به‌بهانه اکران «سرهنگ ثریا»؛ سوژه‌هایی واقعی که به‌کمک سینما دیده شدند

لیلی عاج در اولین تجربه سینمایی خود سراغ سوژه‌ای حساس رفت و به‌خلاف سایر آثاری که درباره منافقین تولید شده بود، داستان خود را از دل پادگان اشرف و با شخصیت زن داستان روایت کرد، فیلم از داستانی واقعی الهام گرفته شده است.

کد خبر: ۶۶۴۰۳۸

تاریخ: ۲۱ آبان ۱۴۰۲ - ۰۹:۵۲

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایران اکونومیست، بخش قابل‌توجهی از تولیدات سینمایی موفق در سینمای ایران وابسته به تاریخ و موضوعات معاصر است، در این میان پرداختن به سوژه‌هایی که داستان‌هایی مغفول و ناگفته دارند بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، این توجه تا اندازه‌ای است که حتی گاهی آثاری که در پرداخت به سوژه دچار ضعف و کاستی بودند اما به‌اعتبار سوژه خود مدتی سر زبان‌ها بودند و توانستند نقشی هرچند کمرنگ در معرفی یک واقعه یا شخص داشته باشند.فیلم سینمایی «سرهنگ ثریا» به‌کارگردانی لیلی عاج هم که سال گذشته در جشنواره چهل‌ویکم فیلم فجر نمایش داده شد از این دست آثار است. این فیلم سراغ سوژه‌ای ناگفته درباره سازمان مجاهدین خلق رفته است که پیش از این روایت نشده بود، به همین بهانه مروری داریم بر 8 فیلم سینمایی تولیدشده در یک دهه گذشته که روایت سوژه‌هایی ناگفته را برای نمایش بر پرده سینما انتخاب کردند.«مزار شریف»/ سال تولید 1393نویسنده و کارگردان: عبدالحسن برزیدهتهیه‌کننده: منوچهر شاهسواریبازیگران: حسین یاری، مهتاب کرامتی، مسعود رایگان، حسین باشه‌آهنگر و رضا عزیزی.فیلم داستان کشتار دیپلمات‌های ایرانی در روز 8 آگوست 1998 مصادف با 17 مرداد 1377 در کنسولگری ایران در مزار شریف است که به‌دنبال اشغال شهر توسط نیروهای طالبان رخ می‌دهد. در ابتدا مرگ هشت دیپلمات گزارش می‌شود، مدتی بعد مرگ دو دیپلمات و یک روزنامه‌نگار دیگر تأیید می‌شود و درنهایت تنها یک نفر از کارمندان کنسولگری به ایران بازمی‌گردد. پیش از ساخت «مزار شریف» از این اتفاق بیشتر روزی به نام خبرنگار در ذهن‌ها ثبت شده بود که با روایت این فیلم مخاطب با زوایای بیشتری از آن آشنا شد. «مزار شریف» در جشنواره سی‌وسوم فجر نمایش داده شد و سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن و دیپلم افتخار بهترین جلوه‌های ویژه بصری را دریافت کرد.«ویلایی‌ها»/ سال تولید 1395نویسنده: منیر قیدی و ارسلان امیریکارگردان: منیر قیدیتهیه‌کننده: سعید ملکانبازیگران: پریناز ایزدیار، طناز طباطبایی، آناهیتا افشار، گیتی قاسمی، علی شادمان، صابر ابر و ثریا قاسمی.داستان فیلم درباره زمان وقوع جنگ و شهرکی ویلایی در حوالی اندیمشک است که سال 65 گروهی از خانواده‌های رزمندگان ساکن آن شده‌ بودند.در اغلب فیلم‌هایی که با موضوع دفاع مقدس ساخته شده بود زنان حامیانی بودند که تصویری کوتاه از آنها دیده بودیم و اگر تصویر اثرگذاری داشتند بازهم فراتر از چند سکانس محدود نبود؛ اما روایت «ویلایی‌ها» آن‌قدر زنانه بود که حضور فیزیکی مردان را در فیلم بسیار محدود می‌کرد. فیلم به‌خلاف معمول، روایتگر جنگی زنانه بود که از پشت جبهه دنبال می‌شد و درعین‌حال با همه دلهره‌ها و اتفاقات جبهه شریک بود. «ویلایی‌ها» نخستین بار در سی‌وپنجمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و نامزد دریافت 8 جایزه و برنده 3 جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن، بهترین جلوه‌های ویژه بصری و جایزه استعداد درخشان بهترین فیلم‌اولی شد.