آغاز نبرد در میدان خاکستری و مجروحان «جنگ رسانه‌ای»

روز گذشته (دوشنبه) چندین خبر در رسانه‌ها حول انفجار در شهرهای مختلف منتشر شد. یکی از پربازتاب‌ترین آنها به انفجار یک خانه در پردیسان قم مربوط می‌شد.

کد خبر: ۸۲۰۶۸۰

تاریخ: ۲۴ تير ۱۴۰۴ - ۲۱:۰۹

طبیعی است که در وضعیت کنونی که در حالت نه صلح و نه جنگ قرار داریم، بازتاب چنین خبرهایی در رسانه‌ها و افکارعمومی جامعه ضریب پیدا کند.
اخباری که در یک تعریف کلی به آن اقدامات خرابکارانه می‌گویند و به تعریف دقیق‌تر می‌توان آن را نبرد در میدان خاکستری نامید، بواسطه حساسیت‌ها بازتاب بیشتری هم خواهند گرفت. اما آیا این به آن معناست که هر انفجار، آتش‌سوزی و... در تهران یا تل آویو یک اقدام امنیتی است؟ قطعاً خیر. اما این اتفاقات جدا از ماهیت آن یک لایه پنهان دیگری هم دارد و آن ادراک‌سازی در جنگ رسانه‌ای است. این دستکاری ادراکی در طول جنگ 12 روزه هم به طور کامل از سوی دشمن دنبال و انجام شد.

بخشی از این ادراک‌سازی برای جامعه و به اصطلاح کف بازار و بخش دیگری از آن برای تصمیم گیران است. در ادامه به برخی از این ادراک سازی‌ها برای هر دو هدف اشاره می‌کنیم:
مجروح‌سازی ذهنی: یکی از تلاش‌های واضح صهیونیست‌ها در ادراک‌سازی در دوران جنگ در میدان‌های خاکستری، پایین آوردن آستانه تحمل و انتظار غافل‌گیری ذهنی در میان افکار عمومی است. اگر شما جزو کسانی هستید که پس از آتش بس، پیش از آغاز جنگ ناخودآگاه در مقابل صداهای بلند، اخبار حوادث، دیدن آتش‌سوزی و... واکنش نشان می‌دهید، باید بدانید ذهنتان یک مجروح است.
درست مانند یک مجروح نظامی با ترکش. برای این جراحت هم حتماً باید اقدام‌های لازم را انجام داد. از جمله کاهش رصد و پیگیری اخبار، کاهش روبه‌رو شدن جامعه با اخبار و تحلیل‌های احتمالی بازگشت جنگ و همچنین کنترل رسانه‌ها در بازنمایی خبرها، شایعات و تهدیدات و البته از همه مهم‌تر برخورد با هرگونه ایجاد بدبینی و به تعبیری خالی کردن تو دل جامعه از آینده.

ادراک‌سازی از توان در نبردهای آتی: یکی از مهم‌ترین پیوست‌های نبرد در میدان‌های خاکستری، ایجاد یک ذهنیت مشوش از توانایی دفاعی در میان افکارعمومی و همچنین ساختن تصویر تسلط کامل دشمن در فضای امنیتی در ذهن‌هاست.
به طور مثال ممکن است دو یا چند اقدام خرابکارانه یا ترور از سوی دشمن رخ دهد، اما با ضریب دادن به دیگر اتفاقات طبیعی و همچنین ساختن اقدامات نمادین مثل آتش‌سوزی مناطق تفریحی، کوه و... ذهنیت افکارعمومی در خصوص میزان کنترل امنیتی خودی را زیرسؤال ببرد. این ذهنیت در نهایت میزان آمادگی ذهنی و روانی جامعه را در نبردهای آتی یا تهاجم‌های بعدی دچار اختلال و تغییر خواهد کرد. لذا این ادراک‌سازی ارزشش کمتر از خود نبرد نیست.

خسته‌سازی تصمیم سازان با هیاهو در موضوعات حاشیه‌ای: سوم و یکی از مهم‌ترین اهداف نبرد در حوزه‌های خاکستری، خسته‌سازی تصمیم سازان با مسائل حاشیه‌ای و حتی اقدامات خرابکارانه متعدد ولو بی‌ارزش است. اگر این روند چند ماه ادامه یابد، ذهن تصمیم گیران و تحلیلگران با سطح تنش و درگیری بر سر موضوعات مختلف رسانه‌ای از تعادل خارج و تاب‌آوری آنها چه در حوزه سیاسی و چه نظامی کاهش می‌یابد.

در هفته‌ها و ماه‌ها پیش رو باید از جامعه و ذهن و روان اجتماع و حتی تصمیم سازان مراقبت کرد. قرار گرفتن جامعه به صورت متداوم و پرفشار در معرض اخبار، گمانه زنی‌ها، تعلیق و نزاع و بگومگوهای پرتعداد رسانه‌ای، آنها را مجروح ذهنی و روانی خواهد ساخت و نتیجه این مجروحیت کاهش تاب‌آوری و حساسیت روی اصول خواهد بود.
این مسأله برای تصمیم گیران هم صادق است. درگیر شدن آنها بر حاشیه‌ها، پاسخ یا بازنشر سخنان رسانه‌های داخلی و خارجی و... بر این مسأله دامن خواهد زد.
نامه‌هایی برای تغییر ریل در فضای افکارعمومی یا حملات پرتعداد بر بخشی از یک گفت‌وگو و... هیچ آورده‌ای نخواهد داشت. در برخورد با شخصیت‌ها و روند طی شده در ماه‌های اخیر باید انصاف را رعایت کرد.

*کارشناس مسائل فلسطین