پرونده «ماسوله» از یونسکو برگشت خورد

«منظر فرهنگی ماسوله» با مخالف ایکوموس، رأی یونسکو را برای ثبت جهانی نگرفت و برگشت خورد و فرصت دیگری به ایران داده شد تا نواقص این پرونده رفع شود.

کد خبر: ۶۵۵۵۹۶

تاریخ: ۲۸ شهريور ۱۴۰۲ - ۱۲:۴۴

به گزارش ایران اکونومیست، چهل‌وپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر ریاض عربستان درحالی برگزار شده که ۵۰ پرونده میراث تاریخی و طبیعی درحال بررسی است و ایران که با سه پرونده در آن حضور دارد، موفق شد ۵۴ کاروانسرای تاریخی با قدمت از ساسانی تا قاجار را در قالب یک پرونده به فهرست میراث جهانی یونسکو اضافه کند و پرونده نفس‌گیر و پربحث منظر فرهنگی ماسوله نیز دیفر شد.

به جز کاروانسراها، ایران دو پرونده «الحاق جنگل‌های دیزمار به جنگل‌های هیرکانی» و «منظر فرهنگی ماسوله» را در اجلاس ریاض یونسکو ارائه کرده بود که به پیشنهاد یونسکو قرار شد جنگل دیزمار در قالب پرونده ارسباران به یونسکو ارائه شود و پرونده پرچالش «منظر فرهنگی ماسوله» نیز با ایرادهای زیاد نماینده ایکوموس مواجه و گفته شد مدارک و مستندات کافی روی پرونده وجود ندارد و در نتیجه نظر ایکوموس بر این بود که این پرونده در کمیته میراث جهانی یونسکو پذیرفته نشود و درخواست دیفر (رفع ایرادهای پرونده و بررسی در اجلاس‌های سال‌های بعد)‌ و ریفر (رفع ایراد جزئی و بررسی بدون نوبت) کرد و در پاسخ به دفاعیات گفت که فرصتی برای بازبینی پرونده نیست.

با این وجود نمایندگان کشورهای عمان، ‌امارات، روسیه، عربستان و نیجریه در دفاع از این پرونده اظهارنظر کردند و درخواست تجدیدنظر ایکوموس را داشتند. توجه بیشتر نمایندگان این کشورها بر ساختار تاریخی ـ اسلامی ماسوله بود.

همچنین نماینده ژاپن با وجود نظر مثبت روی جذابیت‌های گردشگری ماسوله، ایرادهایی را هم به این پرونده وارد کرد و اشاره داشت که بحث‌های زیادی بین ایران و ایکوموس درباره این پرونده وجود داشته است. در این باره نماینده روسیه در یونسکو یادآور شد ایرادهای ایکوموس بیشتر به دوران کرونا و محدود بودن ارتباطات برمی‌گردد که تردیدهایی را در محتوا ایجاد کرده بود. در نهایت، نمایندگان کشورهایی از جمله یونان،‌ هند، ایتالیا، آرژانتین و تایلند نیز همچون ژاپن تاکید داشتند لازم است روی این پرونده تأمل بیشتری شود و پروند دیفر (رفع نواقص و تکمیل پرونده برای اجلاس‌های بعدی یونسکو) شود تا مدارک و مستندات آن تکمیل شود.

رسول وطن‌دوست، نماینده میراث فرهنگی ایران در یونسکو ـ در دفاع از این پرونده گفت:‌ ایران مدارک زیادی فرستاده است. متوجه شدیم ایکوموس نسبت به مدیریت و حفاظت ماسوله رضایت دارد. او همچنین از ایکوموس دعوت کرد به ایران و ماسوله سفر کند و مدارک و مستندات را از نزدیک مشاهده کند.

وطن‌دوست پس از اظهار نظر کشورها و ایکوموس پیشنهاد دیفر پرونده منظر فرهنگی ماسوله را مطرح کرد.

منظر فرهنگی ماسوله از سال ٢٠٠٧ میلادی در «فهرست در انتظار» میراث جهانی یونسکو قرار داشت و به زعم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به لحاظ حفاظتی و مدیریتی از شرایط قابل قبولی برای نامزدی ثبت در فهرست میراث جهانی برخوردار بود، از همین رو پرونده پیشنهادی «منظر فرهنگی ماسوله» بنا بر نظر مشورتی و مصوبه شورای ملی ثبت آثار در سال ۱۴۰۰ به دبیرخانه مرکز میراث جهانی یونسکو فرستاده شد تا در اجلاس ۲۰۲۳ بررسی شود.

ارزیابی میدانی پرونده ماسوله از سوی شورای جهانی بافت‌ها و بناهای تاریخی (ایکوموس) در تابستان ۱۴۰۱ توسط کارشناس اعزامی یونسکو انجام شد. گزارش ارزیاب یونسکو نیز حائز جنبه‌های مثبت بود. نعیمه بن‌کاری، ارزیاب یونسکو که در مهرماه ۱۴۰۱ به ایران آمده بود، پس از بررسی ماسوله، ‌ گفته بود: «ماسوله ارزش‌های زیاد و خوبی از نظر معماری و در کنار آن وجه انسانی دارد که قابل توجه است.» او همچنین اظهار کرده بود: «قبل از این‌که ایکوموس پرونده ماسوله را به من بدهد، هیچ شناختی درباره آن نداشتم و با مطالعه این پرونده به آن علاقه‌مند شدم و با آمدنم به ایران و دیدن این شهر از نزدیک متوجه شدم که فقط جلد کتاب را خوانده‌ام و صفحات جدیدی از ماسوله را کشف کردم و در ذهنم ثبت شد.»

با این وجود، در شهریورماه ۱۴۰۲، چند هفته پیش از آغاز چهل‌و پنجمین کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض عربستان، گزارشی منسوب به شورای جهانی بافت‌ها و بناهای تاریخی (ایکوموس)، بازوی مشورتی یونسکو در پرونده‌های ثبت جهانی میراث فرهنگی منتشر شد که نوشته بود: «ماسوله ظرفیت ثبت جهانی دارد، اما پرونده تدوین شده آن که سال ۲۰۲۱ تحویل یونسکو شد، حاوی ایرادات اساسی است و به همین دلیل ایکوموس درخواست رد پرونده ثبت جهانی ماسوله را دارد.»

اما پاسخ مدیرکل پیشین ثبت آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که در تهیه پرونده منظر فرهنگی ماسوله نیز نقش داشته و هم‌اینک در اجلاس یونسکو حضور دارد، به نظر یونسکو این بود که «شائبه‌های مطرح‌شده درباره نظر ایکوموس راجع به پرونده ماسوله، به ابهاماتی برمی‌گردد که ایکوموس علی‌الظاهر به‌دلیل نبود امکان ارتباط کامل با کارشناسان تهیه‌کنندۀ پرونده، وارد کرده است. بدیهی است این موضوع نگرانی‌هایی را برای طرح موضوع ثبت جهانی ماسوله در کمیته میراث جهانی فراهم می‌کرد، از این رو در ماه گذشته، هیأتی از کارشناسان متخصص در حوزه ثبت جهانی از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به یونسکو اعزام شدند و رایزنی‌های لازم در راستای بازتبیین ارزش‌های منظر فرهنگی ماسوله و رفع ابهامات مطرح‌شده با اعضای کمیته میراث جهانی به انجام رسید.»