اختصاص نخستین فلوشیپ نشر تهران به حوزه کودک تحریم خودخواسته ادبیات است

یک فعال نشر بین‌الملل با طرح این سؤال که چرا نخستین فلوشیپ ایران به کتاب‌های حوزه کودک‌ونوجوان تعلق دارد؟ افزود: ایران زمینه ادبیات غنی در شعر و ادبیات داستانی بزرگسال دارد. چرا بخش عظیمی از تاریخ‌ادبیات ایران را در تحریمی خودخواسته کنار بگذاریم و فقط به ادبیات کودک بپردازیم؟.

کد خبر: ۷۸۹۴۹۰

تاریخ: ۲۱ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۴:۰۵

رضا حاجی‌آبادی در گفت‌وگو با خبرنگار کتاب ایران اکونومیست، با تاکید بر اینکه باید از هرگونه ارتباط بین‌المللی در حوزه نشر و حضور ناشران خارجی در ایران استقبال کرد، افزود: ایران تا کنون هیچ‌گونه فلوشیپی برای ناشران و آژانس‌های ادبی خارجی برگزار نکرده است. سال گذشته و در سی و پنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران طرحی با عنوان «رویداد نشر تهران» برگزار شد که دو روز ادامه داشت. در این رویداد افرادی سخنرانی کردند و البته محور گفتگوها و سخنرانی‌ها و حتی افراد دعوت شده قرابت چندانی با موضوع فلوشیپ ناشران نداشت.

وس افزود: در واقع گمان کنم مهمانان رویداد نشر تهران برای استفاده‌های دیگری به ایران دعوت شده بودند، زیرا در نشست‌هایی که من هم در اغلب آنها حاضر بودم بحث‌های دیگری مطرح بود. فلوشیپ نشر به معنی تعامل ناشران و نویسندگان و کارگزاری‌های ادبی برای فروش حق مالکیت فکری آثار است؛ اما رویداد نشر تهران تا حدودی سیاسی شده بود، مهمان‌ها هم خیلی به نشر و ادبیات نزدیک نبودند و اگر هم ناشری در این رویداد حضور داشت، ناشر بین‌المللی نبود.

«رویداد نشر تهران» در سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران

برای من عجیب بود که ایران با این پیشینه فرهنگی و ادبیات غنی چرا تابه‌حال فلوشیپ برگزار نکرده است

مدیر انتشارات «هزاره ققنوس» با اعلام اینکه حتی از طرح «رویداد نشر تهران» هم می‌توان نکات مثبتی استخراج کرد، گفت: هر نوع اقدام برای گسترش فعالیت‌های بین‌المللی نشر می‌تواند نتیجه سازنده به همراه داشته باشد. شنیده‌ام امسال قرار است نخستین فلوشیپ تهران برگزار شود و لازم است چند نکته درباره آن بیان کنم. باید توجه داشت فلوشیپ‌های متعددی در نقاط مختلف دنیا برگزار می‌شود که می‌توان از جمله به فلوشیپ استانبول، آستانه، شارجه، کره جنوبی، مالزی، هند، یونان، فرانکفورت، سوئد، مکزیک، اسکاتلند، تایوان و دیگر کشورها اشاره کرد.

او ادامه داد: همواره برای من عجیب بود که ایران با این پیشینه فرهنگی و ادبیات غنی چرا تابه‌حال فلوشیپ برگزار نکرده است. ادبیات و مفاخر ادبی ما پیش از برگزاری چنین رویدادهایی برای اغلب فرهیختگان جهان شناخته شده بودند. برای مثال گوته (یوهان ولفگانگ فون گوته شاعر، ادیب، نویسنده، نقاش، محقق، انسان‌شناس، فیلسوف آلمانی) عاشق حافظ بود و بر اساس اشعار حافظ سروده‌هایی داشته است. هم اکنون هم آثار مولانا و سعدی در جهان مشهور است، ابیاتی از سعدی بر سردر سازمان ملل خودنمایی می‌کند. پس باید بدانیم که ادبیات ایران قابلیت جهانی‌شدن دارد و بخش اعظمی از آن بدون هیچ زحمتی تا کنون جهانی شده است.

