هرآنچه باید از روانشناسی تاریک بدانید!

روانشناسی تاریک استفاده از دستکاری ذهن، متقاعدسازی و اجبار به صورتی است که ممکن است به مخاطب آسیب بزند. با مبحث روانشناسی تاریک بیشتر آشنا شوید.

کد خبر: ۶۶۲۳۴۹

تاریخ: ۲۹ مهر ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۸

بیشتر مردم با مفهوم روانشناسی که مطالعه رفتار انسان است، آشنا هستند. اگرچه افراد کمتری درباره مفهوم روانشناسی تاریک آگاهی دارند.

مبحث روانشناسی تاریک جنبه‌های تاریک‌تر طبیعت انسان مانند مهندسی افکار، کنترل ذهن و متقاعدسازی را در بر می‌گیرد. این حوزه از علم روانشناسی می‌تواند بسیار جذاب، اما درعین‌حال نگران‌کننده باشد.

به‌طور معمول، روانشناسی تاریک ممکن است به‌عنوان سوء استفاده و دستکاری روان‌شناختی یا عاطفی شناخته شود. دستکاری روان‌شناختی نوعی تاثیر اجتماعی است که هدف آن تغییر رفتار یا برداشت دیگری ازطریق روش‌های غیرمستقیم، فریب‌آمیز یا پنهان است. دستکاری‌کنندگان با بهره‌برداری از آسیب‌پذیری‌ و ضعف‌های افراد، می‌توانند به‌طور نامحسوس آن‌ها را به کارهایی تشویق کنند که در حالت معمول انجام نمی‌دهند.

روانشناسی تاریک متکی بر درک و بهره‌برداری از نقاط ضعف روانی انسان‌ها است. افرادی که دست به این کار می‌زنند، با درک نحوه تفکر و احساس افراد به‌راحتی می‌توانند دیگران را دستکاری کنند تا کاری را انجام دهند که آن‌ها می‌خواهند. از رویکرد مذکور می‌توان برای هر هدفی استفاده کرد؛ از واداشتن فرد برای خرید محصولی که به آن نیازی ندارد تا متقاعدکردن او برای ارتکاب جرم.

درحالی‌که روانشناسی تاریک می‌تواند برای اهداف پلید استفاده شود، برخی از آن برای اهداف مثبت‌تر استفاده می‌کنند. برای مثال، درمانگرها ممکن است از تکنیک‌های روانشناسی تاریک برای کمک به بیماران برای غلبه بر ترس‌های خود استفاده کنند.

سه‌گانه روانشناسی تاریک

سه‌گانه روانشناسی تاریک گروهی از ویژگی‌های شخصیتی است که اغلب به همراه هم در افرادی دیده می‌شود که رفتار دستکاری، سنگدلی و فقدان همدلی یا همدردی را نشان می‌دهند. درحالی‌که در بیشتر موارد هر سه ویژگی در یک فرد دیده می‌شود، می‌توانند مستقل از هم وجود داشته باشند. افراد با هر ترکیبی از این صفات می‌توانند خطرناک باشند و باید از آن‌ها اجتناب کرد.

خودشیفتگی

خودشیفتگی یا نارسیسیسم نوعی اختلال شخصیتی است که با احساس کاذب مهم بودن و شیفتگی نسبت‌به خود مشخص می‌شود. افراد خودشیفته معمولا دیگر را نسبت به خود بی‌اهمیت درنظر می‌گیرند و ممکن است بیش‌ازحد بر دستاوردها یا ظاهر خود تمرکز کنند. علاوه‌براین، آن‌ها اغلب انتظارات غیرواقعی از دیگران دارند و انتظار دارند همه به آن‌ها توجه کنند.

درحالی‌که خودشیفتگی می‌تواند مشکلی جدی باشد، بیشتر افراد دارای برخی از ویژگی‌های خودشیفتگی هستند. درواقع، باور به توانایی‌ها و تحسین موفقیت خود رفتاری طبیعی است. اگرچه کسانی که دارای سطوح ناسالم خودشیفتگی هستند، ممکن است برای حل این مشکلات به کمک حرفه‌ای نیاز داشته باشند. اگر فرد به موقع اقدام کند، درمان خودشیفتگی می‌تواند موثر باشد.

ماکیاولیسم

ماکیاولیسم در روانشناسی به مجموعه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی اشاره دارد که می‌تواند با رفتارهای فریب‌آمیز و دستکاری همراه باشد.

