مثبت و منفی‌های تولید کتاب کودک؛ باید برای مخاطب ایجاد نیاز کرد

عضو هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان با اشاره به نکات مثبت و منفی در روند تولید کتاب کودک گفت: یکی از مشکلات امروز نشر در این حوزه عدم ایجاد نیاز در مخاطب کودک و نوجوان است تا برای رفع نیازش به سمت مطالعه‌ کتاب برود.

کد خبر: ۷۸۸۱۱۷

تاریخ: ۱۸ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۵:۱۷

سولماز خواجه‌وند در گفت‌وگو با خبرنگار کتاب ایران اکونومیست، در ارزیابی کتاب‌هایی که در سال‌های اخیر در حوزه کودک و نوجوان منتشر شده است، گفت: در بخشی شاهد اعتلا و در بخش دیگر شاهد تنزل هستیم. ارزیابی کیفی را باید از منظرهای مختلف بررسی کرد. اگر در یک دوره‌ زمانی ۱۰ ساله به موضوع نگاه کنیم، به گمان من با یک روند رو به بهبود و مترقی روبه‌رو هستیم. آنچه که در این حوزه می‌بینم یک سیر منظم، پیوسته، پیش رونده و رو به جلو است.

عضو هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان ادامه داد: ارزیابی من از این روند در تولیدات مکتوب، هم در زمینه‌ ادبیات، هم تصویرگری و هم در زمینه‌ ساخت کتاب به خصوص در شیوه‌های چاپ، صحافی و... تا ارائه در بازار کتاب و رسیدن به دست مخاطب است؛ در کلیات و جزئیات، اتفاق مثبتی را شاهدیم.

سولماز خواجه‌وند نویسنده و عضو هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان

ایجاد امید در نویسندگان به تولیداتی با کیفیت بهتر و نگاه جهانی منجر می‌شود

نویسنده کتاب «ترسناک ترین کاری که تا حالا انجام دادی چه بوده؟» با اشاره به بازوهای حرکتی روند مثبت تولید کتاب بیان کرد: پیگیری فردی نویسندگان و تصویرگران در این مساله یکی از موارد مهم است. در سال‌های اخیر می‌بینیم که دوستان و همکاران ما با هزینه‌های شخصی در بینال‌ها، جشنواره‌ها، دوره‌های آموزشی و رویدادهای مختلف جهانی شرکت می‌کنند و خُب دستاورد این حضور در آثار بعدی آن‌ها به وضوح دیده می‌شود.

در کتاب‌های این سال‌ها موضوعات جهان شمول‌تری مورد هدف تولیدکنندگان اعم از نویسنده، تصویرگر و ناشر قرار گرفته است

خواجه‌وند فعالیت‌ آژانس‌های ادبی را به عنوان دومین بازوی روند تولید کتاب اعلام کرد و افزود: آژانس‌های ادبی با معرفی آثار و ترجمه و چاپ آن‌ها در دیگر کشورها موجبات توجه به تولیدات مکتوب داخلی را فراهم می‌کنند. همین توجه، امید ایجاد می‌کند و امید به تولیداتی با کیفیت بهتر و با نگاه جهانی منجر می‌شود. چنانچه در کتاب‌های این سال‌ها تنوع موضوعی و موضوعات جهان شمول‌تری مورد هدف تولیدکنندگان اعم از نویسنده، تصویرگر و ناشر قرار گرفته است.

نویسنده کتاب «ماهتینار» فعالیت‌های آموزشی را به عنوان سومین بازوی تولید نامید و توضیح داد: آموزش‌هایی که نهادهای مرتبط با کودکی، مانند انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، شورای کتاب کودک، انجمن تصویرگران ایران، انجمن فرهنگی ناشران کتاب کودک و نوجوان و... برای پرورش نسل جدید کوشندگان این حوزه برگزار می‌کنند بی‌تاثیر نبوده است. این آموزش‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا نویسندگان و تصویرگران با تعامل بیشتری به تولیدات خود بپردازند و از تجربیات یکدیگر بهره‌مند شوند.

با کتاب‌هایی فاقد حضور ویراستار مواجهیم

خواجه‌وند همچنین در بررسی جنبه‌های منفی روند تولید کتاب در حوزه کودک، توضیح داد: این روند همیشه مثبت و رو به جلو نیست! متاسفانه ما شاهد حضور و فعالیت ناشرانی هستیم که با نگاهی صرفا اقتصادی وارد بازار نشر می‌شوند و عمده‌ تولیداتشان ترجمه است. این ترجمه‌ها که معمولا توسط افرادی بی‌تجربه و بدون حضور و نظارت سرویراستار و دبیر انجام می‌شود، از کیفیت خوبی برخوردار نیستند.

