مذاکرات عمان؛ عبور از سایه برجام یا آغاز فصل جدیدی از تنش‌ها؟

مذاکرات اخیر ایران و آمریکا در عمان، در شرایطی حساس و پیچیده برگزار می‌شود که سایه برجام و بی‌اعتمادی‌های عمیق دو طرف بر آن سنگینی می‌کند. در این فضای تنش‌زا، سوال اصلی این است که آیا این گفت‌وگوها می‌توانند به بهبود روابط منتهی شوند یا تنها گامی موقتی برای مدیریت بحران‌های منطقه‌ای خواهند بود؟

کد خبر: ۷۹۰۱۶۱

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۴۰۴ - ۲۲:۳۶

دیدار مقامات ایران و ایالات متحده در عمان، نقطه عطفی در روابط دوجانبه است که موضوع دستیابی به توافق جامع و پایدار را دوباره در کانون توجه قرار داده است. با این حال، شرایط حاضر با موانع جدی چون تنش‌های تاریخی و بی‌اعتمادی‌های عمیق همراه است که از زمان خروج یک‌جانبه ایالات متحده از برجام در سال ۲۰۱۸، همچنان سایه سنگینی بر هرگونه مذاکرات آتی افکنده است.

بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و مواضع سخت‌گیرانه او نسبت به ایران، تنش‌ها را تشدید کرده و وضعیت کنونی را به معادله‌ای پیچیده تبدیل کرده است که دستیابی به توافقی پایدار را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. در این شرایط، پیش‌بینی‌ها بیشتر بر این است که هر توافقی که حاصل شود، احتمالاً محدود به توافقات حداقلی خواهد بود که قادر به حل مشکلات ساختاری و ژئوپلیتیکی موجود در روابط دو کشور نباشد. چنین توافقی به‌عنوان ابزاری برای کاهش تنش‌های فوری و حفظ کانال‌های ارتباطی باقی‌مانده در نظر گرفته خواهد شد، نه راه‌حلی جامع و پایدار.

بی‌اعتمادی یکی از اصلی‌ترین موانع بر سر راه این مذاکرات است. جمهوری اسلامی ایران بر لزوم وجود تضمین‌های معتبر تأکید دارد و هیچ‌گونه توافقی را بدون ضمانت‌های حقوقی و اقتصادی شفاف و معتبر نمی‌پذیرد. این رویکرد به‌وضوح نشان‌دهنده تغییر در سیاست‌های ایران است که آن را از یک بازیگر هسته‌ای به یک قدرت منطقه‌ای با نقش فعال در محور مقاومت تبدیل کرده است. هرگونه تغییر در سیاست‌ها و اقدامات ایران، به ویژه در مواجهه با فشارهای خارجی، می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای در معادلات منطقه‌ای و جهانی داشته باشد.

از سوی دیگر، وضعیت داخلی آمریکا و تحولات سیاسی آن نیز تأثیرات قابل توجهی بر روند مذاکرات دارد. تردیدهای موجود در کنگره و میان نهادهای مختلف دولتی در خصوص اتخاذ سیاستی واحد و هماهنگ در برابر ایران، می‌تواند روند مذاکرات را دچار اختلال کرده و بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری‌های کلیدی ایجاد کند. به‌ویژه فشارهای فزاینده لابی حامی اسرائیل در واشنگتن، یکی از بزرگ‌ترین موانع پیش‌روی هرگونه توافق است.

نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، که همواره مخالف هر توافقی است که منجر به کاهش فشارها بر ایران شود، از تمامی ظرفیت‌های موجود برای ممانعت از هرگونه پیشرفت در مذاکرات استفاده می‌کند.

نفوذ لابی اسرائیل در سیاست‌های ایالات متحده به‌ویژه در شرایط کنونی که اسرائیل از اقتدار منطقه‌ای ایران نگران است، به‌طور قابل توجهی بر روند مذاکرات تأثیر می‌گذارد. این فشارها موجب می‌شود که مقامات آمریکایی در برابر هرگونه توافقی که به تقویت موقعیت ایران در منطقه منتهی شود، تردید کنند. به همین دلیل، اسرائیل همواره به‌طور فعال در تلاش است تا مذاکرات ایران و آمریکا را به‌گونه‌ای مدیریت کند که هیچ توافقی نتواند به منافع امنیتی اسرائیل آسیب بزند.

در نهایت، شواهد نشان می‌دهند که با وجود تلاش‌های مستمر برای احیای دیپلماسی، همچنان چالش‌های عمده‌ای در مسیر رسیدن به توافقی واقعی و پایدار میان ایران و آمریکا وجود دارد. بی‌اعتمادی عمیق، تردیدهای داخلی در واشنگتن، نفوذ لابی اسرائیل در سیاست‌های ایالات متحده و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی ایران، همگی عواملی هستند که روند مذاکرات را تحت تأثیر قرار خواهند داد.

به همین دلیل، به نظر می‌رسد که مذاکرات ایران و آمریکا به توافقاتی حداقلی و موقت منتهی شوند که بیشتر به‌عنوان ابزاری برای کاهش تنش‌ها و حفظ کانال‌های ارتباطی باقی‌مانده میان دو طرف به کار خواهد رفت، نه به‌عنوان راه‌حلی جامع و ساختاری برای مشکلات چندجانبه‌ای که بر روابط ایران و آمریکا تأثیرگذار بوده است.

** کارشناس مسائل بین‌الملل