معمای سفر معاون سیاسی وزیر خارجه به اروپا در اوج جنگ غزه

معاون سیاسی وزیر خارجه در سفر به اروپا از دیدار با مورا و بحث در مورد جنگ غزه و مذاکرات هسته ای خبر داد.

کد خبر: ۶۶۳۵۲۲

تاریخ: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ - ۰۷:۴۱

علی باقری، معاون سیاسی وزیر امور خارجه کشورمان در بحبوحه بحران غزه روز پنج‌شنبه ۱۱ آبان ماه به ژنو سفر کرد و با انریکه مورا، معاون مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیدار و رایزنی داشت. باقری خود درباره محتوای این سفر در توییتر نوشته است: «در ملاقات با انریکه مورا در ژنو، در خصوص تحولات مهم منطقه ای و بین‌المللی، به‌ویژه شرایط وخیم بشری در غزه تبادل نظر کردیم.» وی همچنین نوشت: «‌آخرین وضعیت مذاکرات رفع تحریم ها نیز مورد بحث قرار گرفت.»

انریکه مورا نیز در خصوص این دیدار در صفحه شخصی خود نوشت: «رایزنی به موقع با علی باقری در مورد مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی در برهه ای حساس برای منطقه. دیپلماسی و تعامل بهترین راه برای جلوگیری از تشدید تنش است.» همان گونه که از توضیحات باقری نیز مشخص است یکی از اهداف سفر وی، پیگیری دیپلماسی ایران در حوزه فلسطین و غزه و متوقف کردن حملات و جنایات اسرائیل بود. اما با توجه به سابقه ای که علی باقری در روابط با اروپا و رایزنی با مقامات اروپایی از جمله مورا دارد، معمایی ایجاد می‌شود مبنی بر اینکه چرا وی در اوج داستان فلسطین به اروپا رفته است؟

باقری چند ماهی است که رایزنی های جدی و مهمی را با مقامات اروپایی دنبال می‌کند. اولین مسوولیت باقری به اسفند ماه سال گذشته یعنی 1401 مربوط می‌شود که وی بعد از تنش ها در روابط ایران و اروپا به دلیل جنگ اوکراین و ناآرامی ها در ایران با هدف احیای مذاکرات هسته ای به اسلو رفت و گفت‌وگوهایی با مقامات تروئیکای اروپایی و مورا داشت. در آن زمان، خبرگزاری «ایرنا» از قول یک منبع ارشد در تهران که نخواسته نامش فاش شود، نوشت که علی باقری کنی مذاکره کننده ارشد هسته ای ایران «با مدیران سیاسی وزارت خارجه سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان موسوم به E۳ دیدار کرده است».

بنا بر گزارش، انریکه مورا، معاون مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در این دیدار شرکت داشت. باقری، مسوولیت تنش زدایی با کشورهای اروپایی را برعهده داشت. سفر دوم هم به ابوظبی بود؛ باقری خرداد ماه سال‌جاری راهی ابوظبی امارات شد و در آنجا با طرف های خود در تروئیکای اروپا دیدار و رایزنی کرد؛ معاون سیاسی در این خصوص نوشته بود که در ابوظبی با همتایان آلمانی، فرانسوی و انگلیسی خود ملاقات و رایزنی کرده است. در سفر اخیر به ژنو نیز باقری با مورا رایزنی داشت و علاوه بر مساله فلسطین، گفته شد که راجع به موضوع رفع تحریم های ایران نیز گفت‌وگوهایی صورت گرفته است.

گفت‌وگوهای باقری با معاون مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در ژنو از آنجا اهمیت پیدا می‌کند که برخی ناظران نگران هستند که ادعاهای مطرح شده درباره نقش ایران در عملیات طوفان‌الاقصی و پشتیبانی ایران از حماس، تاثیرات منفی بر هرگونه مذاکراتی در آینده در حوزه تحریم ها و مساله هسته ای برجای بگذارد. همچنین باقری یکی از مذاکره‌کنندگان اصلی در خصوص آزادسازی پول های بلوکه‌شده ایران در کره‌جنوبی و تبادل زندانیان است. به گفته منابع آگاه به رایزنی ها، اواخر سال 2022، رابرت مالی، نماینده ویژه ایالات متحده در ایران در نیویورک با سفیر ایران در سازمان ملل دیدار داشت و مجموعه‌ای از نشست ها را کلید زد که تا ماه آوریل ادامه یافت. در ماه فوریه، مارس و مه، مسقط، پایتخت عمان به مرکز تبادل پیام ها تبدیل شد. عمانی ها پیام‌هایی را میان برت مک گورک، مشاور ارشد کاخ سفید در خاورمیانه و علی باقری‌کنی، مذاکره‌کننده ارشد هسته ای ایران ارسال کردند. گفته می‌شود مالی در ماه‌های فوریه و مارس نیز در عمان حضور داشت.

