فقیرترشدن مردم درسال 1401

طبق آمار همزمان با رشد اقتصادی مثبت، خانوار ایرانی مجبور شده است سهم بیشتری از مخارج خود را صرف تامین حداقل های معیشتی کند و سهم کمتری برای سایر امور رفاهی باقی مانده است.

کد خبر: ۶۶۱۵۵۴

تاریخ: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ - ۱۰:۴۶

دولتهای ایران برای اینکه قدرت برتر در مناسبات با مردم باشند سرچشمه‌های تولید ثروت و توزیع ان رادراختیار گرفته و با قیمت گذاری روی ارز و پول و دیگر کالاها خود را در دردسترس انتقاد شهروندان قرارداده‌اند. دولتها برای نشان دادن کامیابی خود با آمارها بازی می‌کنند. دکتر سجاد ابراهیمی‌اقتصاددان جوان ایرانی اما با کنارزدن پرده‌های گمراه سازی اماری دولتها نشان داده است که‌ایرانیان در سه سال تازه سپری شده فقیر تر شده‌اند.
ا

ین اقتصاددان جوان با استفاده از شاخص در امد خالص ملی قابل تصرف دردنیای اقتصاد نوشته است : در مجموع آمار رسمی نشان می‌دهد در سه‌سال اخیر، همزمان با رشد اقتصادی مثبت، خانوار ایرانی مجبور شده است سهم بیشتری از مخارج خود را صرف تامین حداقل های معیشتی کند و سهم کمتری برای سایر امور رفاهی باقی مانده است. حتی در اقلام خوراکی نیز مصرف گوشت و میوه کاهش داشته است.

این شواهد دال بر این است که رفاه خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۱ کمتر از سال ۱۳۹۸ بوده است. در مقاله سجادابراهیمی‌اضافه شده است: براساس آمار رسمی، رشد تولید ناخالص داخلی (رشد اقتصادی) در سه‌سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ به‌طور متوسط سالانه حدود ۴‌درصد بوده است. در فصل اول ۱۴۰۲ نیز رشد تولید ناخالص داخلی بیش از ۶‌درصد اعلام شد. آیا می توان این رشدهای مثبت اقتصادی را به منزله بهبود وضعیت رفاهی تلقی کرد؟ به نظر می‌رسد که بین رشد های مثبت اقتصادی و احساس خانوارها از وضعیت رفاهی خود سازگاری وجود ندارد. چگونه می توان این ناسازگاری را تشریح کرد.

در بررسی تغییرات وضعیت رفاهی خانوارها اتکا به رشد تولید ناخالص داخلی و حتی زیر اجزای آن نمی تواند صحیح باشد. به‌منظور تبدیل تولید ناخالص داخلی (GDP) به شاخصی نزدیک ‌تر به وضعیت رفاهی خانوارها، باید براساس استانداردهای حسابداری ملی آن را به درآمد خالص ملی قابل تصرف (NNDI: Net National Disposable Income) سرانه تبدیل کرد. برای این کار باید آیتم های متعددی مانند خالص درآمد عوامل تولید از خارج، خالص مالیات بر محصول، نتیجه رابطه مبادله بازرگانی، استهلاک، رشد جمعیت و خالص پرداخت های انتقالی به خارج از تولید ناخالص داخلی کسر یا به آن اضافه شود تا بتوان با معیار جدید وضعیت درآمدی خانوارها را‌ سنجید. به‌منظور اینکه اهمیت تعدیل این اقلام مشخص شود، توجه به‌این نکته جالب خواهد بود که براساس آمار حساب‌های ملی بانک مرکزی (سال پایه ۱۳۹۵) متوسط رشد سالانه تولید ناخالص داخلی که در رسانه ها به عنوان رشد اقتصادی بازتاب پیدا می‌کند، در بازه ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ حدود ۱.۲‌درصد بوده؛ اما متوسط رشد سالانه درآمد خالص ملی در این بازه براساس همان آمار منفی ۲.۴‌درصد ثبت شده است. به علاوه رشد جمعیت حدود یک‌درصدی و خالص پرداخت های انتقالی به خارج نیز باید از این رشد منفی کسر شود. بنابراین اعلام رشد مثبت اقتصادی لزوما به معنی افزایش درآمد سرانه خانوارها نیست. حال که رشد تولید ناخالص داخلی معیار دقیقی از تغییرات وضعیت رفاهی خانوار نیست، چه معیاری می تواند برآورد بهتری از تغییرات وضعیت رفاهی ارائه دهد؟