«سرو زیر آب»/ سال تولید 1396نویسنده: محمدعلی باشه‌آهنگر و حامد باشه‌آهنگرکارگردان: محمدعلی باشه‌آهنگرتهیه‌کننده: سیدحامد حسینیبازیگران: بابک حمیدیان، مینا ساداتی، شهرام حقیقت‌دوست، رضا بهبودی، همایون ارشادی، مهتاب نصیرپور، هومن برق‌نورد، ستاره اسکندری و فرخ نعمتی.فیلم سینمایی «سرو زیر آب» به موضوع شهدای گمنام اقلیت‌های مذهبی می‌پرداخت. پیکر پسری که قابل شناسایی نبود، به خانواده شهیدی همنام او سپرده می‌شود. درواقع چالش اصلی فیلم این است؛ آیا می‌شود برای آرام کردن دل خانواده‌های شهدای مفقودالاثر، پیکرهای گمنام را جای فرزندشان به آنها داد یا نه؟ این چالش و پرداختن به شهدای اقلیت از موضوعات تازه‌ای بود که باشه‌آهنگر روایتگر آن شد. «سرو زیر آب» در سی‌وششمین دوره جشنواره فیلم فجر در 9 بخش نامزد دریافت جایزه شد و برای بهترین طراحی صحنه و بهترین فیلمبرداری سیمرغ بلورین دریافت کرد و بهترین فیلم با نگاه ملی شد.«تنگه ابوقریب»/ سال تولید 1396نویسنده و کارگردان: بهرام توکلیتهیه‌کننده: سعید ملکانبازیگران: جواد عزتی، امیر جدیدی، حمیدرضا آذرنگ، مهدی پاکدل، علی سلیمانی، مهدی قربانی و یدالله شادمانی.این فیلم بر اساس واقعیت و بخشی از رشادت‌های گردان عمار در روز‌های پایانی جنگ است و توانست بخشی مغفول‌مانده از دفاع مقدس را به نمایش بگذارد. در روزهای پایانی جنگ عراقی‌ها باید از سد یک پایگاه که شبیه به یک تنگه بود عبور می‌کردند اما با مقاومت شدید نیروهای ایرانی روبه‌رو می‌شوند. فیلم با اولین نمایشی که داشت با توجه به اهمیت سوژه، همراه با فضاسازی و رنگ و فرم جذابش مورد توجه بیشتر مخاطبان قرار گرفت. «تنگه ابوقریب» در جشنواره سی‌وششم فجر در 11 بخش نامزد دریافت جایزه شد و سیمرغ بلورین بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین چهره‌پردازی و بهترین جلوه‌های ویژه میدانی را از آن خود کرد.«شبی که ماه کامل شد»/ سال تولید 1397نویسنده: نرگس آبیار و مرتضی اصفهانیکارگردان: نرگس آبیارتهیه‌کننده: محمدحسین قاسمیبازیگران: الناز شاکردوست، هوتن شکیبا، فرشته صدرعرفایی، پدرام شریفی، امین میری، بانیپال شومون، شبنم مقدمی و فرید سجادی حسینی.«شبی که ماه کامل شد» به موضوعی درباره عبدالمالک ریگی می‌پرداخت و سوژه‌ای کنجکاوی‌برانگیز و جذاب داشت و با همان نمایش اول در زمان جشنواره با نظرات مثبت و منفی زیادی مورد توجه قرار گرفت. داستان درباره دختر جوانی از مناطق جنوب شهر تهران است که درگیر عشق جوانی شهرستانی می‌شود و پس از ازدواج بنا به دلایلی مجبور به مهاجرت از ایران می‌شوند؛ آن جوان شهرستانی عبدالحمید ریگی برادر عبدالمالک ریگی است. این فیلم روایتی نزدیک از خانواده ریگی و اتفاقات پیرامونشان بود که سوژه‌ای تازه و جذاب داشت. البته بعد از نمایش فیلم روایت‌های متفاوتی از همان داستان مطرح شد که در تناقض با روایت آبیار بود. «شبی که ماه کامل شد» نخستین بار در سی‌وهفتمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و با نامزدی در 13 رشته این جشنواره، توانست 6 سیمرغ بلورین بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین بازیگر نقش اول زن، بهترین بازیگر نقش مکمل زن و بهترین چهره‌پردازی را به خود اختصاص دهد.