در ستایش ترمیم روان جمعی؛ از جنگ ۱۲روزه چگونه عبور کنیم؟

ما اکنون در مرحله بازیابی پس از بحران قرار داریم؛ مرحله‌ای که به مراتب دشوارتر از تاب آوردن در لحظه بحران است. امروز بیش از هر زمان دیگری به نهادینه‌سازی برنامه‌های حمایت روانی اجتماعی نیاز داریم. از مدرسه و خانواده گرفته تا رسانه و دولت همه باید بخشی از این فرآیند ترمیم باشند.

کد خبر: ۸۲۲۹۶۷

تاریخ: ۳۰ تير ۱۴۰۴ - ۰۸:۰۶

جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل که در خردادماه و تیرماه امسال تجربه شد، حادثه ای کوتاه اما سهمگین بود. برای بسیاری، صدای ممتد پدافند، سکوت های سنگین خانه ها، اخبار شبانه از انفجارهای موشکی و جدایی اجباری از عزیزان چیزی فراتر از یک بحران گذرا بود.

این رویداد در حافظه روانی جمعی ما حک شد. جامعه ای که پس از سال ها فشار اقتصادی، نااطمینانی سیاسی و آسیب های زیست محیطی هنوز فرصت ترمیم نداشت، این بار با زخمی به شدت روانی رو به رو شد؛ ترومای جمعی.

نشانه های این زخم عمیق از همان روزهای نخست خود را نشان داد؛ اضطراب فراگیر، اختلال در خواب، حملات عصبی، فروپاشی احساس امنیت و برای بسیاری شروع دوباره حمله های وحشت.

خانواده هایی که در این مدت عزیزانشان را از دست دادند، کودکانی که جدا از والدین شان شب ها را در مدارس یا هتل ها گذراندند، سالمندانی که ساعت ها در تنهایی به صدای پدافند گوش سپردند، همه و همه، اکنون بخشی از یک جامعه نیازمند مراقبت اند.

از منظر روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، این جنگ تنها یک بحران نظامی نبود، بلکه نظم اجتماعی را نیز مختل کرد. همبستگی های اجتماعی، پیوندهای عاطفی، اعتماد عمومی و نظام حمایت اجتماعی همه آسیب دیدند. ما در معرض «واگیری اضطراب» قرار گرفتیم؛ ترسی که چون موج از فرد به فرد، از خانواده به محله، از شهر به کشور سرایت و عملکرد طبیعی جامعه را مختل کرد.

در این شرایط، مفهوم «حمایت اجتماعی» اهمیت مضاعف پیدا می کنند. حمایت اجتماعی فقط حضور یک روان‌پزشک نیست، بلکه شبکه ای از اطمینان، همراهی، اطلاعات و همبستگی است. ما باید در بحران ها بدانیم که چه کسی کنارمان می ماند.

پرسش این نیست که چند دوست در فهرست تماس هایمان داریم پرسش این است که در بحران روی چند نفر می توانیم حساب کنیم؟

در طول این جنگ، نمونه هایی الهام بخش از همدلی و همیاری را دیدیم؛ مردمی که داوطلبانه با سالمندان تماس گرفتند، گروه هایی که افلام ضروری را در محله ها توزیع کردند، پزشکانی که شبانه روز در اورژانس های روان پزشکی حضور داشتند و مددکارانی که در هتل های محل اسکان اضطراری به آرام‌سازی روانی خانواده ها پرداختند اما اینها کافی نیست.

ما اکنون در مرحله بازیابی پس از بحران قرار داریم؛ مرحله ای که به مراتب دشوارتر از تاب آوردن در لحظه بحران است. «زخم های روانی» بر خلاف دیوارهای تخریب شده دیده نمی شوند، اما سال ها درون ما می مانند. به همین دلیل است که امروز بیش از هر زمان دیگری به نهادینه‌سازی برنامه های حمایت روانی اجتماعی نیاز داریم از مدرسه و خانواده گرفته تا رسانه و دولت همه باید بخشی از این فرآیند ترمیم باشند.

وظیفه رسانه ها، به ویژه رسانه های رسمی در این روزها سنگین تر است. پرهیز از دوگانه‌سازی های مخرب، پرهیز از تقابل های بی ثمر و تقویت حس وحدت ملی.

تقابل های کاذب، جامعه را شکننده تر می کنند. تجربه زلزله بم و فقدان بازیابی روانی بلندمدت آن به ما آموخته که اگر اکنون اقدام نکنیم، ممکن است دهه ها بعد هم در سوگ این ۱۲ روز باشیم.

جامعه ما از این بحران نیز خواهد گذشت، اگر فرصت بازسازی روانی را از خود دریغ نکند. ما نیازمند سیاست های توانمندسازی گروه های آسیب پذیر، آموزش مهارت های زندگی در مدارس، برنامه های مداخله سریع روانی در مراکز محلی و مشارکت فعال نهادهای مدنی هستیم.

ترمیم روان جمعی فقط وظیفه دولت نیست بلکه مسئولیتی ملی است. ما باید خود را بازیابی کنیم تا کشورمان بتواند با قامتی بلندتر از گذشته به آینده نگاه کنند.

منبع: روزنامه سازندگی، دوشنبه ۳۰ تیر ۱۴۰۴