وضعیت نقش‌برجسته‌های ساسانی نگران‌کننده است

مطالعات کارشناسان مرمت نشان می‌دهد نقش برجسته‌های ساسانی در نقش رستم بر اثر هوازدگی فیزیکی و شیمیایی در ساختار سنگ آهک، دچار آسیب‌های متعددی از جمله فرسایش، تورق، ترک و شکستگی شده‌اند و به اقدامات حفاظتی، مرمتی و استحکام‌بخشی نیاز دارند.

کد خبر: ۷۰۱۱۸۵

تاریخ: ۰۴ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۳:۱۹

به گزارش ایران اکونومیست، مصطفی رخشنده خو ـ کارشناس ارشد حفاظت و مرمت ابنیه تاریخی، مجموعه تاریخی نقش رستم ـ که «طرح مطالعه، مستندنگاری، حفاظت و مرمّت نقش برجسته ساسانی بهرام دوم در نقش رستم» را انجام داده است، گفت: نقش برجسته‌های ساسانی از مهمترین آثار تاریخی ایران باستان هستند که محل اصلی نمایش این نوع نقش‌ها استان فارس است. در حدود ۳۰ عدد نقش‌برجسته ساسانی در استان فارس وجود دارد که موضوع اصلی این نقش برجسته‌ها صحنه‌های القاء قدرت، دیهیم بخشی و یا صحنه‌های جنگ و شکار است.

او ادامه داد: متأسفانه بسیاری از این نقش برجسته‌ها به دلیل اینکه در فضای باز قرار داشته و عموماً تحت تأثیر شرایط اقلیمی هستند، بسته به نوع سنگ موردنظر و موقعیت مکانی، در طول سالیان، آسیبهایی را متحمل شده‌اند. بنابراین، برنامه مطالعه، مستندنگاری، تهیه طرح حفاظت و مرمت این مجموعه نقش برجسته‌ها از نظر تاریخی برای تاریخ و میراث فرهنگی کشور اهمیت بسیار دارد.

این کارشناس حفاظت و مرمت بناهای تاریخی افزود: بالغ بر ۱۱ عدد از این نقش‌برجسته‌ها و همچنین کتیبه‌های خطی متعددی در مجموعه نقش رستم قرار دارد که همگی در فضای روباز و در معرض تهاجم عوامل محیطی (بارش باران، باد، دما و ... ) قرار دارند و جمیع این عوامل باعث فرسایش تدریجی این نگاره‌ها شده است.

نقش‌برجسته‌هایی منسوب به بهرام دوم ساسانی در پایین دیواره آرامگاه داریوش بزرگ، که چند سال پیش مرمت شدند

رخشنده خو که در چهارمین نشست تخصصی سیزدهمین همایش دوسالانه حفاظت و مرمت اشیاء تاریخی-فرهنگی و آرایه‌های معماری سخن می گفت، با طرح این پرسش که روند مطالعات، آسیب‌شناسی، آسیب‌نگاری و طرح مرمت یک اثر صخره‌ای به چه صورت خواهد بود؟ اظهار کرد: برای این مطالعه از روش میدانی و آزمایشگاهی که شامل پتروگرافی، XRD، XRF استفاده شده است و نتایج مطالعات نشان دهنده وقوع هوازدگی فیزیکی و شیمیایی در ساختار سنگ آهک و تحت‌تأثیر هوازدگی دچار آسیب‌های متعددی همانند فرسایش، تورق، ترک، شکستگی و ... قرار گرفته است. بنابراین انجام اقدامات حفاظتی و مرمتی روی این نقش‌برجسته‌ها و درمان مبتنی بر استحکام‌بخشی و مقاوم کردن سطح در برابر عوامل فرساینده ضرورت دارد.

این کارشناس حفاظت و مرمت که در سال ۱۴۰۰ نقش برجسته‌های بهرام دوم را در محوطه نقش رستم مرمت کرده بود، عمده‌ترین آسیب وارد شده به این آثار را که بیشتر از هوازدگی ناشی شده، متورق شدن سطح نقوش و ایجاد ترک و شکستگی‌های فراوان و انحلال سنگ در سطح اثر برشمرده بود.

در سال‌های گذشته نیز کارشناسان دیگری درباره سرعت فرسایش در نقش‌برجسته‌های ساسانی تحت‌تاثیر عوامل محیطی و نفوذ رطوبت هشدار داده بودند. مشاهدات اخیر خبرنگار ایران اکونومیست نیز حاکی از این است که بر اثر این عوامل مخرب، ارزش‌های هنری برخی از این سنگ‌نگاره‌ها دچار آسیب شده است.

کارگاه مرمت دو نقش‌برجسته ساسانی در سال 1400

محوطه نقش رستم دارای بیشترین نقش‌برجسته‌های تاریخی از دوران ساسانی است و از جمله آن‌ها نقش برجسته منسوب به بهرام دوم است که در دو صحنه جداگانه در زیر آرامگاه داریوش بزرگ تصویر شده است.

نقش رستم در نزدیکی تخت جمشید در استان فارس واقع شده و یادمان‌هایی از عیلامیان، هخامنشیان و ساسانیان را دارد و علاوه بر کتیبه‌ها و نقش برجسته‌های ارزشمند، آرامگاه چهار پادشاه هخامنشی؛ داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم را در برگرفته است.

مرمت نقش‌برجسته ساسانی در نقش رستم