ارتباط اقلیم با پیشرفت در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

محور هفتم سیزدهمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با عنوان چالش‌های آمایشی پیشرفت ایران و رهنمودهای تحول برگزار شد.

کد خبر: ۶۹۷۷۲۲

تاریخ: ۲۷ ارديبهشت ۱۴۰۳ - ۱۲:۱۱

به گزارش ایران اکونومیست، منوچهر فرج‌زاده استاد دانشگاه تربیت مدرس و عضو اندیشکده آمایش بنیادین مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در این نشست، با اشاره به مقاله خود با عنوان "نسبت تغییر اقلیم و پیشرفت ایران، چالش‌ها و راهکارها" گفت: از جمله عواملی که می‌تواند تأثیر منفی بر پیشرفت جوامع بگذارد وقوع انواع مخاطرات طبیعی و انسانی است. در میان این عوامل تغییر اقلیم به عنوان مخاطره اصلی تلقی می‌شود.

وی با اشاره به پیامدهای منفی تغییر اقلیم در حوزه‌های سلامت، کشاورزی، صنعت، گردشگری، زیرساخت‌ها اظهار کرد: عمده‌ترین تأثیر پیامدهای منفی تغییر اقلیم روی جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، محیط کالبدی و زیرساخت‌ها و همچنین روی محیط‌زیست است که فراخور تأثیر می‌تواند شکل‌های مختلفی از عوامل بازدارنده را به خود بگیرند.

چالش‌های تحقق الگو در استان کرمان

محمدحسین مهرالحسنی استاد گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، مرکز تحقیقات مدیریت ارائه خدمات سلامت، پژوهشکده آینده‌پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، و عضو مؤسسه حکمت اسلامی کریمان "چالش‌های تحقق  سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در سطح استانی؛ مطالعه موردی برنامه‌های توسعه استان کرمان" را عنوان مطالعات خود عنوان کرد و گفت: هدف از اجرای این مطالعه را بررسی موانع برنامه‌ای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به صورت موردی در استان کرمان انجام شد.

وی ادامه داد: همواره برای دستیابی به پیشرفت و تعالی، کشورها نیازمند برنامه‌ریزی می‌باشد؛ چرا که عدم وجود الگو و برنامه‌ریزی مناسب، منتج به عدم پیشرفت و یا در برخی موارد به پیشرفت نامتوازن بخش‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، محیطی می‌شود.

مهرالحسنی اظهار کرد: نتایج مطالعه نشان داد ، چالش‌های تحقق الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت،  در سطح استان کرمان به هفت دسته کلی موانع محتوایی- ادراکی، موانع فرآیندی، موانع شبکه نیروی انسانی، موانع ساختار برنامه‌ریزی، موانع استقرار و تکمیل برنامه‌ها، موانع اجرایی، موانع نظارتی، قانونی و سیاسی تقسیم می‌شوند. عبور از چالش‌ها؛ شرط برنده شدن ایران در بازی کریدور جهانی حمل و نقل نتایج تحقیقات دانشگاهی نشان می‌دهد که ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی در کریدور حمل و نقل ، می‌تواند کارت‌های بازی زیادی را در بازی‌های قدرت منطقه‌ای و جهانی در اختیار داشته باشد،

محور هشتم سیزدهمین کنفرانس  الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، با عنوان چالش‌های منطقه‌ای و جهانی پیشرفت ایران و رهنمودهای تحول بر اساس سند الگو با عنوان (میزگرد اندیشکده آمایش بنیادین) بود که محققان دانشگاهی نتایج آخرین یافته‌های خود را در آن ارائه دادند.

کارت‌های بازی متعدد ایران در کریدورهای حمل و نقل

محمد اخباری دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز و عضو اندیشکده آمایش مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ، مقاله خود را با عنوان "تبیین موقعیت ژئواکونومیک ایران در دالان‌های ارتباطی منطقه‌ای و جهانی" در این نشست ارائه داد و تاکید کرد: کریدورهای ‌حمل ‌و نقل از نظر فیزیکی به عنوان ترکیبی از مسیرهایی که مراکز فعالیت اقتصادی را در یک یا چند کشور مجاور به هم وصل ‌می‌کند، تعریف شده‌ است.‌

وی با بیان اینکه ایران، در یک موقعیت مکانی استراتژیک قرارگرفته‌ است که در گذشته با واقع شدن در قلب جاده ابریشم، قدیمی‌ترین کریدور خشکی‌پایه جهان، چهارراه تمدن‌ها شناخته ‌می‌شد، ادامه داد: امروزه نیز شرق و غرب و شمال و جنوب جهان را به هم متصل ‌می‌کند و از این رو نقطه تلاقی چهارسوی جهان محسوب ‌می‌شود.

