از پنل خورشیدی تا کابل سولار؛ نقش کابل‌های خورشیدی در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر ایران

در سال‌های اخیر، مفهوم انرژی پاک از یک شعار زیست‌محیطی فراتر رفته و به یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار در جهان تبدیل شده است. در این میان، انرژی خورشیدی به‌عنوان قابل‌دسترس‌ترین و فراگیرترین منبع تجدیدپذیر، نقشی اساسی در آینده‌ی تأمین انرژی ایران ایفا می‌کند. از پنل‌های فتوولتائیک روی پشت‌بام‌ها تا نیروگاه‌های خورشیدی چند مگاواتی در قلب کویر، ایران آرام‌آرام به سمت آینده‌ای خورشیدی حرکت می‌کند. اما در پشت این تحول بزرگ، جزئیاتی وجود دارند که کمتر دیده می‌شوند یکی از مهم‌ترین آن‌ها کابل سولار...

کد خبر: ۸۲۷۳۰۴

تاریخ: ۲۳ مهر ۱۴۰۴ - ۱۸:۲۶

در سال‌های اخیر، مفهوم انرژی پاک از یک شعار زیست‌محیطی فراتر رفته و به یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار در جهان تبدیل شده است. در این میان، انرژی خورشیدی به‌عنوان قابل‌دسترس‌ترین و فراگیرترین منبع تجدیدپذیر، نقشی اساسی در آینده‌ی تأمین انرژی ایران ایفا می‌کند. از پنل‌های فتوولتائیک روی پشت‌بام‌ها تا نیروگاه‌های خورشیدی چند مگاواتی در قلب کویر، ایران آرام‌آرام به سمت آینده‌ای خورشیدی حرکت می‌کند. اما در پشت این تحول بزرگ، جزئیاتی وجود دارند که کمتر دیده می‌شوند یکی از مهم‌ترین آن‌ها کابل سولار است؛ شریان حیاتی انتقال انرژی میان پنل‌ها، اینورتر و شبکه.

کابل سولار چیست؟

کابل سولار (Solar Cable) کابلی است که مخصوص سیستم‌های برق خورشیدی طراحی شده و وظیفه‌ی انتقال برق بین پنل‌های خورشیدی، اینورتر، کنترل شارژ و باتری را بر عهده دارد. این کابل‌ها به‌دلیل شرایط خاص محیطی که در آن به کار می‌روند (مانند نور مستقیم خورشید، گرما، سرما، رطوبت و تابش فرابنفش) ویژگی‌های خاصی دارند.

چرا کابل سولار اهمیت دارد؟

سیستم خورشیدی تنها از پنل و اینورتر تشکیل نشده است. هر پنل، انرژی تولیدشده را از طریق کابل‌ها منتقل می‌کند؛ اگر این کابل‌ها کیفیت لازم را نداشته باشند، بخشی از انرژی در مسیر از بین می‌رود و خطراتی مانند اتصال کوتاه، آتش‌سوزی یا افت ولتاژ به وجود می‌آید. به همین دلیل است که کابل‌های معمولی (مانند کابل‌های افشان یا NYY) برای محیط خورشیدی مناسب نیستند.
کابل سولار یا کابل خورشیدی بر اساس استانداردهای خاصی مانند EN 50618 و IEC 62930 تولید می‌شود و همان طور که پیش‌تر گفته شد باید در برابر اشعه UV، دمای بالا، رطوبت و مواد شیمیایی مقاوم باشند.

به بیان ساده‌تر، اگر پنل خورشیدی قلب سیستم باشد، کابل سولار رگ‌هایی است که جریان زندگی را در آن به حرکت درمی‌آورد.

ساختار تخصصی کابل‌های خورشیدی

کابل‌های خورشیدی از هادی‌های قلع‌اندود مسی تشکیل می‌شوند تا در برابر خوردگی مقاوم باشند. عایق و روکش آن‌ها معمولاً از مواد خاصی مانند XLPE یا EPR ساخته می‌شود که در دمایی بین ۴۰- تا ۹۰+ درجه سانتی‌گراد عملکرد پایداری دارند.
در مقایسه با کابل‌های معمولی، کابل سولار انعطاف‌پذیرتر، مقاوم‌تر و دارای طول عمر بالاتری (بیش از ۲۵ سال) است. همین ویژگی‌هاست که آن را برای پروژه‌های خورشیدی در مناطق کویری ایران — مانند کرمان، یزد و خراسان جنوبی — به گزینه‌ای حیاتی تبدیل می‌کند.

رشد انرژی خورشیدی در ایران

طبق آمار وزارت نیرو، ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های خورشیدی ایران تا پایان سال ۱۴۰۳ از مرز ۱۵۰۰ مگاوات گذشته است؛ رقمی که هرچند در مقایسه با کشورهای پیشرو مانند چین یا آلمان هنوز محدود است، اما نسبت به پنج سال پیش رشد چشمگیری داشته.
پروژه‌های خورشیدی در استان‌هایی مثل کرمان، فارس، یزد و مرکزی با سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در حال توسعه‌اند. دولت نیز با اجرای طرح‌های تشویقی برای نصب سامانه‌های خورشیدی خانگی و صنعتی، تلاش دارد وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد.