طبق دیدگاه روانکاوانه، ماکیاولیسم را می‌توان به‌عنوان نوعی مکانیسم دفاعی درنظر گرفت که افرادی که احساس ناامنی یا آسیب‌پذیری می‌کنند، از آن استفاده می‌کنند. آن‌ها از این رفتارهای دستکارانه برای حفاظت از خود دربرابر تهدیدها یا حملات درک‌شده استفاده می‌کنند. بااین‌حال، از دیدگاه مدرن‌تر، ماکیاولیسم به‌عنوان مجموعه‌ای از ویژگی‌های شخصیتی در نظر گرفته می‌شود که حاصل ترکیبی از عوامل زیستی و تجربه احتماعی است.

صرف‌نظر از منشأ آن، ماکیاولیسم اغلب با پیامدهای منفی مانند خشم، بی‌اعتمادی و درگیری در روابط اجتماعی همراه است. بنابراین، اگرچه ممکن است از بین بردن اثر آن بر رفتار ما امکان‌پذیر نباشد، می‌توانیم اقداماتی برای به حداقل رساندن اثرات منفی آن بر زندگی خود انجام دهیم.

سایکوپاتی

سایکوپاتی نوعی اختلال روانی است که ویژگی آن فقدان همدلی و نداشتن عذاب وجدان و همچنین رفتارهای ضداجتماعی مانند دستکاری و فریب است. افراد سایکوپات اغلب جذابیت و کاریزمای بالایی دارند و می‌توانند دیگران را به سمت خود جلب کنند.

درحالی‌که سایکوپاتی اغلب با رفتارهای خشونت‌آمیز همراه است، همه سایکوپات‌ها جنایت‌کار نیستند. برخی از آن‌ها ممکن است در جامعه عملکرد نسبتا خوبی داشته باشند؛ اگرچه ممکن است همچنان در روابط شخصی خود مشکل داشته باشند. اعتقاد بر این است که سایکوپاتی ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی و تجربیات دوران کودکی است. درمانی برای سایکوپاتی وحود ندارد، اما اقداماتی برای مدیریت علائم آن وجود دارد.

روانشناسی تاریک کاملاً واقعی است. اگرچه شاید همیشه برچسب روانشناسی تاریک به آن زده نشود، بازم دستکاری روان‌شناختی واقعیتی غم‌انگیزی به‌حساب می‌آید.

از روانشناسی تاریک در چه حوزه‌هایی استفاده می‌شود؟

درحالی‌که بسیاری از افراد روانشناسی تاریک و دستکاری را کاملا غیراخلاقی درنظر می‌گیرند، برخی از مشاغل همیشه از این روش‌ها استفاده می‌کنند. برای مثال، افسران مجری قانون اغلب از روانشناسی تاریک برای گرفتن اطلاعات از مجرمان استفاده می‌کنند. روانشناسان نیز از روانشناسی تاریک برای درک ذهن انسان و کمک به افراد برای غلبه بر چالش‌های خود استفاده می‌کنند.

در تعاملات اجتماعی

روانشناسی تاریک در هسته خود به جنبه‌های تاریک‌تر طبیعت انسان مانند دستکاری، فریب و القای احساس گناهکاری اشاره دارد. این رفتارها خود را به شکل‌های مختلفی در روابط بین‌فردی نشان می‌دهند. برای مثال، برخی ممکن است از تاکتیک‌های مخفی یا استراتژی‌های فریب‌آمیز برای تخریب رقبای خود در محیط تجاری استفاده کنند.

در روابط عاشقانه

راه‌های زیادی برای استفاده از اصول روانشناسی تاریک در روابط عاشقانه وجود دارد، اما هدف آن همیشه یکی است: به دست آوردن چیزی که از تعاملات عاشقانه خود می‌خواهید. یکی از روش‌های موثر برای پرورش حس قدرت و کنترل روی هدف دستکاری عواطف آن‌ها است. برای مثال، فرد می‌تواند با اشاره به اینکه شریک عشقی او هر لحظه ممکن است او را از دست بدهد، ناامنی‌های او را به بازی بگیرد. همچنین می‌توان با تمجید و نادیده گرفتن عیب‌های او (پدیده بمباران عشق) از تمایل وی برای تایید اجتماعی سوء استفاده کرد.

در تجارت و محل کار

شایع رایج‌ترین استفاده از روانشناسی تاریک در بازاریابی و فروش باشد؛ جایی که در آن توانایی دستکاری واکنش‌های عاطفی افراد می‌تواند در محیط‌های رقابتی موجب برتری شود. استفاده از زبان متقاعدکننده و جذابیت‌های احساسی برای برانگیختن پاسخ‌هایی مانند ترس یا انزجار می‌تواند به شرکت کمک کند تا از رقبای خود پیشی بگیرد و فروش خود را افزایش دهد.