اخباری، با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران در جنوب‌غربی آسیا، اظهار کرد: ایران اتصال دهنده هند و روسیه از طریق کریدور شمال- جنوب، اتصال دهنده آسیا- اروپا از طریق کریدور شرق- غرب یا جاده ابریشم نوین، پیوند دهنده آسیای مرکزی، قفقاز، ترکیه و اروپای غربی از طریق کریدور تراسیکا، پیوند دهنده جنوب‌شرقی آسیا به شمال‌غربی اروپا در کریدور جنوبی آسیا، پیوند دهنده اعضای سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو و همچنین پیوند دهنده کشورهای آسیای مرکزی به دریاهای آزاد و خلیج‌فارس در توافق‌نامه عشق‌آباد محسوب ‌می‌شود.

دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی، خاطر نشان کرد: نتایج تحقیق نشان می‌دهد موقعیت هارتلندی ایران در نظام ژئوپلی‌نومیک جهانی قرن بیست و یکم که بر منابع "جغرافیایی- سیاسی- اقتصادی" با محوریت کریدورها و بندرها متکی است، می‌تواند کارت‌های بازی زیادی را در بازی‌های قدرت منطقه‌ای و جهانی در اختیار ایران قرار دهد. این امر در صورتی محقق می‌شود که دولت ایران از چالش‌های متعدد پیش روی خود عبور کند و توجه به نقش ویژه ایران در کریدورهای بین‌المللی، به صورت یک کد ژئوپلیتیک در دستور کار سیاست خارجی ایران قرار گیرد.

اقدام راهبردی ایران در قرن 15

مصطفی قادری حاجت ، استادیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران طی مطالعاتی با عنوان "بررسی انطباق گزاره‌های ژئوپلیتیکی سند الگو با موقعیت اقدام راهبردی ایران در سرآغاز قرن 15" اعلام کرد: هر کشوری برای حفظ بقا خود و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان نیازمند داشتن یک استراتژی مدون مبتنی بر واقعیات است. تحقق‌پذیری هر سند سیاستی متضمن فهم محیط استراتژیک تدوین سند است، به گونه‌ای که با فهم محیط استراتژیک سند موقعیت اقدام راهبردی به عنوان عرصه اجرای سند بایستی متناسب با شرایط مورد امعان نظر قرار گیرد.

وی ادامه داد: این مقاله با نظر داشت اهمیت تطابق گزاره‌های ژئوپلیتیکی سند الگو با محیط استراتژیک آن با روشی توصیفی و تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و میدانی در پی بررسی میزان تطابق گزاره‌های ژئوپلیتیکی سند الگو،  با واقعیت‌های استراتژیک کشور در اوایل سده پانزدهم شمسی است.

قادری خاطر نشان کرد:یافته‌ها نشان می‌دهد میزان انطباق اقدامات اساسی بلندمدت برای دستیابی به اهداف مندرج در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، با راهبردهای های ارائه شده، سه مورد انطباق زیاد، سه مورد انطباق متوسط، یک مورد انطباق کم و سه مورد عدم انطباق است.

پیشرفت واقعی و مبنایی در توحید و یکتاپرستی

به گزارش دفتر ارتباطات مرکز اسلامی ایرانی پیشرفت، محور ششم، سیزدهمین کنفرانس اسلامی ایرانی پیشرفت، با عنوان چالش‌های معنوی و معرفتی پیشرفت ایران و راهکارهای تحول بر اساس سند الگو برگزار شد. اعضای هیات رییسه این نشست، حجت الاسلام و المسلمین دکتر مسعود آذربایجانی استاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دکتر شهریار نیازی دانشیار دانشگا تهران بودند.