اما این رشد، بدون زیرساخت‌های فنی باکیفیت — از جمله کابل‌های استاندارد — ممکن نیست. هر مگاوات برق خورشیدی، حدود ۵ کیلومتر کابل نیاز دارد. بنابراین کیفیت کابل نه‌تنها در عملکرد نیروگاه، بلکه در دوام و بازده سرمایه‌گذاری نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

نقش تولیدکنندگان داخلی در مسیر پیشرفت پنل‌ها و کابل‌های خورشیدی

در سال‌های ابتدایی توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در ایران، بیشتر کابل‌ها از کشورهای اروپایی وارد می‌شدند. اما با گسترش دانش فنی و ارتقای تجهیزات، اکنون چندین برند داخلی موفق شده‌اند کابل سولار را مطابق با استانداردهای بین‌المللی تولید کنند.
یکی از این برندها برند سیم و کابل جهان شاهین نوین است که علاوه بر تمرکز بر تولید کابل‌های تخصصی صنعتی به رشد انرژی‌های تجدیدپذیر نیز پرداخته و گام مهمی در بومی‌سازی فناوری کابل‌های خورشیدی برداشته است.
کابل‌های سولار این شرکت با استفاده از هادی مس قلع‌اندود و عایق مقاوم در برابر اشعه ماورای‌بنفش، مطابق با استاندارد IEC 62930 طراحی می‌شوند و در پروژه‌های خورشیدی داخلی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. حضور برندهایی مانند جهان شاهین نوین نشان می‌دهد که ایران در حال گذار از واردکننده به تولیدکننده تجهیزات انرژی خورشیدی است تحولی که به خودکفایی و اشتغال‌زایی در صنعت برق کشور کمک می‌کند.

تأثیر کابل سولار بر بازدهی نیروگاه‌های خورشیدی

انتخاب کابل نامناسب ممکن است تا ۳ درصد از توان خروجی سیستم را کاهش دهد. در مقیاس نیروگاه‌های چندمگاواتی، این رقم به معنای از دست رفتن هزاران کیلووات‌ساعت انرژی در سال است. از سوی دیگر، کابل‌های باکیفیت باعث کاهش تلفات اهمی، افزایش ایمنی و کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری می‌شوند.
به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های پیمانکار و مشاور انرژی خورشیدی در ایران اکنون در طراحی نیروگاه‌ها، نوع و برند کابل را در همان مراحل ابتدایی پروژه مشخص می‌کنند تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود.

چالش‌ها و فرصت‌ها

با وجود رشد قابل‌توجه صنعت انرژی خورشیدی، چالش‌هایی مانند نبود استاندارد ملی جامع برای کابل‌های خورشیدی، نوسانات ارزی و نبود نظارت دقیق بر کیفیت محصولات وارداتی همچنان وجود دارد.
اما از سوی دیگر، فرصت‌های زیادی نیز در پیش است: افزایش تقاضا برای نصب سامانه‌های خورشیدی در صنایع، طرح‌های روستایی و خانه‌های هوشمند، زمینه‌ای بزرگ برای رشد تولیدکنندگان داخلی کابل سولار فراهم کرده است.

آینده روشن کابل‌های خورشیدی در ایران

چشم‌انداز انرژی ایران در دهه آینده بدون شک به سمت تجدیدپذیرها خواهد رفت. وزارت نیرو هدف‌گذاری کرده تا تا سال ۱۴۱۰، سهم انرژی‌های پاک از تولید برق کشور به بیش از ۱۰ درصد برسد. تحقق این هدف، بدون توسعه تجهیزات جانبی باکیفیت ممکن نیست.
سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه کابل‌های خورشیدی، توجه به استانداردسازی، و همکاری میان تولیدکنندگان و شرکت‌های فعال در حوزه انرژی می‌تواند ایران را به یکی از قطب‌های منطقه در تولید تجهیزات خورشیدی تبدیل کند.

در این مسیر، برندهایی مانند جهان شاهین نوین با رویکرد علمی، پایبندی به استانداردها و نگاه صادرات‌محور، می‌توانند نقشی کلیدی در تحقق آینده‌ی سبز ایران ایفا کنند.

جمع‌بندی

انرژی خورشیدی فرصتی است برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، حفظ محیط‌زیست و دستیابی به امنیت انرژی. اما این مسیر، تنها با وجود فناوری‌های بومی و تجهیزات استاندارد پایدار می‌ماند.
کابل سولار شاید در ظاهر یک قطعه ساده به نظر برسد، اما در واقع، ستون فقرات هر سامانه خورشیدی است. آینده‌ی روشن انرژی ایران، از همین سیم‌های کوچک و تخصصی آغاز می‌شود.