«23 نفر»/ سال تولید 1397نویسنده و کارگردان: مهدی جعفریتهیه‌کننده: مجتبی فرآوردهبازیگران: مجید پتکی، سعید آلبوعبادی، رضا نوری، عبدالحلیم تقلبی و مالک محمدآبادی.«23نفر» اقتباسی از خاطرات 23 نفر از رزمندگان نوجوان ایرانی بین 13 تا 17 سال بود که در جریان جنگ ایران و عراق در سال 1361 به اسارت نیروهای عراقی در آمده بودند. داستان این نوجوان‌ها از اتفاقات قابل توجه دفاع مقدس محسوب می‌شد که با تولید فیلم آن به معرفی و بیشتر دیده شدن داستان آنها کمک کرد. از نکات جالب توجه این فیلم حضور سردار شهید قاسم سلیمانی در روز اول فیلمبرداری آن بود. شهید سلیمانی از فرماندهان این 23 نفر در دوران جنگ بود که نگاه ویژه‌ای به داستان این نوجوان‌ها داشت. «23نفر» برای نخستین بار در سی‌وهفتمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد و برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه ملی شد.«درخت گردو»/ سال تولید 1398نویسنده: ابراهیم امینی و حسن حسینیکارگردان: محمدحسین مهدویانتهیه‌کننده: سیدمصطفی احمدیبازیگران: مهران مدیری، مینا ساداتی، پیمان معادی و مینو شریفی.محمدحسین مهدویان با «درخت گردو» براساس داستانی واقعی بمباران شیمیایی سردشت را روایت کرده است، اتفاقی تلخ که با این وضوح بر پرده سینما ندیده بودیم. داستان فیلم در سه بازه زمانی سال‌های 1366، 1384 و 1395 روایت می‌شود و درباره زندگی فردی رنج‌کشیده اهل آذربایجان غربی، به‌نام قادر مولان‌پور است که در روستایی مرزی در نزدیکی سردشت زندگی می‌کند؛ قادر و خانواده‌اش درگیر بمباران شیمیایی سردشت می‌شوند. روایت این داستان آن‌قدر تلخ و دردناک است که حتی مخاطب ناراضی خود را تحت تأثیر قرار می‌دهد. «درخت گردو» در جشنواره سی‌وهشتم فجر نمایش داده شد و سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و بهترین بازیگر نقش اول مرد را به دست آورد.«سرهنگ ثریا»/ سال تولید 1401نویسنده و کارگردان: لیلی عاجتهیه‌کننده: جلیل شعبانیبازیگران: ژاله صامتی، حمیدرضا محمدی، وحید آقاپور، دیبا زاهدی، سلیمه رنگزن و شهروز آقایی.لیلی عاج در اولین تجربه سینمایی خود سراغ سوژه‌ای حساس رفت و به‌خلاف سایر آثاری که درباره منافقین تولید شده بود داستان خود را از دل پادگان اشرف و با شخصیت زن داستان روایت کرد. فیلم از داستانی واقعی الهام گرفته شده است، داستان خانواده‌هایی که برای ملاقات با فرزندان‌شان، خود را به اردوگاه اشرف رسانده‌اند و با ممانعت سازمان منافقین روبه‌رو می‌شوند. «سرهنگ ثریا» محصول سازمان اوج، تجربه‌ای تازه بر پرده سینما از جنایات و ماهیت منافقین است که به بخشی مغفول‌مانده از منش این سازمان می‌پردازد و با دوری از شعار و کلیشه‌های معمول و با تکیه بر عواطف و فطرت انسانی پیش می‌رود. «سرهنگ ثریا» در چهل‌ویکمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و با نامزدی در دو بخش در نهایت جایزه بهترین فیلم اول و سیمرغ بلورین گوهرشاد را دریافت کرد.+