علاوه بر بازاریابی و فروش، روانشناسی تاریک می‌تواند به صورت استراتژی در اداره محل کار نیز استفاده شود. این شامل مواردی ماند تاکتیک‌های مذاکره و متقاعدسازی می‌شود که می‌توان از آن‌ها برای به دست آوردن نفوذ پنهانی روی دیگران بدون توسل به ابزارهای آشکار و خشن استفاده کردد.

در سیاست

قرن‌ها است از روانشناسی تاریک در سیاست استفاده می‌شود و استفاده از آن درحال افزایش است. راه‌های زیادی برای استفاده از روانشناسی تاریک در سیاست وجود دارد اما برخی از رایج‌ترین کاربردها شامل بازی کردن با ترس‌ها، بهره‌برداری از آسیب‌پذیری‌ها، شستشوی مغزی و ایجاد تفرقه است. روانشناسی تاریک می‌تواند برای دستکاری عواطف مردم و وادار کردن آن‌ها برای اقدام دربرابر منافعشان مورد استفاده قرار گیرد.

سیاستمدارانی که از روانشناسی تاریک استفاده می‌کنند، اغلب در ایجاد تفکر «ما در برابر آن‌ها» مهارت دارند که منجر به تفرقه و درگیری می‌شود. آن ‌ها همچنین ممکن است سعی کنند با ترس‌های مردم بازی کنند یا از آسیب‌پذیری‌های آن‌ها سوء استفاده کنند تا آن‌ها را وادار به رای دادن یا حمایت از سیاست‌های خود کنند. درحالی‌که می‌توان از روانشناسی تاریک برای اهداف شوم یا اهداف خوب استفاده کرد، اغلب در سیاست برای به دست آوردن قدرت یا برتری بر دیگران استفاده می‌شود.

در جنگ

در زمان جنگ، کشورها از هر ابزاری که در اختیار دارند برای پیروزی استفاده می‌کنند. این ابزارهای شامل جنگ روانی یا استفاده از تبلیغات و تکنیک‌های دیگر برای تضعیف روحیه دشمن و اداره دشمن برای مبارزه می‌شود.

یکی از راه‌های انجام این کار استفاده از روانشناسی تاریک و هدف قرار دادن عوامل روان شناختی است که موجب می‌شود افراد دست به رفتارهای مضر یا خودتخریب‌گر بزنند. با درک روانشناسی تاریک، کشورها می‌توانند استراتژی‌هایی را اجرا کنند که توانایی دشمن برای عملکرد به‌عنوان نیروی مبارزه‌گر را سست می‌کند. به‌عنوان مثال، آن‌ها می توانند اطلاعات نادرستی را منتشر کنند که منجر به تصمیم‌گیری‌های ضعیف دشمن می‌شود. یا افرادی کلیدی را با پیام‌هایی مورد هدف قرار دهند که روحیه آن‌ها را ضعیف می‌کند. روانشناسی تاریک می‌تواند سلاح قدرتمندی در جنگ باشد و نباید قدرت آن را دست کم گرفت.

چه کسانی و با چه روش‌هایی از روانشناسی تاریک و تاکتیک‌های مهندسی افکار استفاده می‌کنند؟

روانشناسی تاریک و تاکتیک‌های مهندسی افکار اغلب توسط افراد در موقعیت‌های قدرت برای کنترل اطرافیانشان استفاده می‌شود. برای مثال، سیاستمداران ممکن است از روانشناسی تاریک برای دستکاری رسانه‌ها برای مثبت نشان دادن خود استفاده کند. فروشندگان از تاکتیک‌های دستکاری برای جذب مشتری و خرید محصولی استفاده می‌کنند که به آن نیازی ندارند. رئیس یک مجموعه ممکن است از روانشناسی تاریک برای کنترل کارکنان خود استفاده کنند.

درواقع، نمونه‌هایی از روانشناسی تاریک را می‌توان در تمام جنبه‌های زندگی مشاهده کرد. از تکنیک‌های روانشناسی تاریک در حوزه هایی مانند روابط، تجارت، سیاست و موارد دیگر استفاده می‌شود. در ادامه به مثال‌هایی از کاربرد روانشناسی تاریک در زمینه‌های مختلف اشاره می‌کنیم.

جلب اعتماد ازطریق بمباران عشق

بمباران عشق نوعی دستکاری روان‌شناختی است که در آن فرد عمدا از چاپلوسی، هدایا و توجه برای به دست آوردن کنترل بر شخص دیگری از آن استفاده می‌کند. اگرچه این روش بیشتر در روابط عاشقانه استفاده می‌شود، می‌تواند در دوستی‌ها، روابط خانوادگی و محیط‌های کاری نیز رخ دهد.