در این راستا بررسی نتایج طرح آمارگیری از هزینه و درآمد خانوارهای شهری و روستایی مرکز آمار می تواند دید بهتری از تغییرات وضعیت رفاهی خانوارها ارائه دهد. با اتکا به‌این آمار می توان اجزای مخارج سالانه یک‌خانوار را در بازه ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ مقایسه کرد و دید که آیا رشد اقتصادی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ توانسته است رفاه خانوار را بهبود بخشد یا خیر. براساس بررسی اجزای مخارج خانوار، تغییرات زیر در سه‌سال مدنظر اتفاق افتاده است: خانوارهای ایرانی سهم بیشتری از هزینه های خود را صرف تامین نیازهای اولیه کردند. یک خانوار شهری در سال ۱۳۹۸ حدود ۶۱‌درصد از هزینه های خود را صرف تامین اقلام خوراکی و مسکن، سوخت و روشنایی کرده؛ ولی این آمار در سال ۱۴۰۱ به ۶۶‌درصد رسیده است.خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۱ سهم کمتری از هزینه های خود را در مقایسه با سال ۱۳۹۸ صرف تفریحات، سرگرمی و خدمات فرهنگی کرده است.با وجود اینکه سهم هزینه های خوراکی در سه‌سال اخیر بیشتر شده؛ اما سهم انواع گوشت و میوه از سبد مخارج خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۳۹۸ کمتر شده است. علاوه بر این با واقعی کردن ارزش ریالی مخارج مربوط به گوشت و میوه با شاخص قیمت مربوطه می توان گفت که نه‌تنها سهم این اقلام، بلکه میزان مصرف واقعی این اقلام نیز به طور متوسط کاهش داشته است.همچنین، براساس آمارهای مرکز آمار‌، میزان جمعیتی که در ایران با کمتر از ۲دلار (خط فقر بانک جهانی) زندگی می‌کنند در سال ۱۳۹۸ کمتر از نیم‌درصد بود که در سال ۱۴۰۰ (آخرین آمار انتشاریافته) به ۰.۷۲‌درصد رسیده و با توجه به جهش ارزی سال گذشته احتمال بدتر شدن آن در سال ۱۴۰۱ نیز وجود دارد. بنابراین با اتکا به‌این آمار رسمی نیز می توان بدتر شدن وضعیت رفاهی خانوار ایرانی را نشان داد.

البته برای بررسی وضعیت رفاهی خانوار توجه به آمار درآمد و هزینه دوره فعلی کفایت نمی کند؛ بلکه عواملی در کشور وجود دارند که به‌طور مستقیم بر درآمد و هزینه دوره فعلی اثر ندارند، ولی وضعیت رفاهی خانوار را به طور محسوسی کاهش داده‌اند. آلودگی هوا و ریزگردها که در سال‌های اخیر تشدید شده است، مشکلات دسترسی به آب آشامیدنی در برخی شهرها و بحران احتمالی تامین آب در سال‌های نه‌چندان دور، تخریب محیط‌زیست، مسائل اجتماعی و از همه مهم‌تر افزایش نااطمینانی از وضعیت اقتصادی کشور در سال‌های آینده عواملی هستند که وضعیت رفاهی خانوار را بدتر کرده‌اند. آمار، ابزاری مفید و کارآمد برای تبیین وضعیت اقتصاد و سیاستگذاری در این حوزه است؛ ولی اگر از این ابزار به طور صحیحی استفاده نشود می تواند گمراه‌کننده باشد.