یک میلیارد آفریقایی در معرض آلودگی هوای اجاق‌های سنتی

گزارش تازه آژانس بین‌المللی انرژی حاکی است که در آفریقای جنوب صحرا یک میلیارد نفر در معرض دودهای ناشی از سوخت‌های فسیلی و سنتی برای مصارف پخت و پز هستند و پیگیری راهکارهایی برای استفاده از سوخت‌های پاک می‌تواند تا سال ۲۰۴۰ از مرگ زودرس ۴.۷ میلیون نفر در آفریقا جلوگیری کند.

کد خبر: ۸۲۱۹۵۵

تاریخ: ۲۸ تير ۱۴۰۴ - ۱۲:۳۰

به گزارش روز شنبه ایران اکونومیست، امروزه در حدود ۲ میلیارد نفر در سطح جهان یعنی حدود یک چهارم جمعیت کل سیاره زمین، بدون دسترسی به سوخت‌ پاک برای پخت و پز زندگی می‌کنند و برای این کار از اجاق‌های سنتی و سوخت‌های آلاینده‌ سنتی مانند هیزم، زغال چوب، ضایعات کشاورزی یا سوخت‌های تولیدی با کودهای حیوانی استفاده می‌کنند که این رویه موجب مرگ انسان‌ها، محدود شدن فرصت‌ها و کاهش سطح پیشرفت می‌شود. این در حالی است که این مشکل با استفاده از فناوری‌های موجود و سرمایه‌گذاری نه چندان زیاد قابل حل است. با این وجود، در قاره آفریقا همچنان نزدیک به چهار خانوار از هر پنج خانوار برای پخت و پز از سوخت‌های آلاینده سنتی استفاده می‌کنند.

زنان و دختران هزینه زیادی برای ادامه این وضعیت می‌پردازند بطوری که مجبورند هر روز چندین ساعت را صرف جمع‌آوری هیزم یا سایر انواع سوخت‌های زیستی و مراقبت از آتش برای تهیه غذا کنند که این موجب کاهش ساعات تحصیل و کارهای مفید دیگر می‌شود. این کار همچنین موجب استنشاق دودهای مضر می‌شود تاثیرهای جدی بلندمدت بر سلامتی افراد می‌شود.

آژانس بین‌المللی انرژی در همین ارتباط به مدت حدود دو دهه به این موضوع پرداخته و با جمع‌آوری داده و ارائه راه‌حل‌هایی درصدد کاهش این مشکل در آفریقا بوده است. آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۲۰۲۴ به همراه دولت‌های نروژ و تانزانیا و «بانک توسعه آفریقا» اولین اجلاس با موضوع «پخت و پز پاک در آفریقا» را در شهر پاریس برگزار کرد و تعهداتی از بخش‌های دولتی و خصوصی به میزان ۲.۲ میلیارد دلار برای کمک در این حوزه به دست آورد.

آژانس بین‌المللی انرژی با انتشار گزارش جدیدی در روز جمعه ۲۷ تیر ماه ۱۴۰۴ به بررسی و جمع‌بندی تحولات و پیشرفت‌ها در این حوزه پس از برگزاری اجلاس سال گذشته میلادی پرداخته و همچنین نقشه‌ راهی عملی و مبتنی بر داده‌ها ارائه کرده که نشان می‌دهد چگونه همه کشورهای آفریقا می‌توانند تا سال ۲۰۴۰ به سطح دسترسی جهانی به سوخت‌های کمتر آلاینده (برای مصارف پخت و پز روزانه خانوارها) برسند. این گزارش بر اساس تحلیل سطح کشورها نشان می‌دهد که بسیاری از کشورهای آفریقایی با سیاست‌ها و مدیریت درست می‌توانند به سطح دسترسی قابل مقایسه با کشورهای موفق در این حوزه مانند برزیل، هند و اندونزی برسند.

«فاتح بیرول» مدیر آژانس بین‌المللی انرژی در مقدمه این گزارش تاکید کرده که پخت و پز پاک و غیرآلاینده یک چالش قابل حل است و مزایای حل این چالش برای سلامتی، کرامت انسانی، توسعه اقتصادی و محیط زیست تا حدی زیاد است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

نجات جان ۴.۷ میلیون نفر و حفظ جنگل‌هایی به وسعت اکوادر در آفریقا تا سال ۲۰۴۰ با آشپزی پاک

از سال ۲۰۱۰ تا کنون در حدود ۱.۵ میلیارد نفر در آسیا و آمریکای لاتین به اجاق‌های جدید و سوخت‌های کمتر آلاینده برای آشپزی دسترسی پیدا کرده‌اند و به این ترتیب تعداد افراد بدون دسترسی به آشپزی پاک در جهان، در مدت ۱۵ سال نصف شده است.

این تلاش‌ها تا حد زیادی بر اساس ابتکارهای دولتی و ارائه سوخت‌ «ال پی جی» برای حدود سه چهارم افراد، ۱۷ درصد با تامین برق و ۵ درصد نیز با دیگر راه‌حل‌ها به انجام رسیده‌اند. با این حال در منطقه آفریقای جنوب صحرا، تعداد افراد بدون دسترسی به سوخت‌های پاک همچنان در حال افزایش بوده و شمار این افراد هم‌اکنون به حدود یک میلیارد نفر رسیده و بدین ترتیب تقریبا از هر پنج خانوار در این منطقه چهار خانوار به سوخت پاک برای آشپزی دسترسی ندارند. قاره آفریقا با بیش از ۳۰ میلیون کیلومتر مربع مساحت، ۲۰ درصد از سطح خشکی کره زمین را به خود اختصاص می‌دهد. این قاره همچنین بنا بر آمار سال ۲۰۲۱ در حدود ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت داشته که این معادل حدود ۱۸ درصد از جمعیت جهان است.

