ورود سالانه ۲۰۰۰ میلیون تن گرد و خاک به جو

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور گفت: هر ساله در حدود ۲۰۰۰ میلیون تن گردوخاک وارد جو می‌شود که می ‌تواند سبب کاهش کیفیت هوا تا هزاران کیلومتر دورتر از محل چشمه گسیل باشد و خسارات قابل ‌توجهی را بر جای بگذارد.

کد خبر: ۷۲۵۲۰۶

تاریخ: ۱۰ مرداد ۱۴۰۳ - ۱۷:۳۰

به گزارش ایران اکونومیست مهدی رهنما رئیس این پژوهشگاه از تهیه و انتشار بولتن سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در خصوص وضعیت گردوخاک در سال ۲۰۲۴ میلادی با مشارکت اعضاء هیات علمی و پژوهشگران پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور همزمان با روز جهانی مقابله با طوفان های ماسه و گردوخاک (۱۲ ژوئیه) خبر داد.

وی ادامه داد: در تهیه این بولتن محققانی از کشورهای از جمله جمهوری اسلامی ایران، ژاپن، چین، امارات متحده عربی، صربستان، اسپانیا، ایالات متحده آمریکا، جزایر کارائیب و انگلستان همکاری کردند.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور در تشریح این بولتن اظهارکرد: میانگین جهانی سالانه غلظت گردوخاک در سال ۲۰۲۳ (۷.۱۲ میکروگرم بر مترمکعب) نسبت به سال ۲۰۲۲ (۸.۱۳ میکروگرم بر متر مکعب) با اندکی کاهش مواجه شده است. این کاهش در سال ۲۰۲۳ عمدتاً به دلیل کاهش انتشار گردوخاک از چندین چشمه فعال در سراسر جهان مانند شمال آفریقا، شبه‌ جزیره عربستان، فلات ایران، شمال هند، نواحی مرکزی استرالیا و شمال غرب چین بوده است، با این ‌حال در غرب آسیای مرکزی، شمال و مرکز چین و جنوب مغولستان مقادیر سالانه انتشار گردوخاک در سال ۲۰۲۳ نسبت به سال ۲۰۲۲ افزایش‌ یافته است. شدیدترین طوفان گردوخاک در مارس ۲۰۲۳ در مغولستان رخ داد که بیش از ۴ میلیون متر مربع از جمله ۲۰ استان چین را تحت تأثیر قرار داد.

وی ادامه داد: از نظر مکانی بیشترین مقادیر انتشار سالانه گردوخاک در منطقه چاد در شمال آفریقا با مقدار تقریبی ۸۰۰ تا ۱۱۰۰ میکروگرم بر متر مکعب بوده است. در نیمکره جنوبی در بخش‌هایی از مرکز استرالیا و سواحل غربی آفریقای جنوبی مقدار انتشار سالانه گردوخاک به بیشترین مقدار خود یعنی ۱۵۰ تا ۲۵۰ میکروگرم بر متر مکعب رسیده است.

رهنما افزود: ذرات گردوخاک با وزش باد از چشمه‌های گسیل به مناطق دوردست در سراسر جهان در طول صدها تا هزاران کیلومتر منتقل می ‌شوند. از جمله مناطق آسیب ‌پذیر در برابر گردوخاک گسیل یافته می ‌توان به بخش شمالی اقیانوس اطلس استوایی بین دریای کارائیب و غرب آفریقا، آمریکای جنوبی، دریای مدیترانه، دریای عمان، خلیج بنگال و مراکز بخش شرقی چین اشاره کرد. در سال ۲۰۲۳ گردوخاک از آفریقا از طریق اقیانوس اطلس تا دریای کارائیب رسید و در آسیای شرقی نیز از صحرای گوبی تا دریای بوهای و دریای زرد منتقل شد.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور در ادامه گفت: براساس این بولتن در بیشتر مناطق تحت تأثیر، میانگین سالانه غلظت گردوخاک در سال ۲۰۲۳ نسبت به میانگین بلند مدت اقلیمی بیشتر بوده است. موارد استثناء مناطقی در غرب آفریقای مرکزی شامل سنگال، صحرای غربی، گینه، موریتانی، مالی، نیجر، مراکش، بیشتر مناطق الجزایر، لیبی، جنوب بخش مرکزی چاد و مرکز سودان هستند. همچنین شبه‌ قاره عربستان، شمال فلات ایران و میانه غربی استرالیا نیز مقادیر کمتر از میانگین بلندمدت را دارا بودند.

