تقویت نظارت محله‌ای از وقوع آسیب‌های اجتماعی جلوگیری می‌کند

جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی با تاکید بر لزوم بازتعریف نقش محله‌ها در توسعه شهری گفت: برای مقابله با پیامدهای منفی کلانشهرها، باید به نقش محله‌ها در توسعه شهری توجه شود زیرا تقویت نظارت محله‌ای می‌تواند از بسیاری آسیب‌های اجتماعی جلوگیری کند.

کد خبر: ۸۰۸۳۲۳

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۲:۱۳

به گزارش ایران اکونومیست از انجمن مشاوره ایران، میثم مهدیار در نشست «امنیت پایه در خانواده و پیشرفت اجتماعی»، تأثیر زندگی در کلانشهرها بر خانواده‌ها را تحلیل کرد و افزود: شتاب بالای زندگی منجر به دلزدگی، احتیاط و در نهایت اضطراب می‌شود و هرچه شهر بزرگتر می‌شود، این اضطراب نیز تشدید می‌شود و به تفرد در زندگی شهری دامن می‌زند و در چنین شرایطی، حتی افراد از همسایه خود بی‌خبر هستند و در انزوا به سر می‌برند.

مهدیار به تجلی این پدیده در فضاهای عمومی مانند مترو اشاره کرد و گفت: تراکم جمعیت در متروها نه یک جامعه، بلکه مجموعه‌ای از افراد منفرد است که پس از ارضای نیازهای خود از هم جدا می‌شوند و هیچ کنش متقابلی بین آنها شکل نمی‌گیرد.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی با تأکید بر نقش خانواده به عنوان یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی، هشدار داد: خانواده‌ها تحت تأثیر فشارهای زندگی کلانشهری قرار گرفته‌اند و آمار آسیب‌های خانوادگی در شهرهای بزرگ به‌طور مستقیم با ویژگی‌های کلانشهری مرتبط است.

وی، راه حل این معضل را تقویت نقش محله‌ها دانست و در این باره توضیح داد: محله‌ها با کاستن از سرعت و شتاب زندگی شهری به ایجاد آرامش و امنیت خاطر در خانواده‌ها کمک می‌کنند.

مهدیار اضافه کرد: در مسیر توسعه شهری با محله زدایی مواجه شده‌ایم و تضعیف خرده فروشی‌های محلی، آرامش خانواده‌ها را هدف گرفته و توسعه ناپایدار شهری به نهاد خانواده آسیب زده است.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبائی خاطرنشان کرد: خانواده در بستر محله معنا می‌یابد؛ جایی که امنیت، طمانینه و تربیت فرزند امکانپذیر می‌شود. مدارس نیز می‌توانند با تقویت ارتباطات محله‌ای، به این روند کمک کنند.

وی، بوستان‌ها، خرده فروشی‌ها، مساجد و تکایا و حسینیه‌ها را از عناصر کلیدی محله برشمرد که حس امنیت و همبستگی اجتماعی را تقویت می‌کنند و نظارت محله‌ای می‌تواند از بسیاری آسیب‌ها جلوگیری کند؛ از اینرو باید تمرکز خود را بر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی کلان معطوف کنیم که تأثیر مستقیمی بر خانواده‌ها دارند.

تهدید مدرنیته برای امنیت خانواده

استاد دانشگاه علامه طباطبائی گفت: در حالی که در غرب مفهوم خانواده دچار دگرگونی شده و بیش از ۹۵ درصد افراد از ساختار سنتی آن فاصله گرفته‌اند، در ایران هنوز خانواده نهادی مؤثر و کارآمد است؛ با این حال، مدرنیته و تغییرات اجتماعی، امنیت این نهاد را تحت تأثیر قرار داده است.

عبدالله معتمدی افزود: در بسیاری از کشورها مانند برزیل، ساختار خانواده تا حدی فروپاشیده که تربیت فرزندان بر عهده پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها افتاده است. این در حالی است که در ایران، حفظ امنیت خانواده به عنوان یک مسئله راهبردی مطرح است. مدرنیته و بی‌بندوباری‌های ناشی از آن، مرزهای خانواده را تهدید می‌کند و می‌تواند امنیت عاطفی و هیجانی اعضا را مختل سازد.