به گفته دیپلمات‌ها، مک‌گورک در اواخر ماه مه، اندکی قبل از سفر سلطان هیثم حاکم عمان به ایران و دیدار با رهبری به مسقط سفر داشت. باقری‌کنی در نشست 28 اردیبهشت ایران و عمان حضور داشت. در همان بازه زمانی نشریه اکسیوس از مذاکرات نزدیک ماه مه در عمان خبر داد. قطر نیز درباره زندانی های آمریکایی میانجی‌گری کرده بود. در نهایت با میانجی‌گری عمان و قطر تبادل زندانیان و آزادسازی پول های ایران اتفاق افتاد. اما قرار بود بر اساس توافق باقری و برت مک‌گورک بعد از تبادل زندانیان و آزادی اموال ایران در کره‌جنوبی، گفت‌وگوهای طرفین در حوزه هسته ای ادامه پیدا کند و پیش درآمدی شود برای آغاز مذاکرات هسته ای که فعلا چنین اتفاقی نیفتاده است. به نظر می‌رسد با توجه به حوادث رخ‌داده یعنی جنگ غزه و اتهامات مطرح شده علیه ایران، برنامه‌ریزی برای ادامه گفت‌وگوهای هسته ای به تعویق افتاده است.

سیگنال تهران به بروکسل

اما با توجه به سابقه باقری در گفت‌وگوهای هسته ای شاید سفر وی به ژنو که گفته شده یکی از دستورکارهای آن مربوط به رفع تحریم هاست، تلاشی برای نشان دادن تمایل ایران به آغاز مذاکرات هسته ای باشد و این دیپلمات ایرانی می خواهد این سیگنال را ارسال کند که برای ایران مذاکرات به عنوان یک گزینه همچنان روی میز است. این مساله‌ای است که تقریبا اکثر ناظران و رسانه ها در خصوص آن غفلت داشته اند. زیرا همه توجه ها معطوف به غزه بوده است. در این بین شاید یکی از دلایلی که ایران تا به امروز تلاش کرده دامنه تنش ها در منطقه تصاعد چشمگیری پیدا نکند، نخست به این هدف گذاری و تمایلش برای مذاکرات رفع تحریم ها بازمی‌گردد و دلیل دیگری هم که در حاشیه دنبال می‌شود، دفاع از دکترین منطقه ای دولت ابراهیم رئیسی است.
کارت سازی غرب علیه ایران

حال این پرسش مطرح است که سفر باقری به ژنو و رایزنی با مورا چقدر رنگ و بوی هسته ای دارد و به طور کلی بعد از جنگ غزه، فضای تعاملات ایران و غرب در حوزه مذاکرات هسته ای چه سمت و سویی گرفته است؟ طهمورث غلامی، پژوهشگر مسائل بین‌الملل در این رابطه به روزنامه «دنیای‌اقتصاد» گفت: «تلاش های ایران برای رفع تحریم ها همیشه ادامه داشته اما این تلاش ها در خلأ صورت نمی‌گیرد و به یک فضای مساعد و مناسب نیاز دارد.»

غلامی ادامه داد: «امروز با توجه به درجریان بودن جنگ اوکراین و تشدید جنگ در غزه و موضع منفی کشورهای غربی علیه جمهوری اسلامی ایران در هر دو جنگ، واقعیت این است که فضای مناسب و مساعدی برای آغاز گفت‌وگوها یا تداوم آن به منظور رفع تحریم ها فعلا وجود ندارد و تلاش های آقای باقری نیز صرفا در حد رایزنی باقی خواهد ماند.» این پژوهشگر مسائل بین‌الملل تاکید کرد: «باید به این نکته توجه کرد که مساله تحریم ها دارای دو طرف اصلی است؛ یک طرف جمهوری اسلامی ایران است که مورد تحریم واقع شده و دیگری کشورهای غربی به رهبری آمریکا هستند که ایران را تحریم کرده اند. بنابراین هرگونه مذاکره برای رفع تحریم ها زمانی موفق خواهد بود که هر دو طرف یعنی طرف تحریم شونده و تحریم کننده آمادگی و اراده لازم برای پیوستن به گفت‌وگوها را داشته باشند.» وی افزود: «به نظر نمی‌رسد در این شرایط طرف تحریم کننده تمایلی برای این کار داشته باشد.»

غلامی همچنین با بیان اینکه بدون شک جنگ غزه، بیشتر از جنگ روسیه فضای بین ایران و غرب و مذاکرات را تحت‌تاثیر قرار داده، گفت: «حتی اگر فضای منطقه آرام شود و گفت‌وگوها با ایران آغاز شود، ولی پرونده هایی از سوی اروپا علیه تهران باز خواهد شد که از جمله مساله موشکی و سیاست های منطقه ای ایران را شامل می‌شود. بعد از جنگ غزه، حتما یکی از مواردی که به پرونده سیاست های منطقه ای ایران اضافه می‌شود ادعاهایی است که کشورهای غربی درخصوص نقش ایران در این جنگ مطرح کرده اند.» وی تاکید کرد: «حتی می‌توان گفت که تلاش امروز کشورهای غربی چه اروپا و چه آمریکا برای فضاسازی علیه ایران و باز کردن پای ایران به جنگ فلسطین و اسرائیل با این هدف است که در آینده بتوانند از این موضوع به عنوان یک کارت علیه ایران در مذاکرات استفاده کنند.»