رهنما اضافه کرد: چشمه ‌های گردوخاک با مقادیر قابل‌ توجه غلظت بالای گردوخاک در آمریکای جنوبی، بخش‌هایی از شمال و مرکز آفریقا از جمله مرکز و شرق مصر، جنوب و شمال سودان، شمال چاد، لیبریا، ساحل ‌عاج، غنا، توگو، بنین، غرب نیجریه، جنوب کامرون، گابن و کنگو، دریای سرخ، نواحی شرقی فلات ایران، خلیج بنگال، بخش‌هایی از آسیای میانه شامل قزاقستان، عراق، قرقیزستان، آسیای جنوبی، بخش‌ هایی از شرق آسیا شامل شمال غربی و بخش شمالی نواحی مرکزی چین و نیز اقیانوس اطلس استوایی مابین غرب آفریقا و کارائیب شناسایی ‌شده‌اند.

وی در خصوص مهمترین نتایج منتشر شده در این بولتن به افزایش طوفان ‌های ماسه و گردوخاک در سال ۲۰۲۳ نسبت به میانگین بلند مدت اشاره کرد و گفت: در این بولتن اثرات عمده زیست‌محیطی، اقتصادی و بهداشتی طوفان ‌های ماسه و گردوخاک مورد تأکید قرار گرفته است. هر ساله در حدود ۲۰۰۰ میلیون تن گردوخاک وارد جو می‌شود که می ‌تواند سبب کاهش کیفیت هوا تا هزاران کیلومتر دورتر از محل چشمه گسیل باشد و خسارات قابل ‌توجهی را بر جای بگذارد همچنین تشدید این مشکل بر اثر مدیریت ضعیف در کاربری اراضی و آب به ‌عنوان یکی از پیام ‌های کلیدی این گزارش مطرح‌ شده است.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور ادامه داد: اگر چه این رخداد یک پدیده طبیعی است اما فعالیت‌های انسانی به همراه تغییرات اقلیمی مانند خشکسالی منجر به تضعیف ساختار سطح زمین شده است و سبب افزایش طوفان‌های ماسه و گردوخاک می ‌شود. با این‌ حال می‌توان با بهبود پایش و پیش‌بینی این رخداد جوی، هشدارهای اولیه را در این خصوص تقویت کرد.

وی اضافه کرد: مطالعات اقلیمی حاکی از آن است که بیشترین مقادیر غلظت گردوخاک (بیش ‌تر از ۴۰ میکروگرم بر متر مکعب) در محدوده عرض جغرافیایی بین ۳۷ تا ۴۳ درجه شمالی که شامل بیابان‌ های گوبی، تاکلاماکان و قره‌ قوم است، در ماه‌های مارس تا ژوئیه مشاهده ‌شده است همچنین مقادیر متوسط غلظت گردوخاک (بیش ‌تر از ۳۰ گرم بر متر مکعب) نیز در محدوده عرض جغرافیایی ۲۷ تا ۳۷ درجه شمالی شامل بیابان تار در هند، چشمه‌ های فعال در حوضه سیستان در ایران و حوضه دجله و فرات در عراق وجود داشته است.

رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور ادامه داد: با این ‌وجود انتقال گردوخاک از طریق اقیانوس‌ها را می‌توان به ‌عنوان یک منبع غذایی ارزشمند برای زیست ‌بوم دریایی در نظر گرفت که در مدیریت بین‌المللی شیلات حائز اهمیت است.

رهنما در پایان با بیان این مطلب که پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور در تهیه شش شماره قبل این گزارش با سازمان جهانی هواشناسی مشارکت کرده است، خاطرنشان کرد: علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به تارنمای پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور به نشانی www.rimas.ac.ir نسبت به دریافت و مطالعه این گزارش اقدام کنند.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور،  مهدی رهنما و ساویز صحت کاشانی - عضو هیات علمی و مدیر گروه پژوهشی آلودگی هوا و گردوخاک پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور- در نگارش هشتمین گزارش گردوخاک سازمان جهانی هواشناسی مشارکت کردند.