افتتاحیه ششمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه برگزار شد

ششمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه باحضور وزیر علوم برگزار شد این همایش با حضور اندیشمندانی از ۱۴ کشور و ارائه ۱۲۰ مقاله از ۵ تا ۷ خرداد در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برگزار می‌شود.

کد خبر: ۸۰۷۳۸۸

تاریخ: ۰۵ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۸:۴۵

به گزارش ایران اکونومیست، ششمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه امروز (۵ خرداد)   با حضور حسین سیمایی صراف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، محمدحسین امید سرپرست دانشگاه تهران، حجت الاسلام سعیدرضا عاملی رئیس دانشکدۀ مطالعات جهان و جمعی از اساتید و دانشجویان دانشگاه به در دانشکدۀ مطالعات جهان برگزار شد.

در این مراسم علی اکبر علیخانی- دبیر علمی همایش- سخنرانی خود را دربارۀ یکی از اساسی‌ترین و حیاتی‌ترین نیازهای بشر، یعنی صلح، آغاز کرد و گفت: «در جهانی که هر روز اخبار انفجار می‌شنویم و تصویر آوار می‌بینیم، در دورانی که انواع خشونت در لباس‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی دینی و فرهنگی ظاهر می‌شود، شاید مهم‌ترین پرسش این باشد: آیا جهانِ بدون خشونت ممکن است؟ و اگر ممکن است، چگونه؟ در روزگاری که بشریت با چالش‌های پیچیده‌ای همچون جنگ، افراط‌گرایی، نابرابری و بحران‌های زیست‌محیطی روبه‌روست، دانشگاه‌ها وظیفه‌ای مضاعف دارند: خلق امید، تولید اندیشه و پرورش «گفت‌وگو» برای فهم یکدیگر.

وی افزود: به گواه تاریخ، بسیاری از جنگ‌ها نه بر سر کمبود منابع، که بر اثر سوءتفاهم، انحصارطلبی، و بی‌گفتگویی رخ داده‌اند و ضعف در «گفتگو» از همه مهم‌تر بوده است. آنجا که گفت‌وگو می‌میرد، نفرت و خشونت زاده می‌شود. پس ما در مقام دانشگاهیان، رسالتی بزرگ داریم: ساختن زبان مشترک، تقویت درک متقابل، گسترش عقلانیت گفتگویی و ساختن سازوکارهای گفتگو. صلح تنها نبودِ جنگ نیست. صلح فرهنگی است درون‌ساختی؛ مجموعه‌ای از ارزش‌ها، نگرش‌ها، و کنش‌هایی که با آن، انسان با خویش، با دیگری، و با طبیعت به گونه‌ای مهربانانه زیست می‌کند.

وی با بیان اینکه صلح یعنی احترام به کرامت انسانی؛ صلح یعنی شنیدن پیش از قضاوت؛ صلح یعنی توانایی دیدن انسان، پیش از دیدن هویت و قومیت و مذهبش اشاره کرد: این همایش فرصت آشنایی ملت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌ و همچنین، فرصت شنیدن، درک متقابل و کاشتن بذرهایی است که در آینده به درختان تنومند گفتگو و همزیستی مسالمت آمیز تبدیل شوند.

استاد دانشگاه تهران در ادامۀ سخنان خود افزود: بیایید صلح را از کلاس‌های درس آغاز کنیم؛ از مقاله‌ها و پژوهش‌هایمان؛ از زبان و نگاه‌مان؛ بیاید از قدرت پژوهش و آموزش برای تبدیل مرزها به پل‌ بهره بگیریم. صلح، پیش از آن‌که در میدان‌های سیاست ساخته شود، در قلب دانشگاه‌ها، در لابه‌لای گفت‌وگوهای علمی و در درون کلاس‌های درس شکل می‌گیرد. و امروز، ما و شما، با حضورمان در این همایش بر این حقیقت گواهی می‌دهیم. ما امروز، در جهانی به‌شدت به‌هم‌وابسته، باید این حقیقت را نه تنها باور، که به آن عمل کنیم که صلح پروژه‌ای انتزاعی نیست. صلح، مسئولیتی فردی و اجتماعی است. هر واژه‌ای که می‌گوییم، هر تصمیمی که می‌گیریم، و حتی هر سکوتی که می‌کنیم، یا به صلح کمک می‌کند یا به خشونت. باشد که این نشست، گامی کوچک اما معنادار در راه ساختن جهانی انسانی‌تر، خردمندانه‌تر، و صلح‌آمیزتر بر مبنای «گفت‌وگو» باشد.

