«اصول اسلامی و آرای ملت» مبنای اصلی اقتدار نظام جمهوری اسلامی است

استاد دانشگاه شهید مطهری و عضو اندیشکده فقه و حقوق اسلامی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، گفت: اقتدار در علوم سیاسی به قدرتی اطلاق می‌شود که نه بر اجبار مطلق، بلکه بر پذیرش حق و مقبولیت استوار باشد و نظام جمهوری اسلامی اقتدار خود را از دو منبع اصلی یعنی اصول اسلامی و آرای ملت، اخذ می‌کند.

کد خبر: ۸۰۳۵۴۷

تاریخ: ۲۵ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۴:۳۴

به گزارش گروه جامعه ایران اکونومیست؛ سیدابوالقاسم نقیبی روز پنج شنبه در پنل سلامت معنوی و الگوی پیشرفت که در دومین روز از چهاردهمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت برگزار شد، افزود: مشروعیت آن در جمهوری اسلامی مبتنی بر دو منبع اساسی اسلام و اراده ملت است و اقتدار نظام اسلامی زمانی معنا پیدا می‌کند که با اصول توحیدی هماهنگ باشد و مستند به رأی و اراده عمومی ملت شکل گیرد.

نقیبی اظهار کرد: اقتدار در ادبیات علوم سیاسی به قدرتی اطلاق می‌شود که نه بر اجبار مطلق، بلکه بر پذیرش، حق و مقبولیت استوار باشد. از این منظر، نظام جمهوری اسلامی اقتدار خود را از دو منبع اصلی، یعنی اصول اسلامی و آرای ملت، اخذ می‌کند.

وی ادامه داد: اصل پنجاه و ششم قانون اساسی با تأکید بر حاکمیت الهی، حق تعیین سرنوشت را به عنوان ودیعه‌ای الهی در اختیار ملت قرار داده است. این اصل نشان می‌دهد که مشروعیت حکمرانی نه‌تنها به رعایت موازین شرعی وابسته است، بلکه باید بر حاکمیت مردم نیز متکی باشد.

این پژوهشگر افزود: بر اساس آموزه‌های قرآنی، خداوند منشأ تمام قدرت‌ها است: ‘إنّ القوة لله جمیعاً (بقره/۱۶۵) و هیچ قدرتی بدون مشیت الهی شکل نمی‌گیرد: «لا قوة إلا بالله» (کهف/۳۹). این نگرش نشان می‌دهد که اقتدار حکومت اسلامی باید در چارچوب اصول توحیدی تنظیم شود و ارتباطی مستقیم با ایمان به خداوند داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: در نظام اسلامی، اطاعت از حاکمیت مشروع تنها زمانی پذیرفته است که با اصول الهی هماهنگ باشد. از این رو، قرآن کریم می‌فرماید: «أطیعوا الله وأطیعوا الرسول وأولی الأمر منکم» (نساء/۵۹)، که نشان‌دهنده وابستگی مشروعیت اقتدار به اصول دینی است.

نقیبی تاکید کرد: اراده ملت، یکی از ارکان مشروعیت نظام حکمرانی در اسلام است. مستندات فقهی همچون قاعده سلطنت، وجوب مشورت در امور عمومی، بیعت و وکالت از ملت، همگی بر اهمیت اعمال حاکمیت توسط مردم در تأسیس و استمرار اقتدار جمهوری اسلامی تأکید دارند. در نتیجه، اقتدار نظام اسلامی نه‌تنها از جانب موازین دینی، بلکه از اراده عمومی نیز نشأت می‌گیرد.

دیپلماسی فرهنگی- معنوی ایران و ارتقای قدرت نرم

استادیار دانشگاه شهید بهشتی و عضو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت هم گفت: دیپلماسی فرهنگی- معنوی، فرآیندی است که از ابزارها، نهادها و استراتژی‌هایی برای انتقال فرهنگ، ارزش‌ها و معارف یک کشور به دیگر ملت‌ها، از طریق زبان مشترک معنویت، استفاده می‌کند، این رویکرد، علاوه بر تقویت ارتباطات بین‌المللی، قدرت نرم یک کشور را افزایش می‌دهد.

احمد شاکرنژاد با بررسی نقش دیپلماسی فرهنگی و معنوی، اظهار کرد: ایران، با بهره‌گیری از غنای فرهنگی و آموزه‌های معنویت فطری، می‌تواند به عنوان یک الگوی بین‌المللی عمل کند.