رضا حاجی‌آبادی مدیر انتشارات هزاره ققنوس

برگزارکنندگان نخستین فلوشیپ ایران با تجربه‌اند

حاجی‌آبادی با تاکید بر اینکه باید به برگزاری فلوشیپ در ایران با دیدگاه مثبت توجه کرد، ادامه داد: افراد دولتی که مسئول برگزاری نخستین فلوشیپ ایران هستند، مسئولانی با تجربه‌اند که سابقه حضور در رویدادهای بین‌المللی و فلوشیپ‌های دیگر کشورها را دارند؛ اما باید این تعارض را بتوانیم حداقل برای خودمان مشخص کنیم که چرا در کشوری که به کنوانسیون برن (یک معاهده بین‌المللی در خصوص حق تکثیر و حق مولف است که در سال ۱۸۸۶ در شهر برن سوئیس تصویب شد) نپیوسته و ناشران بزرگ کودک آن اعتقادی به رعایت حق مالکیت فکری کتاب‌هایشان ندارند، می‌خواهیم فلوشیپ برگزار کنیم؟

برخی از ناشران کودک در سال‌های دور در سفرهای خارجی خود چمدانی پر از کتاب برای ترجمه و انتشار می‌آورند

به گفته مدیر انتشارات «هزاره ققنوس» موضوع اصلی فلوشیپ، فروش حق مالکیت فکری اثر است، با این فرض چطور ناشران و کارگزاری‌های ادبی سراسر دنیا به ایران اعتماد کنند و فایل کتاب‌های خود را بیاورند و حق مالکیت فکری کتاب را بفروشند؟ این امر با عدم اعتقاد برخی ناشران به‌خصوص ناشران کودک‌ونوجوان به رعایت حق مالکیت فکری مغایرت دارد. همه می‌دانیم برخی از ناشران کودک در سال‌های دور در سفرهای خارجی خود چمدانی پر از کتاب برای ترجمه و انتشار می‌آورند، درحالی‌که حتی بررسی نکردند که فرهنگ آن با ایران هماهنگ است.

او ادامه داد: این اقدام باعث می‌شد ناشران و کارگزاری‌های ادبی که در دیگر کشورها فعالیت می‌کنند به فعالان حوزه کتاب و نشر ایران با نگاهی منفی بنگرند و اصلا کتاب‌هایشان را به آن‌ها نشان ندهند چه برسد به اینکه برای تبادل رایت با آن‌ها مذاکره کنند. البته نباید از نظر دور داشت که در سال‌های اخیر به دلیل گسترش ارتباط‌ها وضعیت ایران در نشر بین‌الملل بهتر از قبل شده است و این فلوشیپ می‌تواند به بهبود آن کمک کند.

چرا این فلوشیپ را برای همه حوزه‌های ادبی برگزار نکنیم؟

حاجی‌آبادی با طرح این سؤال که چرا نخستین فلوشیپ ایران به کتاب‌های حوزه کودک‌ونوجوان تعلق دارد؟ افزود: سؤال این است که چرا این فلوشیپ را به شکل کلی و برای همه حوزه‌ها و ناشران و آژانس‌های ادبی برگزار نکنیم؟ ایران زمینه ادبیات غنی در شعر و ادبیات داستانی بزرگسال دارد. چرا بخش عظیمی از تاریخ‌ادبیات ایران را در تحریمی خودخواسته کنار بگذاریم و فقط به ادبیات کودک بپردازیم؟ به نظرم اگر در فلوشیپ به انواع ادبیات توجه شود، بهتر است.

چرا بخش عظیمی از تاریخ‌ادبیات ایران را در تحریمی خودخواسته کنار بگذاریم و فقط به ادبیات کودک بپردازیم؟

این فعال نشر بین‌الملل ادامه داد: اعلام شده انجمن ناشران کودک‌ونوجوان متولی برگزاری این فلوشیپ است، اما به نظر می‌رسد این انجمن تجربه کافی برای برگزاری چنین رویداد بزرگ بین‌المللی را نداشته باشد، مشخص نیست انجمن ناشران کودک‌ونوجوان در فلوشیپ تهران چه نقشی دارد؟ تجربه فعالیت این انجمن به چند ماه اخیر باز می‌گردد و شاهد حضور آن‌ها در چند رویداد بین‌المللی هستیم. اینکه چرا این گروه به‌عنوان پیمانکار برگزاری فلوشیپ تهران انتخاب شده‌اند نیاز به توضیح و شفافیت بیشتری دارد.