رسم‌الخط معیار که کتاب‌های درسی با آن‌ها تالیف شده و مورد شناخت کودک است رعایت نمی‌شود

عضو هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان ادامه داد: کتابی که برای چندمین مرتبه به دست مترجم سپرده شده و به وضوح رد پای رونویسی از ترجمه‌های پیشین همان کتاب را در نسخه‌ جدید می‌بینیم. در واقع می‌توانیم بگوییم در این بخش با یک آشفتگی روبه‌رو هستیم تا جایی که یک کتاب با عناوین مختلف به دست مترجمان و ناشران مختلف به چاپ می‌رسد. این روند می‌تواند مخاطب نوپا را به خوانش کتاب بدبین و حتی به طور کل منصرف کند.

نویسنده کتاب «زنان و مردانی که ایران را ساخته اند (سردار مریم: مریم بختیار)» افزود: از دیگر روی در تولیدات همین دست ناشران با کتابهایی مواجهیم که فاقد حضور ویراستار هستند و به نوعی رسم الخط معیار که کتاب‌های درسی با آن‌ها تالیف شده و مورد شناخت کودک است رعایت نمی‌شود! گویی اصلا کتاب‌ها ویراستار ندارد یا اگر دارند به قدری ناآگاه است که مثلا نمی‌داند کودک و نوجوان سال‌ها است به جای همزه از «ی میانجی» استفاده می‌کند! برای مثال کودک نوخوان پایه‌ اول و دوم تا میانه‌های پایه‌ سوم دبستان اصلا با شکل ظاهری همزه آشنا نشده، اما در کتاب غیردرسی با این نشانه مواجه می‌شود و طبیعتا برایش ناخوانا خواهد بود.

با تمام مشکلات کتاب‌های فوق العاده‌ای در چند سال اخیر به چاپ رسیدند

خواجه‌وند با تاکید بر اهمیت موضوع شمارگان و اقتصاد نشر در بررسی کیفیت تولیدات مکتوب کودکان و نوجوانان گفت: روشن است تا زمانی که اقتصاد نشر شکل سالمی به خود نگیرد عموم ناشران برای تهیه‌ یک کتاب هزینه‌ لازم چه به لحاظ مادی و چه به لحاظ معنوی را صرف نمی‌کنند. این مسئله‌ ارتباط مستقیم با موضوع عرضه و تقاضا دارد. یکی از مشکلات امروز نشر عدم ایجاد نیاز در مخاطب کودک و نوجوان است این نیاز باید ایجاد شود تا مخاطب کودک تا برای رفع نیازش به سمت مطالعه‌ کتاب برود.

یکی از مشکلات امروز نشر عدم ایجاد نیاز در مخاطب کودک و نوجوان است تا برای رفع نیازش به سمت مطالعه‌ کتاب برود

عضو هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان با اشاره به اینکه برای کتابخوانی مخاطب‌سازی نشده است، ادامه داد: در سال‌های اخیر مخاطبان بالفعل و بالقوه را از دست دادیم. این موضوع از آنجا اهمیت دارد که شاید بتوان گفت تعداد عناوین کتاب‌های ادبیات کودک و نوجوان در چند سال اخیر درصدی رشد داشته اما آنچه آشکار است اُفت فلاکت‌بار شمارگان کتاب‌ها است.

به گفته این نویسنده در سال‌های اخیر کتاب‌هایی با تیراژ ۵۰۰ نسخه و حتی در موارد معدودتر ۲۰۰ نسخه هم به چاپ رسیده است! پس دور از ذهن نیست اگر ناشری با این گردش سرمایه نخواهد یا نتواند برای تولید کتاب‌های فاخر هزینه و زمان قابل توجهی صرف کند یا عمده انرژی خودش را برای چاپ بی‌کیفیت برخی کتاب‌های ترجمه هدر بدهد.

او با اشاره به اینکه با تمام این کاستی‌ها و مشکلات کتاب‌های فوق العاده‌ای در چند سال اخیر به چاپ رسیدند که نمی‌توان از آن‌ها چشم‌پوشی کرد، گفت: من امروز با نگاهی روشن و پرامید به تمامی نقاط مثبت ادبیات کودک می‌بالم و هیچ تردید ندارم که مشکلات این حوزه با همین تلاش‌های فردی و جمعی کوشندگان حیطه‌ کودکی قابل حل و ترمیم است.