در ادامه حسین سیمایی صراف-  وزیر علوم، تحقیقات و فناوری- با بیان اینکه  «صلح تنها به معنای نبود جنگ نیست، بلکه به معنای زندگی مسالمت‌آمیز در همۀ سطوح در پرتو حق و عدالت» است گفت: به تجربۀ صدها سالۀ بشر در مقولۀ جنگ‌های مذهبی اشاره کرده و این سؤال اساسی را مطرح کرد که «آیا جنگ مذهبی مشروع است؟» یا «آیا جنگ برای تحمیل عقیده جایز است؟»

وی در ادامه به تئوریزه شدن جنگ از سوی آگوستین اشاره و «دستیابی به صلح از مسیر جنگ و خون‌ریزی» در اندیشۀ او را شرح داد.

سیمایی صراف سپس به نظریه‌های مربوط به جنگ و صلح مذهبی در دیدگاه اندیشمندان مسلمان پرداخت و افزود: پیش‌تر، جنگ برای ترویج عقیده از سوی علمای شیعه و اهل سنت با عنوان «جهاد ابتدایی» مشروع شمرده می‌شد و این قرائتِ رایج در میان اندیشمندان اسلامی بود. آنان بر این باور بودند که می‌توان غیر مسلمانان را در هم کوبید، مگر اینکه اسلام آورند یا جزیه دهند و همچنین، با غیر اهل کتاب هرگز نمی‌توان سازگار شد. از دید این اندیشمندان، «جهاد جنگ بی‌پایان است» و همین دیدگاه باعث ایجاد چالش‌های فراوانی در میان اندیشمندان اسلامی دوره‌های بعد شد.

وی با اشاره به اینکه پس از مسلط شدن گفتمان حقوق بشر، باور به نیاز به ایجاد راه حلی در برابر چنین دیدگاهی پدیدار شد و اندیشمندان با استناد به آیات قرآن عنوان کرد که این قرائت با آموزه‌های قرآن در مغایرت است.

وزیر علوم در ادامه به آرای علامه طباطبایی اشاره و عنوان کرد: ایشان «جایز نبودن جنگ برای گسترش عقیده» را مطرح و اضافه کرد که «توحید یک حق بشری است؛ بشر حق دارد به رستگاری توحیدی برسد و برای دفاع از این حق بجنگد». گرچه، در مجلدات بعدی المیزان، علامه طباطبایی از این نظر عدول کرده و دیگر جهاد و جنگ برای دستیابی به توحید و گسترش آن را پیشنهاد نمی‌دهد.

وزیر علوم، در ادامۀ سخنان خود، از پُرشمار بودن آیات با مضمون جهاد در قرآن کریم سخن به میان آورده و اظهار کرد: به اندیشۀ ورزیده‌ای نیاز است تا از میان این مجموعۀ آیات چنین برداشت شود که دلالت بر مشروع بودن آغاز جنگ مذهبی ندارند. در دنیا برخی هستند که با صلح مشکل دارند و منافع آنها در صلح نیست. از دید ایشان صلح از محسنات اخلاقی بوده و ذاتاً خوب است؛ چنان که در قرآن آمده است: «الصلح خیر».

در ادامه حجت الاسلام سعیدرضا عاملی-رئیس دانشکدۀ مطالعات جهان- پس از نام بردن از نهادهای عهده‌دار در امر حفاظت از صلح و پیشگیری از جنگ، (مانند سازمان ملل متحد، دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل، شورای امنیت، یونسکو، اتحادیه‌های منطقه‌ای، سازمان منع جنگ‌افزارهای شیمیایی و ...)، به جزئیات برخی از گزارش‌ها و آمارهای منتشرشده از سوی سازمان ملل متحد پرداخت و افزود: برای مثال، مجموع بودجۀ نظامی جهان نسبت به سال ۲۰۲۱، ۲۷ درصد افزایش داشته و هزینۀ جنگ‌افزارهای جهانی دو تریلیون و چهارصد میلیار دلار بوده است. ایشان توزیع ناعادلانۀ منابع غذایی و گرسنگی، افزایش آلاینده‌ها، بحران پناهندگان، تخریب محیط زیست، نبود مسکن و ... را از جمله سایر مخاطراتی دانستند که در مسیر دستیابی به صلح وجود دارند.