افرادی که از تکنیک بمباران عشق استفاده می‌کنند، در اوایل رابطه به‌منظور ایجاد پیوند قوی، محبت و توجه بیش‌ازحدی نشان می‌دهند. آن‌ها همچنین ممکن است وعده‌های بزرگ یا هدایای بزرگی بدهند تا کنترل خود را بیشتر کنند. با گذشت زمان، این افراد ممکن است از حمایت خود دست بکشند و در عوض از انتقاد و کنترل عاطفی برای حفظ قدرت استفاده کنند.

تکنیک چراغ گاز

تکنیک چراغ گاز نوعی سوءاستفاده عاطفی است که در آن فرد آزارگر عمداً سعی می‌کند حس واقعیت را در قربانی ضعیف کند. تکنیک چراغ گاز شکلی حیله‌گرانه از کنترل است که می‌تواند تأثیر مخربی بر سلامت روان قربانی داشته باشد. این روش معمولا به‌تدریج شروع می‌شود و فرد سوء استفاده کننده تغییرات کوچکی را در محیط یا روال قربانی ایجاد می‌کند. هدف، ایجاد سردرگمی و تردید در ذهن قربانی است تا وی به خاطرات و ادراکات خود شک کند. با گذشت زمان، قربانی ممکن است به سلامت عقل خود شک کند. اگر مشکوک هستید که درمعرض این تکنیک‌ها قرار دارید، از دوست قابل اعتماد یا فرد متخصص کمک بگیرید.

رفتار پرخاشگری منفعل

دستکاری روانشناختی به سبک پرخاشگری منفعل نوعی دستکاری عاطفی است که تشخیص آن می‌تواند دشوار باشد، زیرا اغلب به شکل رفتار طبیعی ظاهر می‌شود. این دسته افراد ممکن است گوشه‌گیر یا بی‌علاقه به‌نظر برسند، اما در واقعیت واکنش شما به رفتارشان را به دقت زیرنظر دارند. آن‌ها ممکن است اطلاعات را مخفی کنند یا برای اینکه شما را وادار به واکنش کنند، حرف‌های تحقیرآمیز بزنند.

اگر مشکوک هستید که کسی سعی می‌کند شما را ازنظر عاطفی دستکاری کند، به حس درونی خود توجه کنید و اقدامات لازم را برای محافظت از خود انجام دهید. ممکن است دراین‌موارد نیاز باشد حد و مرزی تعیین کنید یا شبکه پشتیانی از افراد قابل اعتماد ایجاد کنید. به یاد داشته باشید که شما مسئول شادی دستکاری‌کننده نیستند و نباید به او اجازه دهید احساسات شما را کنترل کند.

باج‌گیری عاطفی

باج‌گیری عاطفی ابزار دستکاری روانی قدرتمند است که می‌تواند برای کنترل و استثمار دیگران استفاده شود. این روش معمولا شامل تهدید به خودداری از محبت یا تایید می‌شود تا قربانی خواسته‌های باج‌گیر را برآورده سازد.

باج‌گیران عاطفی اغلب از احساس گناه یا ترس استفاده می‌کنند تا قربانیان خود را وادار کنند کاری که آن‌ها می‌خواهند انجام دهند. برای مثال، والدی ممکن است تهدید کند که اگر فرزندنش از او اطاعت نکند، دیگر به او محبت نمی‌کند و موجب آسیب دیدن روابط و پریشانی عاطفی می‌شود.

حذف محبت

یکی از تاکتیک‌های رایج دستکاری حذف محبت است که اغلب با باج‌گیری عاطفی همراه است. این می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد از امتناع از صحبت کردن با فرد تا خودداری از محبت فیزیکی و اغلب برای تنبیه شخص یا مجبور کردن او به انجام کاری استفاده می‌شود.

حذف محبت می‌تواند ابزار بسیار قدرتمندی باشد، زیرا از نیاز عمیق ما برای ارتباط و تایید بهره‌برداری می‌کند. وقتی این نیازهای ما قطع شود، می‌تواند موجب پریشانی بسیار زیادی برای ما شود. در برخی موارد، درد قطع ارتباط با دیگری می‌تواند برای ایجاد انگیزه در آن‌ها برای تغییر رفتار کافی باشد. درحالی‌که گرفتن محبت در کوتاه‌مدت ممکن است نتایجی داشته باشد، راه سالمی برای تعامل با دیگران در طولانی‌مدت نیست و موجب آسیب عاطفی پایدار می‌شود.