وی با بیان اینکه ورزش پهلوانی و زورخانه‌ای، به‌عنوان نماد فرهنگ معنوی ایرانی اسلامی، ظرفیت بالایی در تقویت تعاملات بین‌المللی دارد، خاطر نشان کرد: دیپلماسی فرهنگی- معنوی، فرآیندی است که از ابزارها، نهادها و استراتژی‌هایی برای انتقال فرهنگ، ارزش‌ها و معارف یک کشور به دیگر ملت‌ها، از طریق زبان مشترک معنویت، استفاده می‌کند. این رویکرد، علاوه بر تقویت ارتباطات بین‌المللی، قدرت نرم یک کشور را افزایش می‌دهد.

وی ادامه داد: نمونه‌های موفق دیپلماسی فرهنگی- معنوی ایران شامل دیپلماسی اربعین، دیپلماسی زیارت و دیپلماسی مقاومت بوده که نقش قابل‌توجهی در روابط منطقه‌ای ایفا کرده‌اند. بررسی این نمونه‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم بنیادین سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، قابلیت گسترش در سطح بین‌المللی را دارند.

این عضو اندیشکده معنویت خاطرنشان کرد: ورزش پهلوانی، با توجه به ارزش‌های عام انسانی همچون فداکاری، انصاف، عدالت، احترام و مبارزه با زورگویی، می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای گسترش دیپلماسی فرهنگی ایران به کار گرفته شود. همچنین، جنبه‌های هنری و نمایشی این ورزش، همراه با ریشه‌های مشترک تاریخی در کشورهای فارسی‌زبان، آن را به گزینه‌ای مناسب برای ایجاد تعاملات فرهنگی تبدیل کرده است.

وی افزود: مطالعه نمونه‌های موفق دیپلماسی فرهنگی در کشورهای دیگر مانند دیپلماسی یوگای هند و دیپلماسی پاندای چین، نشان می‌دهد که ایران نیز می‌تواند با بهره‌گیری از ورزش‌های پهلوانی و زورخانه‌ای، جایگاه و نفوذ خود را در عرصه جهانی تقویت کند.

شاکرنژاد در پایان تصریح کرد: دیپلماسی فرهنگی مبتنی بر ورزش‌های پهلوانی، علاوه بر ارتقای قدرت نرم ایران، به اشاعه پیام‌های معنوی و انسانی در سطح بین‌المللی کمک خواهد کرد. این مسیر، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی کشور است.

معنویت و غرور ملی؛ به‌ سوی اجماع نخبگانی پیرامون سند الگو

بهزاد حمیدیه، استادیار دانشگاه تهران و عضو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نیز در این نشست با بررسی نقش غرور ملی در انسجام اجتماعی، عنوان کرد: افتخار به «ایرانی بودن» می‌تواند بر ابعاد مادی و غیرمادی استوار شود؛ بازتعریف معنویت به‌عنوان یکی از مؤثرترین منابع غرور ملی، زمینه‌ساز شکل‌گیری اجماع نخبگانی پیرامون سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت خواهد بود.

وی اظهار کرد: غرور ملی، عنصر کلیدی برای همگرایی جامعه و تحقق پیشرفت است. مطالعات مختلف نشان می‌دهند که غرور ملی می‌تواند بر عوامل مادی همچون دستاوردهای اقتصادی، علمی، فناوری و نظامی تکیه کند، یا بر پایه عناصر غیرمادی مانند شکوه تاریخی، غنای فرهنگی، ارزش‌های اخلاقی و هویت دینی شکل گیرد.

به گفته وی، در این میان، معنویت در دسته عوامل غیرمادی قرار دارد که نقش مهمی در تقویت غرور ملی ایفا می‌کند. بازتعریف معنویت به‌عنوان نیرویی بنیادین، می‌تواند به انسجام اجتماعی کمک کرده و زمینه‌ساز ایجاد همگرایی نخبگانی پیرامون سند الگو باشد.

این عضو اندیشکده معنویت خاطرنشان کرد: نگاه کاربردی به معنویت، آن را به‌عنوان جست‌وجوی حقیقت انسان و جهان در «عهد الست» معرفی می‌کند. در این چارچوب، انسجام‌های اجتماعی، نمادی از عهد و میثاق وجودی تلقی می‌شوند که در قالب غرور ملی بازتاب می‌یابند.

وی تصریح کرد: این پژوهش نشان می‌دهد که تقویت مؤلفه‌های معنوی در جامعه، علاوه بر ارتقای غرور ملی، می‌تواند به شکل‌گیری اجماع نخبگان پیرامون اهداف سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت منجر شود. ایجاد این همگرایی، گامی مهم در راستای تحقق چشم‌اندازهای توسعه خواهد بود.