عاملی همچنین، به شرایط دردناک مردم غزه اشاره و اظهار کرد: امروز خیزش‌های اجتماعی منجر به اخراج، محرومیت از شغل و محرومیت از زندگی در یک کشور شده است؛ اما باعث نمی‌شود تا افراد غیر مسلمان صدای اعتراض خود نسبت به جنایات رژیم صهیونیستی را به گوش جهانیان نرسانده و سکوت کنند.

در ادامه، کسینا میخائیلوونا بالیکووا- استاد دانشگاه حقوق ایالتی کوتافین مسکو از  روسیه- در مورد ماهیت منازعات مدرن ایراد سخنرانی کرد.

وی درگیری‌های امروزی را از منظر سیاسی، قومی، منابع و ایدئولوژی پیچیده‌تر و چندوجهی‌تر خواند و «طمع ژئوپولیتیکی بی‌سابقۀ غرب» پس از جنگ سرد را – به نقل از آقای پوتین- ریشۀ منازعات امروز دانست.

وی همچنین با اشاره به نسل‌کشی رواندا در سال ۱۹۹۴ و بحران لیبی در سال ۲۰۱۱ از ضرورت تحلیل ریشه‌ای  منازعات سخن گفتند.

بالیکووا، اصل فراگیری ذی‌نفعان، مداخلۀ به‌موقع و سنجیده، مسألۀ سازش، نقش رهبری در فرآیند سازش، نقش سازمان‌های بین‌المللی و تعهد بلندمدت را از جمله اصول کلیدی در حل منازعه نامیده و به پیشرفت‌های فناورانه (هوش مصنوعی) نیز اشاره کرد.

از نظر وی حل منازعه نیازمند درک عمیق، انعطاف‌پذیری و راهکارهای نوآورانه بوده و چنین همایش‌هایی فرصتی برای به اشتراک‌گذاری تجربیات و ساخت آینده‌ای صلح‌آمیزتر است.

در ادامه چارلز رندال پُل- مؤسس و رئیس بنیاد دیپلماسی دینی برای صلح از آمریکا - به اهمیت اعتماد متقابل در دوستی و برقراری صلح میان افراد و ملل پرداخت و تأکید کرد: صلح پایدار از طریق اعتماد قوی و روابط دوستانۀ حقیقی در اختلافات جدی به دست می‌آید.

پُل، مفهوم رقابت قابل اعتماد را مطرح کرد که در آن، افراد با وجود تفاوت‌های ایدئولوژیک می‌توانند از طریق گفتگوی محترمانه و تلاش برای درک متقابل به دوستی برسند. از جمله نکات کلیدی بحث مطرح‌شده می‌توان به اعتماد متقابل، دوستی حقیقی، رقابت قابل اعتماد، دیپلماسی دینی، نیاز به تعامل سازنده، تأکید بر آموزه‌های دینی و پیشگیری از خشونت اشاره کرد. در دیدگاه او، دیپلماسی دینی که به جستجوی حقیقت مشترک پرداخته و بر مفهوم ارزشمند دوستی، به‌ویژه در مواجهه با اختلافات عقیدتی تأکید دارد، می‌تواند به جلوگیری از خشونت و توسعۀ گفتگوهای صادقانه و آشتی‌جویانه کمک کند.

وی همچنین با نقل آیاتی از قرآن کریم و آموزه‌های دینی مسیحی، ضرورت وجود تنوع فرهنگی و دینی را به عنوان ابزاری برای رشد و بهبود اخلاقی در جامعه مطرح کرد.

رئیس بنیاد دیپلماسی دینی برای صلح، اعتماد متقابل را شرط ضروری برای ایجاد روابط صلح‌آمیز میان افراد و ملل برشمرده و شکل‌گیری دوستی در اختلافات و چالش‌های جدی را کاملاً امکان‌پذیر خواند و آن را برجسته‌ترین ارزش انسانی نامید.