گفتار متقاعدکننده

سخنرانان دستکاری‌کننده اغلب از تکنیک‌های روانشناسی تاریک برای متقاعد کردن مخاطبان خود برای انجام کاری چه خرید محصولی، رای دادن به کاندیدا یا حمایت از یک جنبش استفاده می‌کنند. در چنین متقاعدسازی تاریکی اغلب به جای استدلال منطقی بر جذابیت‌های عاطفی و مغالطه‌های منطقی تکیه می‌شود (استدلال‌هایی که ممکن است قانع‌کننده به‌نظر برسند، اما مبتنی‌بر منطق معیوب و غیرمعتبر هستند).

تبلیغات فریب‌آمیز

تبلیغاتی که متکی بر ادعاهای نادرست یا تصاویر گمراه کننده هستند، از روانشناسی تاریک برای ترغیب مردم برای اقداماتی استفاده می‌کنند که ممکن است به نفع آن‌ها باشد یا نباشد.

بازجویی قهرآمیز

بازجویی قهرآمیز تکنیک بحث‌برانگیزی است که توسط مجریان قانون و سازمان‌های اطلاعاتی استفاده می‌شود که در آن مظنونان برای فاش کردن اطلاعات تحت فشار روانی قرار می‌گیرند. درحالی‌که این روش در مواردی موثر است، ازنظر بسیاری از افراد غیراخلاقی درنظر گرفته می‌شود.

کنترل ذهن

شاید کنترل ذهن افراطی‌ترین نمونه روانشناسی تاریک باشد که در آن فرد یا گروهی به دنبال کنترل دیگران هستند. اغلب ممکن است این مورد را درمورد رهبران فرقه‌ها مشاهده کنید که به کمک این رویکردها پیروان خود را متقاعد می‌کنند هر دستوری را اجرا کنند.

خطرات استفاده از روانشناسی تاریک چیست؟

درحالی‌که برخی ممکن است استدلال کنند که این عمل ذاتاً غیراخلاقی است، برخی بر این باورند که استفاده از روانشناسی تاریک به نفع خود ضرری ندارد. اگرچه بسیاری متوجه نمی‌شوند که روانشناسی تاریک با خطرات بیشماری همراه است، از دستکاری روانی و عاطفی گرفته تا سرقت هویت و جنایت فیزیکی.

شاید یکی از نگران کننده‌ترین خطرات روانشناسی تاریک توانایی آن در سوق دادن افراد به ارتکاب جنایات خشونت‌آمیز یا حتی قتل باشد.

افرادی که از تکنیک‌های روان‌شناسی تاریک مانند چراغ گاز یا شرطی‌سازی اجتماعی استفاده می‌کنند، ممکن است با حس اعتماد به نفس جدیدشان احساس قدرت کنند و ممکن است خودشان را برتر از دیگران بدانند. از آنجایی که این افراد توجه زیادی به احساسات یا رفاه دیگران ندارند، ممکن است برای اعمال کنترل بر دیگران شروع به رفتار تهاجمی یا حتی جنایتکارانه کنند. علاوه بر این، حتی اعمال جزئی استثمار نیز می‌تواند از کنترل خارج شود و آغازگر آنها را به مسیر خطرناکی از ظلم شدید و عدم پشیمانی سوق دهد.

درحالی‌که روانشناسی تاریک ممکن است در کوتاه‌مدت فوایدی داشته باشد، پیامدهای بلندمدت آن می‌تواند بسیار مضر باشد. اگر بخواهیم از روانشناسی تاریک در هر زمینه‌ای استفاده کنیم، باید با احتیاط به این تکنیک نزدیک شویم و درک کنیم که همیشه خطراتی وجود دارد.

جمع‌بندی

روانشناسی تاریک شاخه‌ای از مطالعات روانشناسی است که به جنبه‌های شرورانه رفتار انسان می‌پردازد. تکنیک‌های روانشناسی تاریک می‌تواند شامل هر چیزی از مهندسی افکار و فریبکاری گرفته تا پرخاشگری و خشونت آشکار، اغلب درجهت منافع شخصی باشد. اگر مشکوک هستید که ازنظر عاطفی دستکاری یا کنترل می‌شوید، به حس درونی خود توجه کنید و اقداماتی را برای محافظت از خود انجام دهید. ممکن است لازم باشد مرزهایی تعیین کنید یا شبکه پشتیبانی از افرادی ایجاد کنید که می‌توانید به آنها اعتماد کنید.