استفاده از نانو ربات‌ها در مبارزه با پیری

بدن انسان با گذر زمان دچار تغییرات زیادی می‌شود. یکی از مهم‌ترین این تغییرات، فرسودگی تدریجی سلول‌هاست و دانشمندان همواره به دنبال راه‌هایی برای کنترل یا کاهش سرعت این روند هستند. حالا به نظر می‌رسد فناوری‌های نوظهور می‌توانند در این خصوص راهگشا باشند.

کد خبر: ۸۰۷۴۸۷

تاریخ: ۰۶ خرداد ۱۴۰۴ - ۰۱:۳۶

به گزارش ایران اکونومیست، پیری سلولی یکی از پدیده‌های مهم و پیچیده زیستی است که در سال‌های اخیر توجه دانشمندان بسیاری را به خود جلب کرده است. این فرآیند به تغییراتی در عملکرد سلول‌ها منجر می‌شود که با افزایش سن، سلامت عمومی بدن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. اختلالات ناشی از پیری سلولی نه تنها کیفیت زندگی را کاهش می‌دهند، بلکه زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌های مزمن و خطرناک مانند سرطان، آلزایمر و بیماری‌های قلبی نیز می‌شوند. از سوی دیگر، با افزایش میانگین عمر افراد در جهان، نیاز به درک بهتر این پدیده و یافتن روش‌هایی برای مداخله در آن بیش از گذشته احساس می‌شود.

پیری سلولی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی، و مولکولی رخ می‌دهد. یکی از نشانه‌های اصلی آن کوتاه شدن تلومرهاست؛ تلومرها در واقع پوشش‌هایی هستند که از انتهای DNA محافظت می‌کنند و با هر بار تقسیم سلولی کوتاه‌تر می‌شوند تا سرانجام سلول دیگر قادر به تقسیم نباشد. عوامل دیگر مانند استرس اکسیداتیو، التهاب مزمن، و آسیب‌های DNA نیز در تسریع این روند نقش دارند. از آنجا که تغییر در عملکرد سلولی می‌تواند به بروز بیماری‌های گوناگون منجر شود، دانشمندان در تلاش‌اند با کمک فناوری‌های پیشرفته، راهکارهایی برای جلوگیری یا درمان این آسیب‌ها بیابند.

در همین راستا، احمدرضا صفربخشایش و چهار نفر از همکارانش در گروه نانوفناوری پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، پژوهشی را با هدف بررسی نقش ابزارهای نانویی در تشخیص و درمان آسیب‌های مرتبط با پیری سلولی انجام دادند.

آن‌ها در این پژوهش به سراغ نانوروبات‌ها رفتند، یعنی ابزارهایی بسیار کوچک که قابلیت ورود به بدن انسان و تعامل مستقیم با سلول‌ها را دارند. هدف آن‌ها، مرور پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه و بررسی توانایی‌های بالقوه این ربات‌های میکروسکوپی در مقابله با روند پیری بود.

برای انجام این پژوهش، محققان از روش مروری استفاده کردند. آن‌ها مقالات علمی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ را در پایگاه‌های معتبری مانند PubMed و Google Scholar بررسی کردند. تمرکز اصلی آن‌ها بر مقالاتی بود که به کاربرد نانوروبات‌ها در پزشکی، به‌ویژه در درمان و ترمیم سلولی مربوط می‌شدند. سپس اطلاعات استخراج‌شده را دسته‌بندی و تحلیل کردند تا روندها و الگوهای موجود را شناسایی و نتیجه‌گیری کنند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهند که نانوروبات‌ها می‌توانند در تشخیص و درمان بیماری‌های مرتبط با افزایش سن نقش مهمی ایفا کنند. این ابزارهای کوچک قادرند آسیب‌های سلولی را شناسایی و حتی ترمیم کنند. از جمله توانایی‌های آن‌ها می‌توان به هدف‌گیری اشتباهات در ساختار پروتئین‌ها و آسیب‌های DNA اشاره کرد. همچنین نانوروبات‌ها می‌توانند داروها را مستقیماً به محل آسیب‌دیده منتقل کنند، در نتیجه عوارض جانبی درمان کاهش می‌یابد.

علاوه بر این، نانوروبات‌ها می‌توانند رشد رگ‌های خونی جدید را تحریک کنند و به بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده کمک کنند. آن‌ها همچنین می‌توانند میزان اثربخشی دارو را در سلول‌های خاصی مانند سلول‌های سرطانی اندازه‌گیری کنند. این توانایی‌ها نویدبخش آن هستند که در آینده، درمان‌های دقیق‌تر و مؤثرتری برای بیماری‌های وابسته به سن توسعه یابد. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز نگرانی‌هایی درباره ایمنی این فناوری در بلندمدت وجود دارد.

با وجود این که استفاده از نانوروبات‌ها در پزشکی هنوز در مراحل اولیه توسعه است، این فناوری نوین قابلیت‌های قابل‌توجهی دارد. دارورسانی هدفمند، ترمیم سلولی، و تأثیر بر سیستم ایمنی تنها بخشی از مزایای آن است. اگرچه چالش‌هایی مانند احتمال ایجاد سمیت یا مسائل اخلاقی وجود دارد، اما با ادامه‌ی پژوهش‌ها، به اشتراک‌گذاری یافته‌ها، و همکاری بین محققان، صنعت و سیاست‌گذاران، می‌توان به توسعه کاربردی‌تر و ایمن‌تر این فناوری امید داشت.

این پژوهش نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در حوزه نانوفناوری، به‌ویژه در درمان پیری سلولی، می‌تواند گام بلندی در بهبود سلامت و کیفیت زندگی انسان‌ها باشد.

مقاله علمی حاصل از این تحقیق، در فصلنامه «تصویر سلامت»، وابسته به مرکز تحقیقات مدیریت خدمات بهداشتی درمانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز منتشر شده است. نشریه‌ای که هدف آن ترویج دانش علمی در زمینه‌های مرتبط با سلامت و ارائه آخرین یافته‌های پژوهشی برای بهبود خدمات بهداشتی است.