آینده دین و معنویت در چشم‌انداز تراانسانی

سیدمحمدتقی موحد ابطحی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و عضو مدعو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نیز در این نشست با بررسی جنبش ترا انسان‌گرایی، بیان کرد که این جریان تأثیرگذار قرن بیست و یکم، نگاه فناورانه‌ای به دین و معنویت دارد؛ با رشد فناوری‌های شناختی و زیستی، این جنبش به‌ دنبال ادغام عناصر دینی با ابزارهای فناورانه است و بازتعریف دین را بر مبنای الگوریتم و داده دنبال می‌کند.

موحد ابطحی خاطر نشان کرد: جنبش تراانسان‌گرایی یکی از جریان‌های مهم در توسعه فناوری‌های آینده محسوب می‌شود. در سال‌های آغازین شکل‌گیری این جنبش، دین و معنویت کمتر مورد توجه قرار داشت، اما با گذشت زمان و تحت تأثیر چالش‌های علمی و اجتماعی، تغییراتی در نگرش آن نسبت به دین مشاهده شد.

وی ادامه داد: پژوهش‌ها نشان می‌دهند که نگاه تراانسان‌گرایان به دین و معنویت، برخلاف دیدگاه‌های سنتی، مبتنی بر فناوری است. آن‌ها تلاش دارند تا عناصر دینی را با فناوری‌های نوین شناختی و پزشکی- زیستی ترکیب کنند و به بازتعریف مفاهیم دینی از منظر داده‌ها و الگوریتم‌ها بپردازند.

این عضو مدعو اندیشکده معنویت خاطرنشان کرد: با وجود تضادهای عمیق میان تراانسان‌گرایی و ادیان سنتی، به‌ویژه ادیان ابراهیمی، امکان ایجاد بسترهای تعاملی برای گفت‌وگو میان این دو حوزه وجود دارد. این تعامل، نه‌تنها ممکن، بلکه از نظر علمی و اجتماعی بسیار ضروری است.

وی ادامه داد: تحلیل این روند می‌تواند زمینه‌ای برای نقش‌آفرینی اندیشمندان مسلمان ایرانی در سطح بین‌المللی فراهم کند. شکل‌دهی گفت‌وگوهای علمی و همکاری‌های بین‌رشته‌ای، مسیر تعامل و هم‌افزایی میان دین و فناوری را تسهیل خواهد کرد.

تعامل سلامت معنوی و سبک زندگی از منظر روان‌شناسی

فرامرز سهرابی، استاد دانشگاه علامه طباطبائی و عضو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نیز در این نشست با بررسی ارتباط میان سلامت معنوی و سبک زندگی، گفت: این دو مؤلفه به‌طور متقابل بر یکدیگر تأثیرگذار هستند.

سهرابی افزود: سلامت معنوی، در کنار ابعاد زیستی، روانی و اجتماعی، یکی از ارکان اساسی بهداشت روان محسوب می‌شود. این مؤلفه شامل برخورداری از روحیه نشاط، آرامش، تلاش، امید و توکل به وجود متعالی، و باور به هدفمند بودن هستی است.

وی ادامه داد: در جهان امروز، بیماری‌های روانی به‌طور فزاینده‌ای گسترش یافته و علاوه بر تأثیرات فردی، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارد. ازاین‌رو، ارتقای سلامت معنوی و اتخاذ سبک زندگی سالم و پویا، به‌عنوان یک اقدام مثبت در سطح اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی، ضروری است.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: معیار سلامت روان در آموزه‌های اسلامی با عنوان «رشد» تعریف شده که به معنای قوام یافتن فرد، هدایت، صلاح و کمال است. سلامت روان دارای مراتبی است که در آن فرد، متناسب با ظرفیت‌ها، بینش‌ها و توانمندی‌های خود، به تعالی روان و تقرب الهی دست می‌یابد.

وی افزود: پژوهش‌ها نشان می‌دهند که سبک زندگی سالم می‌تواند سلامت معنوی را تقویت کند و بالعکس، سطح بالای سلامت معنوی افراد را به انتخاب سبک زندگی بهتر سوق می‌دهد. این رابطه دوسویه، نشان‌دهنده نقش کلیدی این دو مؤلفه در دستیابی به موفقیت، شادی و زندگی متعادل است.