وی به تأثیر امنیت هیجانی بر رفتارهای آینده کودکان اشاره کرد و گفت: کودکی که در خانواده‌ای ناامن بزرگ می‌شود، برای مقابله با این ناامنی، رفتارهای دفاعی از خود نشان می‌دهد. تکرار این الگوها در بلندمدت می‌تواند به مشکلات روانی منجر شود. عوامل میانجی مانند جنسیت، سن، شخصیت کودک و شرایط محیطی نیز در این فرآیند نقش دارند.

معتمدی اضافه کرد: بر اساس تحقیقات، انسان‌ها زمانی که با افکار مخالف عقاید خود روبه‌رو می‌شوند، تمایل بیشتری به طرد آنها دارند. در فضایی که احساس تهدید وجود دارد، افراد ممکن است افکار خود را سانسور کنند. در مقابل، دلبستگی ایمن باعث می‌شود فرد کمتر واکنش دفاعی نشان دهد و با جهان‌بینی مثبت‌تری فکر کند.

استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی اظهار کرد: امنیت پایه شامل چهار بعد اصلی امنیت اقتصادی (توانایی مدیریت مالی خانواده)، امنیت روانی و عاطفی (استحکام روابط و توانایی عبور از بحران‌ها)، امنیت جسمی و بهداشتی (حفظ سلامت اعضا) و امنیت شناختی (اطمینان از درک صحیح مسائل اجتماعی) است.

علی انتظاری عوامل تهدیدکننده این امنیت را شامل بی‌قدرتی در مواجهه با چالش‌ها، فضای مجازی و تمایل فزاینده به مهاجرت دانست.

وی با اشاره به ضرورت نظریه‌پردازی بومی، خاطرنشان کرد: برای طراحی الگوی تجدد دینی، ابتدا باید تبیین علمی و سپس هنجارسازی اجتماعی صورت گیرد تا بتوانیم بدون از دست دادن ارزش‌های اصیل، با تحولات جهانی همراه شویم.

این استاد دانشگاه هشدار داد که بی‌توجهی به این چارچوب‌های نظری می‌تواند خانواده را در معرض آسیب‌های جدی قرار دهد.

وجود ۵.۲ میلیون خانواده در تهران

مدیرکل بانوان شهرداری تهران در نشستی تخصصی به بررسی تأثیر تغییرات سریع سبک زندگی نوین بر امنیت خانواده‌های ایرانی پرداخت.

مریم اردبیلی با بیان اینکه خانواده نهاد اصلی شکل‌دهنده افراد است، اظهار کرد: تغییرات قرن اخیر با سرعتی بی‌سابقه، سبک زندگی و محیط پیرامون خانواده‌ها را دگرگون کرده است. امروز همه ما نگران آینده خانواده در این تلاطم هستیم و تلاش می‌کنیم با تقویت معنویت و ارزش‌های درونی، از این نهاد محافظت کنیم.

اردبیلی با اشاره به وجود ۵.۲ میلیون خانواده در تهران تأکید کرد: اگر شهر را از منظر خانواده ببینیم، می‌توانیم تغییرات عظیمی ایجاد کنیم. زمانی که خانواده‌ها به عنوان ذی‌نفعان اصلی در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت داده شوند، راهکارهای معقول‌تری ظهور خواهد کرد.

وی مدل حل مسئله خانواده‌محور را مطرح کرد و در این باره توضیح داد: رویکرد خانواده‌محور در کشف و حل مسائل شهری کاملاً متفاوت عمل می‌کند. در جامعه ایمانی، مومن نه تنها برای خود که برای دیگران و تا جهان آخرت امنیت می‌آفریند.

مدیرکل بانوان شهرداری تهران بر ضرورت‌ بازتعریف هوشمندانه مفهوم خانواده با حفظ کارکردهای اصلی، افزایش مشارکت خانواده‌ها در تصمیم‌گیری‌های شهری و تلفیق ارزش‌های دینی با نیازهای زندگی مدرن تاکید کرد.

نقش امنیت پایه در گفتمان دینی

مدیر پژوهش و ارتقای مهارت معاونت مرکز مشاوران خانواده قوه قضاییه امنیت را به عنوان موهبتی از سوی خداوند دانست و افزود: نقش امنیت در رشد همه‌جانبه افراد موثر است.

سیدمریم پورموسوی تأکید کرد: امنیت و عدالت دو روی یک سکه‌اند که در گفتمان دین مبین اسلام به امنیت جهانی و صلح در عصر ظهور ختم می‌شوند؛ تحقق گفتمان دینی مطلوب منوط به برآورده شدن امنیت پایه است و تجربه همبستگی اجتماعی در بحران‌هایی مانند زلزله و کرونا، ظرفیت بالای جامعه ما را در این زمینه نشان می‌دهد.