چالش‌ شاخص‌های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

"شاخص‌های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ چالش‌ و راهکار" عنوان مقاله حمیدرضا فرهمند عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی و همکار مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ‌است.

وی اجرای سند الگو را، در گرو شناخت چیستی و چگونگی فرآیند پیشرفت و ارزیابی میزان پیشرفت در مراحل مختلف آن دانست و گفت: شاخص‌ها در این زمینه دارای دو نوع کارکرد اساسی هستند که شامل «کارکرد پیشینی»، که با «چرائی» و «چیستی» پیشرفت پیوند دارد، ناظر به «چگونگی» فرایند پیشرفت و تبدیل‌ دروندادها به بروندادها است. اما «کارکرد پسینی» ناظر به ارزیابی کمیت و کیفیت بروندادهای مورد انتظار و «کارآمدی» است.

فرهمند ادامه داد: در نبود شاخص‌های الگوی پیشرفت، نهادها، سازمان‌ها، گروه‌ها و افراد مجبور می‌شوند به نوعی از شاخص‌های رایج بین‌المللی برای سنجش و ارزیابی «میزان پیشرفت» استفاده کنند، اظهار کرد: این امر در صحنۀ عمل می‌تواند موجب نمود غیرواقعی دوگانگی‌ و تضاد با حوزه نظری «پیشرفت» و القاء گسست میان «چگونگی» با «چیستی و چرایی» آن ‌شود.

این عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی، چنین رخدادی را موجب مخدودش کردن مسیر پیشرفت کشور و تغییرات و تحولات مورد نظر آن دانست و اضافه کرد: مواجهه با این چالش، نه با حذف شاخص‌های بین‌المللی، بلکه با پرهیز از استفادۀ مطلق از آنها و لزوم رعایت هم‌سنخی و هماهنگی با چیستی و چگونگی فرآیند پیشرفت و بروندادها و اهداف مورد نظر آن میسر می‌شود.

سه چالش‌ اساسی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

محمدحسین رامشت استاد گروه جغرافیای دانشگاه اصفهان، و عضو اندیشکده آمایش الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت  گزارشی از مطالعات خود  را با عنوان "چالش‌های نظری و معرفتی سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت" ارایه و با اشاره به جزئیات آن در این نشست گفت: سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، از دیدگاه معرفتی، با سه چالش اساسی در حوزه نظری، تاکتیکی و تکنیکی مواجه است. چالش نظری وقتی مطرح می‌شود که در فهم سند الگو، آرام‌آرام به استنتاجی پارادایمی از محتوای آن پی برده می‌شود. پارادایم جدیدی که دارای تنشی جوهری با دیدگاه‌ها و پارادایم‌های مطرح در حوزه برنامه‌ریزی فضایی رایج است.

وی چالش دوم این الگو را  تقسیمات فعلی کشور عنوان کرد و افزود: بنیان این تقسیم‌بندی با اصل تعادل فضایی الگو، در تعارض است، زیرا می‌توان این تقسیمات را ماشین تولید تبعیض منطقه‌ای تلقی کرد. چالش سوم که می‌تواند بیشتر معطوف به افق و تدابیر باشد، عدم تعریف شاخص‌های رقومی دانست که به ‌وسیله آنها بتوان در مقام اجرا به ارزیابی مفاد افق و تدابیر مبادرت کرد.

رامشت تاکید کرد: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که مهمترین شیوه برای مقابله با چالش اول تغییر در آموخته‌های دانشگاهیان و محافل سازمانی ایران، انتشار کتب مخالفان و نقادی‌های علمی و فلسفی پارادایم‌های رایج و تبعات اجرای آنها در دیگر کشورهای جهان است. راه چاره فائق آمدن بر تقسیمات کشوری نیز ایجاد منطقه بندی مجازی با هویت چندگانه است، تا بتوان آرام‌آرام نقش تبعیض‌آمیز الگوی سلسله مراتبی تقسیمات کشوری با تقسیمات جدید شبکه‌ای مجازی از میان برداشته شود.

استاد دانشگاه اصفهان خاطر نشان کرد: مرکز الگو برای دستیابی به یک نظام ارزیابی که بتواند سنجش درستی از دستیابی به اهداف مفاد افق و تدابیر داشته باشد، باید تدوین و تعریف شاخص‌های جدید در حوزه‌های مختلف الگو را در دستور کار خود قرار دهد.

