حضور وزیر خارجه جدید ترکیه در ایران/ فیدان معادلات منطقه ای را تغییر می دهد؟

وزیر خارجه ترکیه و امیرعبداللهیان عصر دیروز دیدار کردند و سپس در یک نشست خبری به تشریح رایزنی های انجام شده پرداختند.

کد خبر: ۶۵۱۵۶۴

تاریخ: ۱۳ شهريور ۱۴۰۲ - ۰۸:۴۸

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه سه ماه بعد از آغاز کارش، روز گذشته در سفر رسمی وارد تهران شد و در محل وزارت خارجه مورد استقبال حسین امیرعبداللهیان، همتای ایرانی خود قرار گرفت. این سفر، اولین سفر فیدان به ایران است. فیدان و امیرعبداللهیان عصر روز گذشته به مدت چهار ساعت دیدار و رایزنی کردند و سپس در یک نشست خبری به تشریح رایزنی های انجام شده پرداختند. وزیر امور خارجه در این نشست از هدف گذاری ایران و ترکیه برای تبادلات تجاری ۳۰ میلیارد یورویی خبر داد و با اشاره به ابراز تمایل ریاض اعلام کرد: «برگزاری نشست سه جانبه اقتصادی با ترکیه و عربستان در دستور کار است.» وزیر خارجه ترکیه نیز گفت: «در روزهای آتی پذیرای رئیسی رئیس‌جمهور ایران در ترکیه خواهیم بود.»

حسین امیرعبداللهیان عصر روز گذشته پس از دیدار با همتای ترکیه‌ای خود گفت: «گفت وگوهای خوب و مفیدی را با وزیر خارجه ترکیه درباره پیگیری توافقات دیدار اخیر رؤسای جمهور دو کشور در تهران داشتیم.» وی افزود: «در این دیدار درباره همه ابعاد گفت وگوهای صورت گرفته با یکدیگر تبادل‌نظر کردیم و اجرای برنامه جامع همکاری های آنکارا و تهران را که چند ماه پیش در سفر رئیس جمهور ترکیه به تهران انجام شد، مورد بحث قرار دادیم.» به گزارش «ایرنا»، امیرعبداللهیان تاکید کرد: «هدف گذاری ما برای تبادلات تجاری دو طرف ۳۰ میلیارد یورو است و اکنون در میانه راه قرار داریم. معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه اخیرا سفری به ترکیه داشت و توافقات خوبی در موضوع اقتصادی در آنکارا صورت گرفت و در دیدار با همتای تُرکیه‌ای خود آن توافقات را مورد تاکید قرار دادیم.» وی در ادامه گفت: «در حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت در منطقه، معتقدیم این مسیرها مکمل میان ایران و ترکیه هستند و در واقع مسیرهای ترانزیتی عامل رقابت نیستند، بلکه عامل تکمیل همکاری های دوجانبه به حساب می آیند.»

وی بیان کرد: همکاری های کشاورزی دوطرف به صورتی بوده که کمیته مشترک راهبردی کشاورزی را فعال کرده ایم و اتفاق نظر داریم درباره توسعه منطقه آزاد در مرز مشترک ایران و ترکیه و اتصال آن به اوراسیا اقدام کنیم که این موضوع به افزایش تبادل تجاری دو کشور کمک می کند. امیرعبداللهیان افزود: درباره مسائل منطقه ای هم با آقای فیدان مذاکرات بسیار خوبی داشتیم که از جمله آنها در حوزه جهان اسلام قرار شد اقدامات فعالانه تری در راستای جلوگیری از اسلام هراسی و اهانت به کتب الهی از جمله قرآن صورت بگیرد. وی ادامه داد: همچنین در این گفت وگوها بر این مهم تاکید کردیم که موضوع فلسطین برای کشورهای اسلامی اولویت دارد و توافق نظر داریم که حضور رژیم صهیونیستی در منطقه ثمری جز ناامنی و بی ثباتی برای کشورهای منطقه نداشته است.