او با تاکید بر لزوم شفاف‌سازی تسهیلاتی که فلوشیپ تهران برای ناشران و شرکت‌کنندگان در آن در نظر گرفته است، گفت: برگزارکنندگان این رویداد در هر شکلی که برگزار شود، باید اعلام کنند در این فلوشیپ چه امکانات، تسهیلات و حمایت‌هایی به ناشران و شرکت‌کنندگان از دیگر کشورها و نیز ناشران کودک حاضر در این رویداد ارائه می‌شود. در اینجا اختصاص فلوشیپ به حوزه کودک‌ونوجوان اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا فقط گروه خاصی از این تسهیلات بهره‌مند خواهند شد.

این ناشر با اشاره به استقلال فلوشیپ‌ها از نمایشگاه‌های کتاب به دلیل کوتاه‌تر بودن آنها افزود: قرار است فلوشیپ تهران در حاشیه نمایشگاه کتاب برگزار شود، درحالی‌که موضوع فلوشیپ فقط بحث کتاب نیست و در آن ترویج فرهنگ کشورها هم اتفاق می‌افتد. برای همین منظور معمولا تورهای گردشگری و برنامه‌های جنبی مختلفی برای شرکت‌کنندگان در فلوشیپ برنامه‌ریزی می‌شود که امیدواریم این اتفاق در مورد فلوشیپ تهران هم رخ دهد.

به شکلی نباشد که ترکیه برای ایران فلوشیپ برگزار کند

حاجی‌آبادی درباره آژانس ادبی «اینتروتما» که به‌عنوان یکی از بازوهای برگزارکننده نخستین فلوشیپ تهران معرفی شده است، گفت: محمد اقیرآکچا بنیان‌گذار اینتروتما است، این آژانس ادبی قبلا «اکدم» نام داشت و بعد نام خود را به اینتروتما تغییر داد. این کارگزاری ادبی بازوی اجرایی وزارت فرهنگ ترکیه در تعاملات فرهنگی بین‌المللی است و در تمام نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب هم شرکت می‌کند.

بسیاری از ناشران و کارگزاری‌های ادبی به دعوت اینتروتما به ایران می‌آیند

مدیر انتشارات هزاره ققنوس با اشاره به اینکه افرادی که می‌خواهند در یک بخش تخصصی، اقدامی جدید انجام بدهند، معمولا از افراد باتجربه کمک می‌گیرند، ادامه داد: گروه اینتروتما چندین دوره فلوشیپ استانبول و آستانه را برگزار کرده است و بانک اطلاعاتی خوبی از ناشران و آژانس‌های ادبی دارند، این بانک اطلاعاتی به ما کمک می‌کند تا از ناشرانی که با ما همسو هستند دعوت کنیم. همچنین بسیاری از ناشران و کارگزاری‌های ادبی به دعوت آن‌ها به ایران می‌آیند؛ زیرا سابقه اجرایی خوبی دارند و هراس ترجمه و انتشار کتاب بدون تبادل حق مالکیت فکری از بین می‌رود.

حاجی‌آبادی با اشاره به اطلاعات اندک در سایت این رویداد که حامیان فلوشیپ تهران را آژانس اینتروتما، انجمن ناشران کودک و نوجوان و یک گروه گردشگری معرفی کرده است افزود: امیدواریم به‌زودی اطلاعات بیشتری از نحوه برگزاری و تعداد مدعوین و شرکت کنندگان در یک نشست خبری اعلام شود. همچنین انتظار می‌رود مستندات بیشتری از نحوه برگزاری این رویداد منتشر شود تا پس از برگزاری بتوانیم از آن‌ها درس بگیریم و سال آینده فلوشیپی بهتر و در شان ادبیات و گنجینه کتاب کتاب‌خوانی و نام ایران برگزار کنیم. اعتقاد دارم اگر می‌خواهیم کاری انجام بدهیم باید در شان و شئون فرهنگ کهن ایران باشد و به شکلی نباشد که ترکیه برای ایران فلوشیپ برگزار کند. از آنجا که هنوز اطلاعات درباره این رویداد بسیار کم است و تا زمان برگزای آن یک ماهی فاصله داریم، فقط می‌توانیم اظهار امیدواری کنیم که به بهترین شکل ممکن برگزار شود.