حذف بنزین آلوده چه مقدار از معضلات آلودگی هوا را حل کرد؟

در جستجوی پاسخ برای یک سوال جنجالی در سال ۹۳

نتایج به دست آمده از تحقیقات حاکی از آن است که حدود ۹۰درصد انتشارات کل آلاینده های هوای شهر تهران از وسایل نقلیه و ۱۰درصد باقی مانده ناشی از منابع ثابت است.

کد خبر: ۷۵۰۹۴

تاریخ: ۰۴ فروردين ۱۳۹۴ - ۱۵:۴۱

ایران اکونومیست- ماجرای حذف بنزین های پتروشیمی تولید داخل هرچند دستاورد بزرگی برای دولت یازدهم به شمار می رفت اما حذف آن و جایگزین کردن بنزین وارداتی بی حاشیه نبود. گام مهمی که به طور حتم تیشه به ریشه یکی از عوامل اصلی سرطان در کشور زد. از آنجا که آلودگی هوا یکی از معضلات اصلی دولت یازدهم به شمار می رفت حذف بنزین آلوده از چرخه سوخت کشور توانست حجم بزرگی از آلودگی های شهرها را کاهش دهد. بنزینی که در دولت دهم با اوج گرفتن تحریم ها علیه ایران  راه حلی کلیدی برای حل بحران کمبود بنزین  بود در دولت یازدهم به تهدیدی برای سلامتی مردم تبدیل شده بود.
بعد از آنکه بحث بنزین آلوده در سطح کشور اوج گرفت و متهم اصلی آلودگی هوا شناخته شد سازمان ها و حتی قشر دانشگاهی کشور به آنالیز این نوع بنزین پرداختند. نتایج تحقیقات دانشگاه صنعتی شریف درباره سوخت معمولی و یورو 4 نمونه‌برداری شده از 10 جایگاه سوخت‌رسانی در تهران نشان می‌داد کیفیت نمونه‌های بنزین و دیزل گرفته‌شده با استانداردهای موجود فاصله داشتند.

معصومه ابتکار رییس سازمان حفاظت از محیط زیست که بنزین آلوده را یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا می داند، ماجرای مطرح شدن بنزین آلوده را اینگونه روایت می کند: یکسری گزارش ها را زمانی که من عضو شورای شهر بودم کارشناسانی از وزارت نفت به من داده بودند. از سال ۸۸ در شورای شهر به آقای چمران و کمیسیون عمران اعلام کردم و وقتی دیدم پاسخی از مسیرهای عادی نسبت به این موضوع نیست موضوع را رسانه ای هم مطرح کردم و اعلام کردم که نگرانی جدی است البته حیطه کاری من فقط شهر تهران بود و اطلاعات هم در مورد شهر تهران بود. اطلاعاتی هم توسط شهرداری تهران این موضوع را تایید می کرد. بعد که وارد سازمان شدیم همین موضوع را دنبال کردیم و اطلاعات تکمیلی نیز پیدا کردیم بر این مبنا که سازمان حفاظت محیط زیست هم همین موضع را تایید می کرد که این گزارش را در سطوح بالاتر پیدا نکردیم، فقط در خود سازمان و معاونت انسانی گزارش آمده بود و در جای دیگری منعکس نشده بود. علاوه بر آن یکسری مراکز دانشگاهی پیدا شدند که روی کیفیت بنزین کار کرده بودند و اطلاعاتشان را به صورت رایگان بدون قراردادی یا طرحی در اختیار سازمان قرار دادند و اطلاعات آنها هم قبول می کرد که وضعیت اصلا وضعیت قابل قبولی نیست.

سال ۹۲ پس از بررسی های انجام گرفته بیژن زنگنه وزیر نفت در باره توقف تولید بنزین در پتروشیمی ها به صورت رسمی دستور داد. دستور از همان ابتدا توقف بنزین پتروشیمی بود. مسئولان وزارت نفت و وزارت بهداشت از وجود دو فرآورده رفورمیت و بنزین پیرولیز در بنزین خودکفایی یا همان بنزین پتروشیمی خبر دادند. دو محصولی که بنزن آن تا 40 برابر حد استاندارد و مجاز بنزین‌های معمولی بوده و بسیار سرطان‌زاست.

پس از جنجال‌های فراوان بالاخره پرونده این بنزین‌ها با شکایت چند وکیل دادگستری و ارجاع مستندات از سوی محیط‌زیست در دادسرا مفتوح و حتی مسعود میرکاظمی، وزیر نفت وقت در شهریورماه سال‌جاری به شعبه 15 دادسرای کارکنان دولت احضار شد تا پاسخگوی سخنان ضدو نقیض خود باشند.

آنالیز کیفیت بنزین پتروشیمی و وارداتی

امسال با توجه به دستور رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی بر پیگیری کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره آلودگی‌های بنزین‌ وارداتی و تولیدی پتروشیمی‌ها، کمیته‌ای تشکیل شد تا این مهم را بررسی کند. هرچند طیف خاصی از نمایندگان که مسوولان دولت قبل هم در آنها دیده می شد سعی کردند با طرح اتهاماتی به افراد خاصی یا زیر سوال بردن واردات بنزین فضا را به نفع خود تغییر دهند.