وزیر امور خارجه بیان کرد: «در موضوع قفقاز معتقدیم دوره تنش و درگیری تمام شده و دوره همکاری ها ایجاد شده است؛ ما از گفت وگوهای ایروان و باکو استقبال می کنیم و هرگونه تغییر ژئوپلیتیک در منطقه و مسدود کردن راه های ترانزیتی موجود در منطقه را برنخواهیم تافت.» امیرعبداللهیان افزود: «درباره نگرانی های ترکیه در مرزهای سوریه هم به بحث و تبادل نظر پرداختیم و معتقدیم نگرانی سوریه و ترکیه از موضوعاتی چون تروریسم و آوارگان باید از طریق دیپلماسی و گفت وگو برطرف شود.» وی ادامه داد: «ایران هم از ظرفیت روابط دوستانه با ترکیه و سوریه و هم به صورت چهارجانبه روسیه، ترکیه، ایران و سوریه در راستای رفع نگرانی های ترکیه و حفظ تمامیت ارضی سوریه به تلاش های خود ادامه می دهد.»

وزیر امور خارجه گفت: در خصوص افغانستان و بحران اوکراین و برخی دیگر موضوعات بین‌المللی نیز گفت وگو کردیم و اتفاق نظر داریم که با توجه به توافق عربستان، نشست سه جانبه آنکارا، ریاض و تهران با هدف افزایش تبادلات تجاری و تمرکز بر همکاری های هرچه بیشتر اقتصادی و سرمایه‌گذاری میان سه طرف اقدام کنیم. امیرعبداللهیان تصریح کرد: «همچنین به پیشنهاد همتای خودم نسبت به مدل مدنظر ترکیه، ایران و آذربایجان در مسیر ایجاد صلح و ثبات در منطقه قفقاز هم اتفاق نظر داریم و گام های مشترکی خواهیم برداشت.»

قول های آبی ترکیه

وزیر امور خارجه همچنین درباره موضوع آب گفت: «ما از سال گذشته بر سر تشکیل یک کمیته مشترک با موضوع آب توافق کردیم و یک هیات ایرانی به ترکیه سفر کرد. در گفت‌وگوی با آقای فیدان بر استمرار این گفت وگوها و توجه جدی ترکیه بر موضوع ارس تاکید کردیم تا در آینده ای نزدیک گفت وگوهای جدی تری داشته باشیم و اطمینان یافتیم که هیچ برنامه ای از سوی ترکیه نسبت به کاهش دسترسی به آب برای هموطنان ما در غرب کشور وجود ندارد.» امیرعبداللهیان تصریح کرد: «در مسأله آب و مشکلات ناشی از کم‌آبی هم در این گفت وگوها به اتفاق نظر رسیدیم و مقرر شد کمیته فنی مشترک در آینده نزدیک به تهران سفر کند و گفت وگوهای جدیدی را در این مسیر داشته باشیم.»

آنکارا میزبان رئیسی

وزیر خارجه ترکیه نیز در نشست خبری با امیرعبداللهیان گفت: «در روزهای آتی پذیرای رئیسی رئیس‌جمهور ایران در ترکیه خواهیم بود.» به گزارش خبرگزاری فارس، هاکان فیدان با اشاره به برگزاری هشتمین نشست شورای عالی روابط راهبردی ایران و ترکیه گفت: «در روزهای آتی پذیرای رئیسی رئیس‌جمهور ایران در ترکیه خواهیم بود. در این خصوص با آقای امیرعبداللهیان گفت وگو کردم.» فیدان بیان کرد: «ایران و ترکیه دو کشور قدرتمند منطقه هستند و مسوولیت ما این است که صلح و ثبات را در منطقه حاکم کنیم.» وزیر خارجه ترکیه درباره سوریه نیز تاکید کرد: «دیدگاه ما را در خصوص موضوع سوریه می دانید انتظارات ما از سوریه به شکل کامل روشن است. شهروندان سوریه را که در کشور ما هستند باید به شکل کامل و سالم به کشورشان بازگرداند.»

