باغ ایرانی کهنسال‌ترین نوع باغ‌ها در جهان است

سیدمحمد بهشتی، باغ ایرانی را کهن‌ترین الگوی باغ‌سازی در جهان دانست و آن را حاصل تصرف جوهری انسان بر طبیعت معرفی کرد و نوروز را تجلی نگاه ژرف و شریف ایرانی به طبیعت برشمرد.

کد خبر: ۷۸۸۶۶۱

تاریخ: ۱۹ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۴:۱۴

به گزارش ایران اکونومیست، نشست «از بهار تا باغ ایرانی» دوشنبه ۱۸ فروردین‌ماه ۱۴۰۴ با حضور سیدمحمد بهشتی، چهره ماندگار فرهنگ ایران و عضو شورای عالی میراث ‌فرهنگی و گردشگری در سالن کنفرانس مجموعه فرهنگی‌تاریخی نیاوران برگزار شد.

سید محمد بهشتی ـ رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی ـ توجه و تمرکز بر مفهوم باغ ایرانی را مایه خرسندی دانست و در این‌باره گفت: با توجه به اینکه باغ ایرانی در ابعاد و به شکل کنونی دارای عمومیت خاصی است، پدیده جدیدی به شمار می‌رود و مایه خرسندی است، زیرا در بین انواع باغ‌هایی که در جهان وجود دارد، باغ ایرانی کهنسال‌ترین نوع باغ‌هاست که کمتر مورد بحث‌های نظری قرار گرفته است.

این پیشکسوت حوزه میراث‌ فرهنگی با معرفی سه الگوی باغ ایرانی، چینی و اروپایی ادامه داد: در تعاریف آمده است که باغ ایرانی به لحاظ هندسی از یک صلیب تشکیل شده که در محل تقاطع اصلی آن یا در یک سوی این صلیب، کوشکی وجود دارد. این محورها دارای آب روان و درخت بوده و اما عجیب است که ما کمتر این هندسه را در آثار هنرمندان ادبیات و نگارگری کشورمان می‌بینیم و عمدتا فضایی متنوع‌تر و پرحرکت‌تری را از باغ در آثار این هنرمندان شاهد هستیم.

او با بیان اینکه باغ ایرانی حاصل تصرف جوهری، باغ چینی حاصل تصرف فیزیکی و باغ اروپایی حاصل تصرف جبری است، اظهار کرد: یکی از عمده تمایزات باغ ایرانی نحوه نگاه به گیاه و طبیعت است. در باغ اروپایی محیط طبیعی به کناری زده می‌شود و به جای آن ردیف درختان تصرف شده وجود دارد که همه یک شکل مشخص و فرم‌پذیر دارند بنابراین در چنین باغ‌هایی شاهد لابیرنت‌ هندسی سبز هستیم. در واقع حد اعلای رفتار اروپا با باغ، رام کردن آن است یعنی وقتی گیاه تحت سلطه انسان قرار می‌گیرد، می‌تواند وارد باغ شود و به نوعی این باغ‌ها نمایش سلطه انسان بر طبیعت است.

بهشتی ادامه داد: در باغ چینی و آسیای شرقی اما نگاه متفاوت و جالب است. در باغ‌های این مناطق، گیاه، زمانی پذیرفتنی می‌شود که بتوان آن را کوچک و مینیاتوری کرد و مانند بنسای جابه‌جا کرد. بر همین مبنا اساسا مفهوم گلدان از چین وارد ایران شد و ما تا قبل از دوران زندیه مفهومی به نام گلدان برای جابه جایی طبیعت زنده نداشتیم. در واقع باغ چینی به نحوی است که طبیعت به محضر انسان مشرف می‌شود.

پژوهشگر فرهنگ و میراث فرهنگی ایران با اشاره به نوروز گفت: به محض اینکه شما با نوروز ارتباط برقرار می‌کنید دیگر از قید زمان تقویمی خارج می شوید. عطر نوروز تقریباً از اوایل اسفند پخش می‌شود. ما هم با نوروز تصرف جوهری داریم. نوروز آسمان طبیعت و شریف‌ترین وقت سال است. ما در فرهنگ ایرانی یک ویژگی بارز داریم هیچ‌وقت اکتفا به زمین نمی‌کنیم و تا یک موضوع را فتح نکنیم، آرام نمی‌گیریم.