پور موسوی بر راهبردهای گفت‌وگوی بین فرهنگی و ایجاد شناخت عمیق از ارزش‌های بومی دینی، تقویت بنیه اقتصادی به عنوان سنگ‌بنای امنیت پایه، بکارگیری ظرفیت‌های مردمی مانند مشارکت بسیج در مساجد، تقویت آموزه های دینی در مدارس و دانشگاه ها، ایجاد پایگاه های پژوهشی برای پاسخگویی به شبهات دینی، استفاده از رسانه‌ها در توسعه گفتمان دینی و تشویق افراد شاخص در تولید محتوا دینی تاکید کرد.

امنیت پایه، هویت ملی و پیشرفت اجتماعی

دانشیار گروه مشاوره دانشگاه اردکان گفت: ناامنی اقتصادی و روانی جامعه را به سمت قوم‌گرایی و افراط‌گرایی سوق می‌دهد.

یاسر رضاپور میرصالح افزود: امنیت فقط جسمی نیست و اگر در جامعه احساس امنیت مالی، نبود امنیت شغلی و روانی داشته باشیم قوم گرایی افزایش پیدا می‌کند و این موضوع به هویت ملی لطمه میزند و حتی گفته شده که تورم طولانی مدت در یک جامعه باعث نابودی مسائل اخلاقی می‌شود.

وی ادامه داد: جامعه‌ای که امنیت پایه نداشته باشد، حتی با وجود امنیت خانوادگی، بازهم در معرض آسیب‌های اجتماعی جدی قرار دارد و تنها با تحقق امنیت پایه می‌توان از هویت ملی حفاظت و مسیر پیشرفت اجتماعی را هموار کرد.

دبیر اندیشکده خانواده الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با اشاره به پیچیدگی‌های روان انسان تأکید کرد: ورود به عرصه اقلیم روان، نیازمند تخصص، شناخت و معرفت عمیق است. فعالیت در حرفه‌های مرتبط با سلامت روان بسیار حساس بوده و باید صرفاً توسط متخصصان این حوزه انجام شود.

محمدحسین ساجدی‌نیا با اشاره به نبود «ریل پایه» در برنامه‌ریزی‌های دولتی گفت: دولت‌ها معمولاً به فعالیت‌های دوره خود محدود می‌شوند. این همان مسئله‌ای است که رهبر معظم انقلاب نیز به آن اشاره کرده‌اند و بر ضرورت فرادولتی بودن برنامه‌های پیشرفت تأکید داشتند.

به گفته وی، این نگاه انتقادی به وضع موجود، زمینه‌ساز تشکیل «اندیشکده خانواده الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» شده است تا با ایجاد یک چارچوب ثابت، فعالیت‌های مربوط به ارتقای خانواده اسلامی ایرانی را سامان دهد.

معصومه اسمعیلی رئیس انجمن مشاوره ایران و استاد دانشگاه علامه طباطبائی گفت: در نشست امنیت پایه در خانواده و پیشرفت اجتماعی در دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی اظهار کرد: بعضی از مسائل جامعه اساسی هستند ولی فراموش می‌شوند و به گونه ای در گفتمان روزانه ما قرار نمی‌گیرند مثل امنیت پایه هدف ما در برگزاری چنین نشستهایی این است تا زمینه های تحقیقی مناسب برای پژوهشگران ایجاد شود

مدیر گروه مشاوره دانشگاه علامه طباطبائی و عضو هیات مدیر انجمن مشاوره ایران، پیشنهاد کرد: می‌توانیم با بهره‌گیری از مشاوران و متخصصان ساکن در مجتمع‌های مسکونی، جلسات دوره‌ای برای ارتقای مهارت‌های امنیت پایه ساکنین برگزار کنیم. این طرح می‌تواند گامی مؤثر در احیای نقش محله‌ها در زندگی شهری باشد و این گونه می‌توانیم تا حدودی با معضل محله زدایی مقابله کنیم.

کیومرث فرح‌بخش به تبیین رابطه متقابل هویت و امنیت پرداخت و تأکید کرد: این رابطه از نوع علیت حلقوی است؛ هویت و امنیت متقابلاً بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند و از هم تأثیر می‌پذیرند.

فرح‌بخش هشدار داد: افراد فاقد هویت مستعد ایجاد ناامنی در جامعه هستند و ممکن است حتی با هویت‌های متفاوت به مقابله برخیزند.