وی افزود: «دولت سوریه در بحث پ.ک.ک با ما همکاری بیشتری داشته باشد و اینها از ملزومات ماست و مطمئنم جزو ملزومات سوریه نیز هست.» دیپلمات ترکیه ای همچنین تشریح کرد: «به عنوان ترکیه از حصول تفاهم بین ایران و عربستان بسیار خشنود هستیم. عربستان، ایران و ترکیه کشورهای بزرگ و مسوولیت‌پذیر منطقه هستند و اینکه اینها با هم رابطه صلح‌آمیزی داشته باشند از اهمیت برخوردار است.» وی گفت: «ادامه مذاکرات برجام برای ما مهم است و اطلاعات لازم را از امیرعبداللهیان دریافت کردیم.» هاکان فیدان پیش‌تر به مدت بیش از یک دهه ریاست سازمان اطلاعات ملی ترکیه(میت) را عهده دار بود. فیدان روز ۱۵ خرداد رسما به عنوان وزیر خارجه ترکیه کار خود را آغاز کرد. وزارت امور خارجه ترکیه روز شنبه اعلام کرد فیدان طی این سفر، «درباره فرصت های توسعه همکاری های آنکارا با ایران در تمامی حوزه ها گفت وگو خواهد کرد.»

چرا فیدان به ایران آمد؟

پرسشی که بعد از روی کار آمدن هاکان فیدان از سوی تحلیلگران مسائل ترکیه مطرح شد، این بود که آیا سیاست خارجی ترکیه دستخوش تغییر و تحول خاصی خواهد شد؟ همچنین نگاه وزیر خارجه جدید به مسائل ترکیه چگونه است؟ رحمن قهرمانپور، پژوهشگر ارشد مسائل بین‌الملل درباره ویژگی های سیاست خارجی ترکیه در دوره جدید ریاست جمهوری اردوغان و تصدی هاکان فیدان بر وزارت خارجه به روزنامه «دنیای اقتصاد» گفت: «مهم‌ترین مساله ای که رجب طیب اردوغان در دور جدید ریاست جمهوری اش در پی آن است تثبیت جایگاهی است که ترکیه در سال های قبل به آن دست پیدا کرده و بعضا با عناوین مختلف توصیف می‌شود؛ برخی آن را اقتصاد نوظهور می نامند، برخی قدرت چندمنطقه ای و برخی نیز قدرت متوسط بین‌المللی.»

قهرمانپور ادامه داد: «فارغ از اینکه این وضعیت چه نامیده شود، مشخص است که جایگاه منطقه ای و بین‌المللی ترکیه امروز در مقایسه با ترکیه قبل از اردوغان تغییر کرده است. این میراث مهم اردوغان است و او می خواهد آن را حفظ کند.» این کارشناس تشریح کرد: « زیرا اردوغان تا ۴، ۵ سال دیگر باید قدرت را ترک و به جانشینان خود واگذار کند. آنچه که امروز میراث بزرگ اردوغان را تهدید می کند مساله اقتصاد، تضعیف موقعیت اقتصادی ترکیه، کاهش ارزش پول ملی، کاهش سرمایه‌گذاری و... است.» قهرمانپور ادامه داد: «از این رو چینش کابینه آقای اردوغان در دوره جدید به گونه ای است تا بتواند این مشکلات را حل و فصل کند.

وی محمت شیشمک را که یکی از تجار معروف بین‌المللی است به عنوان وزیر اقتصاد و خانم حفیظه غایه ارکان که فارغ التحصیل یکی از دانشگاه های آمریکاست به عنوان رئیس بانک مرکزی معرفی کرده است. گفته می‌شود کابینه جدید اردوغان بیشتر یک کابینه اقتصادی است.» این پژوهشگر در خصوص نقش هاکان فیدان توضیح داد: «از آنجا که فیدان قبلا رئیس میت بوده و به فضای منطقه و ارتباطات ترکیه با گروه های نیابتی آشناست، تلاش خواهد کرد تا دستاوردهای ترکیه را در عرصه سیاست خارجی و سیاست دفاعی حفظ کند و مانع از این شود که تنش های جدیدی در منطقه بروز کند تا رویکرد اقتصادی کابینه جدید تحت‌الشعاع آن قرار بگیرد.»