در سطح جهانی، فقدان دسترسی به آشپزی پاک منجر به مرگ حدود سه میلیون نفر در هر سال می‌شود. این وضعیت موجب مرگ زودرس سالانه ۸۱۵ هزار نفر در آفریقا به علت آلودگی هوای ناشی از آشپزی با سوخت‌های آلاینده می‌شود. این وضعیت همچنین موجب از دست رفتن ۱.۳ میلیون هکتار از جنگل‌ها در هر سال می‌شود و یکی از منابع مهم این قاره را مخدوش می‌کند.

پخت و پز با سوخت‌های غیرآلاینده نتایج مثبتی در زمینه‌های مختلف مانند سلامتی، توسعه و محیط زیست دارد. پیگیری راهکارهایی برای استفاده از سوخت‌های پاک بجای مسیر کنونی در آفریقا تا سال ۲۰۴۰ می‌تواند از مرگ ۴.۷ میلیون نفر جلوگیری کند. همچنین ساعاتی که افراد خانوارها برای تهیه هیزم و رسیدگی به آتش صرف می‌کنند بطور میانگین نصف می‌شود که مجموع این زمان‌های صرفه‌جویی شده معادل کل ساعات کاری در کشور برزیل در طول یک سال است. همچنین جنگل‌زدایی برای تامین هیزم هم کاهش پیدا خواهد کرد و این موجب حفظ جنگل‌هایی تقریبا به اندازه مساحت کشور اکوادر تا سال ۲۰۴۰ خواهد شد. اکوادر کشوری در آمریکای جنوبی با وسعت ۲۸۳ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع است.

آلایندگی آشپزی ناسالم معادل صنعت جهانی هواپیمایی و کشتیرانی

آژانس بین‌المللی انرژی خاطرنشان کرد: در سطح جهانی، فقدان سوخت‌های پاک و استفاده از سوخت‌های آلاینده سنتی برای پخت و پز در هر سال موجب انتشار گازهایی معادل ۱.۲ گیگا تُن «دی اکسید کربن» می‌شود که این میزان به اندازه انتشار گاز «دی اکسید کربن» ناشی از کل صنعت هوانوردی و کشتیرانی جهانی در هر سال است. این در حالی است که پیگیری راهکارهای پیشنهادی این آژانس برای کاهش مصرف سوخت‌های سنتی موجب کاهش انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای در آفریقا به میزان ۵۴۰ میلیون تن خواهد شد.

کشورهای کلیدی در آفریقای جنوب صحرا در مدت پنج سال گذشته تلاش‌های خود را برای کاهش شکاف موجود در زمینه سوخت پاک تشدید کرده‌اند بطوری‌ که کشورهایی مانند کنیا و نیجریه بطور سالانه سطح دسترسی به سوخت‌های غیرآلاینده را به ۲.۷ درصد از جمعیت کشورهایشان گسترش داده‌اند که این نرخ با سایر نمونه‌های موفق در جهان قابل مقایسه است. سوخت «ال پی جی» در مورد حدود سه چهارم از موارد سوخت جایگزین ارائه شده برای خانوارها بوده است.

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آشپزی پاک نیز در آفریقا رو به افزایش بوده که رهبری این کار را بخش خصوصی بر عهده داشته است. آژانس بین‌المللی انرژی بر اساس ردگیری جامع سرمایه‌گذاری در آفریقا برآورد کرده که در حدود ۶۷۵ میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم در زیرساخت‌ها و سخت‌افزارهای توزیع سوخت در سال ۲۰۲۳ انجام شده است که نسبت به سال پیش از آن افزایش ۱۰ درصدی نشان می‌دهد.

این گزارش بر اساس تحلیل موردی کشورهای منطقه حاکی است که آفریقا با تکرار بهترین نرخ پیشرفت در مناطق دیگر جهان در مدت ۱۵ سال یعنی تا سال ۲۰۴۰ می‌تواند به سطح دسترسی کامل به آشپزی پاک دست پیدا کند. مطابق این سناریو، هر سال در حدود ۸۰ میلیون نفر در آفریقا به سوخت‌های پاک دسترسی پیدا خواهند کرد که این رقم هفت برابر میزان کنونی است اما انجام این کار مستلزم سرمایه‌گذاری کلی ۳۷ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۴۰ است که این به معنی سرمایه‌گذاری سالانه بیش از ۲ میلیارد دلار است.

یک چهارم این سرمایه‌گذاری صرف توسعه زیرساخت‌ها مانند ذخیره‌سازی سوخت و به‌روزرسانی شبکه‌های توزیع و بقیه آن نیز صرف تجهیزات خانگی مانند سیلندرهای گاز و اجاق‌های آشپزی خواهد شد. اما تحقق این هدف مستلزم تلاش‌های گسترده در سطح دولت‌ها، صنایع، جامعه مدنی و همچنین همکاری و حمایت جامعه بین‌المللی است.