سهرابی تاکید کرد: این پژوهش به بررسی شاخص‌ها و شیوه‌های سنجش سلامت معنوی، کارکردهای آن و تأثیر اتخاذ سبک زندگی سالم پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که مدیریت همزمان این دو عامل، می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی فردی و اجتماعی منجر شود.

الگوی معنویت در تمدن‌سازی؛ گذار از حیات دنیا به حیات طیبه

حمیدرضا مظاهری سیف، رئیس پژوهشکده مطالعات معنوی و عضو مدعو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نیز در این نشست اظهار داشت: معنویت، در جهان معاصر گمشده‌ای است که موجب شکل‌گیری بحران‌های متعدد روانی و اجتماعی شده است. تلقی رایج از معنویت، آن را صرفاً به‌عنوان راهکاری برای درمان این دردها مطرح می‌کند، اما واقعیت این است که معنویت فراتر از درمان، نقش اساسی در تحول تمدنی دارد.

وی ادامه داد: مطالعات قرآنی نشان می‌دهند که تمدن معنوی بر پایه «حیات طیبه» بنا شده است، در حالی که تمدن مادی، به الگویی موسوم به «حیات دنیا» وابسته است. حیات دنیا، انسان را به مرحله‌ای از رنج درونی می‌رساند که سرآغاز بیداری معنوی خواهد بود.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: تحول معنوی، راه رهایی را پیش روی انسان قرار می‌دهد. افراد، برای تکمیل و تثبیت این تحول، وارد شبکه‌ای از روابط روحی شده و از طریق آن، به خلق تغییرات اجتماعی می‌پردازند.

وی افزود: در این فرایند، اولیاء الهی به‌عنوان راهبران مسیر معنویت نقش کلیدی دارند، اما تحقق تمدن معنوی نیازمند مشارکت مؤثر مردم است. تنها از طریق تعامل و همکاری همگانی، می‌توان گذار از حیات دنیا به حیات طیبه را تسریع کرد.

مظاهری سیف اظهار داشت: این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل مضمون و بررسی آیات قرآنی، فرایندهای انتقال از تمدن غیرمعنوی به تمدن معنوی را توصیف کرده است. یافته‌ها تأکید دارند که تحول تمدنی تنها با پذیرش معنویت و تغییر نگرش‌های اجتماعی امکان‌پذیر خواهد بود.

تحلیل منطق پذیرش افراد ضعیف‌الحجاب در اندیشه معنوی آیت‌الله خامنه‌ای

مسلم گریوانی، عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات معنوی و عضو مدعو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نیز در این نشست اظهار داشت: در دهه‌های اخیر، جامعه ایرانی با پدیده فرهنگی جدیدی مواجه شده که طیفی از زنان و دختران، علی‌رغم باورمندی به مظاهر ایمانی، التزام کاملی به حجاب ندارند. این افراد در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، تحت عنوان «ضعیف‌الحجاب» نام‌گذاری شده و نه «بی‌حجاب» یا «بدحجاب» محسوب می‌شوند.

وی ادامه داد: آیت‌الله خامنه‌ای، از جایگاه یک مرجع تقلید، این افراد را همچنان در دایره اسلام، ایمان و انقلاب می‌داند. این نگرش، حکایت از دینداری جدیدی دارد که در آن نقص و ضعف به‌عنوان خروج از چارچوب دین تلقی نمی‌شود، بلکه باید در راستای تقویت ایمان آنها تلاش کرد.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: در این مقاله، رابطه میان تشرع و تضرع مورد بررسی قرار گرفته و این پرسش مطرح می‌شود که آیا عدم التزام کامل به شریعت، موجب خروج از دایره دیانت می‌شود یا می‌توان این افراد را همچنان به‌عنوان مؤمنان پذیرفت؟

وی افزود: بر اساس تحلیل معرفتی و دیانتی، پذیرش این افراد تنها یک کنش سیاسی نیست، بلکه مبتنی بر اصول دینی است که ایمان و باور را فراتر از عمل ظاهری در نظر می‌گیرد. بنابراین، راهکارهای ارتباط‌گیری با این دسته از افراد، باید بر تقویت ایمان و افزایش آگاهی دینی آنها متمرکز باشد.

گریوانی خاطر نشان کرد: این مطالعه، ضمن تحلیل دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای درباره ضعیف‌الحجاب‌ها، راهکارهایی برای تعامل و ارتقای سطح ایمان این افراد ارائه داده است. توجه به ابعاد معرفتی و معنوی می‌تواند نقش مهمی در انسجام اجتماعی و گسترش دینداری ایفا کند.

