» می‌چربد که هشدار کارشناسان بسیاری را ازجمله حقوقدانان و کارشناسان رسانه، اساتید دانشگاه و پژوهشگران ژورنالیسم، استادان علوم ارتباطات و روزنامه‌نگاران و پژوهشگران فناوری و شبکه‌های اجتماعی برانگیخته است. میلاد نوری، برنامه‌نویس و کارشناس فناوری، ازجمله کسانی که همواره بر «دسترسی به اینترنت آزاد به‌عنوان حق همه شهروندان» تاکید کرده است، در گفت‌وگو با خبرآنلاین، در نگاهی اولیه به این تبعات از: سیر صعودی استفاده‌ از استارلینک علی‌رغم جرم‌انگاری آن و از دست رفتن حاکمیت کشور بر اینترنت و همچنین حذف محتوای فارسی از موتورهای جست‌وجوی بین‌المللی اشاره می‌کند.

از خودزنی در جنگ روایت‌ها تا وی‌پی‌ان‌هایی که پشتوانه‌شان استارلینک است

میلاد نوری، پیش از آن که در مورد تبعات تداوم وضعیت موجود بگوید، موکدا تاکید می‌کند: «دسترسی به اینترنت آزاد، مسلما و قطعا حق تمامی شهروندان است، از فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکارهای اینترنتی تا اهالی رسانه‌ و نوجوانان و کودکانی که استفاده‌شان از اینترنت، محدود به بازی‌های آنلاین است. درواقع نام بردن از فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال یا اهالی رسانه و اشاره به آن‌ها تنها برای ذکر مثال‌ است. به عبارت دیگر، دسترسی به اینترنت آزاد، حق مسلم همه‌ی شهروندان، به هر قصدی، از امرار معاش و دسترسی به اطلاعات و اخبار تا صِرف سرگرمی و گذراندن وقت است.»

او با بیان این که «ما پیش‌تر در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و سپس در طول جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران، شاهد اتفاقی با عنوان داخلی شدن اینترنت بودیم.» به مقایسه آن مقطع زمانی و آن‌چه هم‌اکنون از سر می‌گذرانیم، می‌پردازد و ادامه می‌دهد: «در آن وضعیت (جنگ ۱۲ روزه) شهروندان، به استثنای برخی سرورها با دیتاسنترهای خاص، به اینترنت بین‌المللی دسترسی نداشتند. با این حال، در شرایطی که افراد به هر دری می‌زدند تا به اینترنت بین‌المللی متصل شوند، کسانی با حداقل دانش فنی، اقدام به تونل‌زدن (tunneling) بین سرورهای داخلی‌وخارجی و اتصال به اینترنت بین‌المللی را ممکن ‌کردند. آن‌چه از شامگاه پنجشنبه، ۱۸ دی‌ماه شاهدش بودیم اما که به لحاظ وسعت و شدت بی‌سابقه است، نشان داد  محدودیت‌های قبلی از جمله داخلی شدن اینترنت هم دیگر پاسخگوی اهداف نهاد تصمیم‌گیر؛«مراجع امنیتی ذیصلاح» نیست.»

این برنامه‌نویس و کارشناس فناوری با اشاره به اهداف نهاد تصمیم‌گیر، می‌افزاید: «اهدافی که براساس آن‌چه اعلام شده، مهم‌ترین آن‌ها تامین حق امنیت شهروندان تحت تاثیر شرایط پیش آمده در کشور، است. حقی که یکی از راهکارهای تامین آن، ظاهرا ایجاد اختلال در روند ارسال اخبار و اطلاعات از داخل به بیرون و از بیرون به داخل است. اما در حالی که براساس اعلام سازمان پایش اینترنت نت‌بلاکس  (NetBlocks)میزان اتصال اینترنت در ایران به صفر رسیده بود، با این حال روند ارسال عکس‌ و ویدئو از داخل به خارج، اگرچه کج‌ودار و مریز و با افت قابل توجه، همچنان برقرار بود. اتفاقی که نشان داد، حتی قطع عموم راه‌های ارتباطی و رسانه‌ای، از کارایی گذشته برخوردار نیست. چراکه براساس واقعیتی غیرقابل انکار، علی‌رغم جرم‌انگاری استفاده از استارلینک، کاربران بسیاری در داخل ایران، از این اینترنت ماهواره‌ای استفاده می‌کنند. ضمن این که، ازجمله دیگر اهدافِ قطع عمومی امکانات ارتباطی و رسانه‌ای، در کنار تامین حق امنیت، ظاهرا پیروزی در اصطلاحا «جنگ روایت‌»ها بوده است. درحالی که نتیجه‌ی چنین اقدامی، در عمل نه پیروزی که خودزنی است. چراکه در چنین شرایطی، روایت طرف مقابل است که فارغ از صحت و سقم آن، پیشاپیش مورد قبول قرار می‌گیرد.»