راهکارهای توحیدی عدالت

بهرام اخوان کاظمی استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز با اشاره مقاله خود با عنوان "مؤلفه‌ها و راهکارهای توحیدی و قرآنی الگوی متعامل عدالت و پیشرفت" گفت: یکی از چالش‌های مهم تحقق سند  الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در حوزه بازخوانی نوع جهان‌بینی و معرفی صحیح الزامات معرفت‌شناختی به ویژه بر مبنای الهیات توحیدی و اسلامی است.

وی افزود: بنا به آموزه‌های قرآنی؛ پیشرفت واقعی و مبنایی، در توحید و یکتاپرستی است و هر گونه ارتقا و رشدی در زندگی دنیایی و حیات اخروی، محصول و نتیجه اعتقاد به وحدانیت الهی و برخورداری از حیات طیبه مؤمنانه و توحیدی است.

جایگاه فلسفه در پیشرفت

مریم سالم استادیار دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، سخنرانی خود را در خصوص مقاله ای با عنوان "فلسفه و جایگاه آن در پیشرفت، بررسی نگاه فارابی" آغاز و اظهار کرد: نگاهی به آراء متفکران ایرانی در جهان اسلام  ، که در دوره طلایی تمدن اسلامی می‌زیستند، در باب پیشرفت، می‌تواند کمک بزرگی باشد در جهت رفع مشکلاتی که جامعه امروزی ما در اثر برخورد فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف با آن مواجه است.

وی با اشاره به نظرات فارابی، با تاکید بر اینکه فارابی ، تنها راه چاره پیشرفت و تعالی جامعه را فلسفه می‌داند، یادآور شد: فلسفه حقیقی که در اثر رشد جامعه از تفکر سطحی و عوامانه به تفکر عمیق، مدلل و معلل ظهور می‌یابد ، تنها راه رسیدن به سعادت است و غایت آن تشبه به خداوند متعال است. فیلسوف با اتصال به عالم عقل حقایق اصیل را در می‌یابد و با کمک دین، آن حقایق را در حد درک آحاد جامعه در اختیار آنان قرار می‌دهد و با وضع قوانین درست و هدایت علوم  مختلف، موجبات تعالی جامعه به سمت خدایی شدن را فراهم می‌کند.

عقلانیت و معنویت عوامل افول تمدن‌های بزرگ

مسلم گریوانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه، عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات معنوی و عضو مدعو اندیشکده معنویت مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در خصوص مقاله خود با عنوان "ضرورت‌ها و چالش‌های عقلانیت معنوی و معنویت عقلانی" گفت: «معنویت» و «عقلانیت»، در کنار مؤلفه‌های بنیادینی چون علم، هنر، عدالت از عناصر دخیل و تعیین کننده در ساخت یک تمدن جهانی است.

وی افول تمدن‌های بزرگ را به مغلوب شدن دو فضیلت بزرگِ معنویت و عقلانیت دانست و یادآور شد: برخی تمدن‌ها عقلانیت را فدای معنویت کردند، از قبیل برخی از تمدن‌های شرقی و بعضی دیگر، معنویت را قربانی عقلانیت کردند مثل تمدن جدید غرب. بنابراین از فرایض تشکیل تمدن تراز، پیوند خردمندانه میان عقلانیت و معنویت است.

سیستم پیچیده پیشرفت

رضا مهدی دانشیار گروه آینده‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگی و اجتماعی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ، با اشاره به نتایج مطالعات خود،با عنوان "پیشرفت به‌ مثابه سیستم جامع پیچیده سازگارشونده و نقش «الگو» در تحقق آن؛ چالش‌ها و راهکارها" افزود: شتاب تحولات در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فناوری و رقابت فشرده الگوهای پیشرفت و توسعه موجب شده است که دستیابی به پیشرفت و لوازم و امکانات تداوم آن به ‌مثابه یک سیستم جامع مد نظر قرار گیرد.

وی تاکید کرد: نقش و شانس کلیدی الگو در ریل‌گذاری و هموارسازی مسیر پیشرفت همه‌جانبه به ‌واسطه رویکرد سیستمی به موضوع و مفهوم پیشرفت است.