سیدمهدی موسوی‌نژاد نماینده مردم دشتستان و عضو کمیسیون انرژی مجلس، کمیسیونی که رییس آن وزیر نفت دولت دهم است، جزییات گزارش مجلس را اینگونه بیان کرد: علی‌رغم ادعای برخی مسئولین از جمله سازمان محیط زیست در ارتباط با سرطان‌زا بودن بنزین تولید شده در پتروشیمی‌ها کمیسیون بهداشت پس از جلسات متعدد با مسئولان ذیربط و انجام بررسی‌های لازم ادعای آلایندگی و سرطان‌زا بودن بنزین‌های پتروشیمی‌ها را رد کرد.

در گزارش مجلس مطرح شده بود که بنزین پتروشیمی عامل آلودگی در تهران و سایر کلانشهرها نبوده است. اما بررسی های کیفیت بنزین حقایق دیگری را نشان می داد؛

نوع ماده

1389

1390

1391

1392

بنزن

آروماتیک

ریفرمیت پتروشیمی برزویه

1559

1473

3200

3405

1.5-2

60-65

ریفورمیت پتروشیمی بندر امام

314

803

2000

2186

8-10

56-62

بنزین پیرولیز

790

155

280

340

30-40

60-65

عددهای درج شده در جدول در حالی از رقم های بالا و پایین میزان بنزن در بنزین های مختلف حکایت دارد که برابر با استاندارد ۲۲۸ EN و ۱۳۱۹ ASTM D حداکثر میزان مجاز بنزن در بنزین یک درصد حجمی است. برای سال ۲۰۱۱ میلادی ایالات متحده میزان مجاز بنزن در بنزین را به ۰/۶۲ درصد کاهش داده است. بنزنی که خصلت اصلی آن سمی و سرطانزا بودن است

بعد از آن 3 عضو کابینه حسن روحانی به همراه رئیس سازمان ملی استاندارد با تاکید دوباره بر آلایندگی بنزین پتروشیمی‌ (ریفرمیت)نامه ای را به مجلس ارائه کرده اند. نامه ای که رییس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر بهداشت، وزیر نفت و رییس سازمان ملی استاندارد آن را امضا کرده بودند.(اینجا)

چند ماه پس از آن و در بهمن ماه شرکت کنترل کیفیت هوا به صورت رسمی اعلام کرد همه آلاینده های هوا در بنزین و گازوییل تهران استاندارد شده است. نتایج نشان می داد در پاییز ۹۳ کلیه پارامترهای بررسی کیفیت هوا در شرایط بهتری نسبت به فصل بهار و تابستان بوده است و میزان گوگرد و بنزن و اکتان در بنزین مورد بررسی از جایگاه های تهران در حد استاندارد بوده است. (اینجا)

۹۰درصد آلاینده های شهر تهران از وسایل نقلیه

براساس تحقیقات انجام شده در سطح جهان، بخش حمل و نقل سهم فراواني در آلودگي منتشر شده ناشي از سوخت هایي همچون CO2درصد از کل 22هوا دارد به طوري که بنزین و گازوئیل مي باشد. لذا سوخت هاي فسیلي نقش مهمي در افزایش اثرات گلخانه اي ایفا مي کنند.

بزرگ ترین مشکل زیست محیطی کلانشهرها مساله آلودگی هواست که عوامل طبیعی و انسانی در این امر دخالت دارند. غلظت آلاینده های اتمسفری شهر تهران در بسیاری از موارد چندین برابر حد مجاز است که اثرات سو کوتاه مدت و داز مدتی بر سلامت اسنان ها به همراه دارد. نتایج به دست آمده از تحقیقات حاکی از آن است که حدود ۹۰ درصد انتشارات کل آلاینده های هوای شهر تهران از وسایل نقلیه و ۱۰درصد باقی مانده ناشی از منابع ثابت است. بیش از سه چهارم وزنه آلاینده های هوا را مونواکسیدکربن تشکیل می دهد که ۹۸.۷ درصد آن مربوط به وسایل نقلیه است.

آلاینده های بعدی هیدروکربن ها با سهم ۴.۱۱ درصد است که بیش از ۷۰درصد آن مربوط به منابع متحرک است. با تکیه بر آمارها می توان تاثیر جایگزینی سوخت استاندارد با سوخت آلوده را بر هوای تهران بهتر درک کرد.

مقایسه ای میان شاخص های آلودگی هوا در مهر، آبان و آذر (تا روز هشتم) ۴سال اخیر نشان می دهد سال ۹۳ وضعیت بهتری را نسبت به ۳سال قبل از خود تجربه می کند. به گونه ای که تعداد روزهای پاک سال ۹۳ در پاییز به ۶روز می رسد. همچنین امسال در اتفاقی نادر ۸ آذر ماه هوای پاک در شهر تهران جریان داشت.
در چهار سال گذشته، با شروع فصل سرما و از اواسط مهرماه تا اواخر اسفندماه، هوای تهران در بهترین حالت، اندکی از حد استاندارد، بهتر بوده است، اما در آذر ماه سال ۹۳ برخلاف سال های قبل 7روز پاک تنفس شده است وضعیتی که در 4سال گذشته هرگز رخ نداده بود