از دست رفتن حاکمیت ایران بر اینترنت و عواقب آن

سیر صعودی استفاده از اینترنت استارلینک علی‌رغم جرم‌انگاری آن، نکته‌ای است که میلاد نوری و دیگر کارشناسان فناوری، در زمان، تلاش مجلس برای تصویب طرح صیانت نیز در موردش هشدار دادند. نوری در مورد دلایل این هشدار می‌گوید: «ما روزی را می‌دیدم که در سیری صعودی، کاربران پیشین اپراتورهای داخلی به سمت استفاده از استارلینک بروند. چنان‌چه هم‌اکنون حتی شاهد فروش وی‌پی‌ان‌هایی هستیم که پشتوانه‌شان اینترنت استارلینک است. وی‌پی‌ان‌هایی که اگرچه در حال حاضر هزینه استفاده از آن‌ها بالاست اما کاربران را بی‌نیاز از خرید دیش، کابل و وسایل جانبی می‌نماید. این اتفاق موجب می‌شود، کشورمان رفته‌رفته حاکمیت خود را بر اینترنت از دست بدهد. از دست رفتن حاکمیت ایران بر اینترنت، شاید در ظاهر، اتفاقی خوشایند برای کاربرانی باشد که به اینترنتی باکیفیت و بدون فیلتر و محدودیت حجمی، دسترسی پیدا می‌کنند. با این حال، در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری در خصوص چگونگی استفاده‌ی کاربران ایرانی از اینترنت، در حوزه اختیارات کشورِ ارائه‌دهنده‌ی آن قرار می‌گیرد. ضمن این که جرائم عمومی هم‌چون کلاهبرداری‌های اینترنتی نیز دیگر قابل ردگیری نخواهند بود.»

حذف محتوای فارسی از موتورهای جست‌وجو

نوری در ادامه اشاره می‌کند: «در شرایط کنونی، آن‌چه با عنوان اینترنت داخلی در دسترس ماست ازجمله روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها، پلتفرم‌ها و سایت فروشگاه‌ها و کسب‌وکارهای داخلی و.... (با واردکردن آدرس کامل انگلیسی آن‌ها بر روی دامنه .ir بر روی موتورهای جست‌وجو) در خارج از کشور در دسترس نیست. اتفاقی که به‌تبع موجب عدم دسترسی موتورهای جست‌وجو بین‌المللی و از دست رفتن جایگاه پیشین و در نهایت حذف وبسایت‌های فارسی از این موتورها و درنتیجه از دست رفتن کلیه زحماتی می‌شود که پشتیبانان وب‌سایت‌های داخلی سال‌های سال برای بهینه‌سازی خود کشیده‌اند. چشم‌انداز نهایی این وضعیت نیز، چشم‌اندازی تیره و تار و منتج به حذف محتوای فارسی از موتورهای جست‌وجو است.»

حرف و عملی که با یکدیگر در تناقضند

میلاد نوری همچنین با بیان مثالی به تشریح یکی از تناقض‌هایی می‌پردازد که کاربران اینترنت این روزها به چشم می‌بینند. او با بیان این که «ما پیش از این بارها چه از زبان شورای عالی فضای مجازی و چه از زبان طراحان طرح صیانت شنیده بودیم که رفع فیلتر پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی هم‌چون اینستاگرام، توئیتر، یوتیوب، تیک‌تاک، تلگرام و... به راه‌اندازی دفتر نمایندگی از سوی آن‌ها در ایران و پایبندی‌شان به قوانین داخلی مشروط است.» ادامه می‌دهد: «این شرط هرچند مورد قبول شرکت متا قرار نگرفت اما یادآوری‌اش در شرایط فعلی می‌تواند نشان‌دهنده تناقضی آشکار باشد.»

او می‌افزاید: «از زمان قطع عموم امکانات ارتباطی و رسانه‌ای، امکان ارسال پیام شخصی و گروهی نه فقط در پیام‌رسان‌هایی مثل بله و ایتا، بلکه در پلتفرم‌های داخلی مثل دیوار و باسلام نیز غیرفعال است. پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌هایی داخلی که طبیعتا به قوانین داخلی پایبند و تحت نظارت هستند. امکان ارسال پیام در این پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌ها، اگرچه هم‌اکنون کج‌دار و مریز برقرار است اما قطع شدن آن‌ها در کنار دیگر امکانات ارتباطی و رسانه‌ای، طبیعتا این پرسش را پیش می‌کشد که اگر شرط ما برای رفع فیلتر پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی، قرار گرفتن آن‌ها تحت نظارت بر حکمرانی ما در فضای مجازی بوده است، چرا شاهد غیرفعال شدن امکان ارسال پیام در پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های داخلی بودیم؟ آیا این به معنای آن نیست که راه‌اندازی دفتر به‌عنوان شرط شورای عالی فضای مجازی و طراحان طرح صیانت برای رفع فیلتر پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی بهانه‌ای بیش نبوده است؟»

این برنامه‌نویس و کارشناس فناوری در پایان در پاسخ به این که چشم‌اندازش از وضعیت موجود چیست؟ چنین می‌گوید: «اینترنت، به معنای واقعی آن، نه اینترنت طبقاتی و نه اینترنت فیلترشده، نیاز و حق همه‌ی شهروندان است و به‌هیچ‌صورتی نمی‌توان این حق را از آن‌ها سلب کرد. با این حساب، ادامه وضعیت موجود، ثمری جز سوق دادن بیش از پیش شهروندانی که در انتظار تصمیم‌گیری نهادهای تصمیم‌گیر نمی‌مانند، به سمت استفاده از استارلینک ندارد.»