مداخلات و مراقبات سلامت معنوی در نظام پیشرفت اسلامی ایرانی

مسعود آذربایجانی، استاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و رئیس اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، با بررسی مفهوم سلامت معنوی، اظهار داشت: سلامت معنوی، فراتر از یک تجربه فردی، دربرگیرنده مجموعه‌ای از نیروهای بینشی، گرایشی و کنشی است که انسان را به سوی خداوند سوق می‌دهد. این فرایند بر اساس سه اصل تزکیه، حیات طیبه و تقوا حاصل می‌شود و عالی‌ترین مرتبه آن، نیل به قلب سلیم است.

وی ادامه داد: بر اساس تدبیر ۳۳ سند نهایی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، سلامت معنوی باید در تمام ابعاد زندگی اجتماعی توسعه یابد. این امر نیازمند سیاست‌گذاری جامع و اجرای مداخلات معنوی در نظام آموزشی، سلامت عمومی و نهادهای اجتماعی کشور است.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: مداخلات سلامت معنوی، بر اساس استعاره سلامت، به سه بخش پیشگیری اولیه، ثانویه و ثا

لثیه تقسیم می‌شود. این مداخلات، در سه سطح فردی، خانوادگی و اجتماعی، از طریق نهادهای مختلفی مانند آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، رسانه‌های جمعی، حوزه‌های علمیه، مساجد، هیئت‌ها و نهادهای مردمی اجرا خواهد شد.

وی افزود: در سطح کلان، شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس شورای اسلامی با سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری مناسب، زمینه‌های کلی برای رشد سلامت معنوی را فراهم می‌کنند. علاوه بر آن، بهره‌گیری از رویکرد روان‌شناسی جامعه‌نگر نیز می‌تواند به تقویت این مسیر کمک کند.

آذربایجانی تاکید کرد: این پژوهش، ضمن تحلیل راهکارهای عملی، نشان می‌دهد که توسعه سلامت معنوی، علاوه بر ارتقای کیفیت زندگی، نقشی کلیدی در تقویت ساختارهای اجتماعی و فرهنگی کشور دارد. هماهنگی میان نهادهای مختلف، می‌تواند مسیر دستیابی به این هدف را تسهیل کند.

معنویت مبتنی بر روان‌شناسی اشراق؛ تعامل نور و تحول روانی

باقر غباری بناب، استاد دانشگاه تهران و عضو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، با بررسی معنویت اسلامی از منظر روان‌شناسی اشراقی، افزود: روان‌شناسی اشراق مبتنی بر رابطه درونی انسان‌ها با انوار آفاقی و انفسی است. این تعامل، علاوه بر ایجاد ارتباط میان نفس انسانی و نفس جهانی، در تغییر و تکامل روانی افراد نقش دارد.

وی ادامه داد: در این دیدگاه، نور و اشراق به‌عنوان نیروهایی تعریف می‌شوند که موجب تحول فرد در سطوح مختلف می‌شوند. انوار سطح بالا، انوار پایین را جذب کرده و به رشد و تعالی آنها کمک می‌کنند، در حالی که انوار پایین، ارادت و پذیرش خود را نسبت به انوار بالا نشان می‌دهند.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: در مقاله حاضر، ابتدا فلسفه اشراق سهروردی معرفی شده، سپس کاربرد این دیدگاه در روان‌شناسی و معنویت بررسی شده است. تحول روانی انسان، بر اساس تعامل مستمر با نور، توضیح داده شده و نقش معنویت در هدایت این تحول تشریح شده است.

وی افزود: یکپارچگی ماده و معنا، که نشانگر انسجام یافتگی و اصل توحید است، از نکات کلیدی این پژوهش محسوب می‌شود. همچنین، اهمیت دانش و بینش برای تشخیص نور از ظلمت و جهنم از بهشت مورد تأکید قرار گرفته است.

غباری بناب عنوان کرد: این پژوهش با روش پدیدارشناختی (هرمنوتیکی) انجام شده و هدف آن، ارائه الگویی نظری برای تعریف، توصیف و تبیین معنویت است. در نهایت، معنویت بر اخلاص در عمل و اعتماد به خداوند تأکید دارد که به‌عنوان محور اصلی تحول معنوی شناخته می‌شود.

چهاردهمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از دیروز، ۲۴ اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ با موضوع «تمهید مقدمات و الزمات اجرا» آغاز به کار کرده و برنامه نشست‌های تخصصی آن در حوزه‌های مختلف علمی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی کار خود را آغاز کرد.