قهرمانپور در پاسخ به اینکه ایران چه جایگاهی در سیاست خارجی ترکیه خواهد داشت، گفت: «به نظر نمی‌رسد در دوره جدید نگاه ویژه ای به ایران در دستورکار باشد؛ در وهله نخست بحث اروپا و سرمایه‌گذاری های آنها در ترکیه مدنظر کارگزاران سیاست خارجی این کشور است؛ در گام بعدی نگاه آنها به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به‌خصوص عربستان و امارات است و ترکیه تمام تلاشش را به کار گرفته تا روابط تجاری‌اش را با این کشورها گسترش دهد.» وی افزود: «قاعدتا به دلیل مشکلات اقتصادی و تحریمی ایران، ترکیه نمی‌تواند سرمایه ای از ایران جذب کند. زیرا ایران نیز به دنبال جذب سرمایه است. اما ممکن است در زمینه خرید مجدد گاز یا انرژی از ایران توافق هایی بین آنکارا و تهران شکل بگیرد. زیرا ترکیه در حال انجام مجموعه مذاکراتی با اسرائیل، مصر، لبنان، آذربایجان و قزاقستان است تا نیازهای انرژی خود را تامین کند. مساله ایران از این جهت برای ترکیه اهمیت دارد و تمدید قرارداد گازی احتمالا موردتوجه طرفین قرار خواهد گرفت.»

فرصت‌ها و تهدیدهای فیدان

همچنین علی کالیراد، پژوهشگر ارشد مسائل ترکیه نیز به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «مهم‌ترین نکته ای که در مورد هاکان فیدان مورد توجه قرار گرفته، سوابق وی و مطرح شدنش به عنوان یکی از چهره های مهم و اثرگذار در سیاست ترکیه چه در عرصه داخلی و چه خارجی در سال های اخیر است. از این رو زمانی که فیدان به عنوان وزیر خارجه انتخاب شد بسیاری اینگونه بیان کردند که وی به عنوان یک چهره پشت پرده سرانجام ظاهر شده است. زیرا وی پیش‌تر در اغلب سفرهای اردوغان به کشورها و مجامع بین‌المللی در کنار وزیر خارجه وقت حضور داشت.» کالیراد با اشاره به اینکه با انتخاب فیدان به عنوان وزیر خارجه ترکیه، تحلیلگران در ایران به فرصت ها و تهدیدهای این انتصاب پرداختند، توضیح داد: «از یکسو کارشناسان و تحلیلگران با توجه به شناخت، سوابق و مراودات فیدان با مقامات ایران، رویکردی مثبت نسبت به انتصاب وی دارند و بر این باور هستند که ممکن است در رفع موانع در روابط دوجانبه تهران و آنکارا شاهد تحولات خوبی باشیم. از سوی دیگر برخی تحلیلگران نگاه بدبینانه ای به انتخاب فیدان داشتند و معتقد بودند بخشی از سیاست های منطقه ای ترکیه به‌خصوص در حوزه شامات و عراق به فعالیت های فیدان مربوط است.»

وی افزود: «در نگاه سایر دولت های منطقه و همچنین طرف های غربی نیز نگاه های متفاوتی نسبت به فیدان وجود دارد و همچنان اینکه حضور فیدان در مقام وزیر خارجه ترکیه، سیاست خارجی این کشور را به چه سمت و سویی می برد محل پرسش است.» کالیراد در پاسخ به اینکه آیا سیاست خارجی ترکیه در دوره فیدان قرار است تفاوت ماهوی پیدا کند یا خیر توضیح داد: «فیدان برای تکمیل پروژه های ناتمام سیاست خارجی ترکیه بر سر کار آمده است. نام فیدان حتی به عنوان یک گزینه احتمالی جانشینی اردوغان در رسانه ها مطرح می‌شود اما صحت و سقم آن هنوز مشخص نیست.» وی ادامه داد: « ظاهرا قرار است چالش ها و مشکلات مختلف ترکیه در حوزه های مختلف منطقه و بین‌المللی به دست فیدان حل و فصل شود.

همچنانکه شاهد نقش آفرینی فیدان در عادی سازی روابط ترکیه با عربستان سعودی و امارات بودیم. نقش وی در پرونده سوریه نیز حائز اهمیت است.»کالیراد با بیان اینکه به نظر نمی‌رسد سیاست خارجی ترکیه در دوره ایشان شاهد چرخش عجیب و ساختاری متفاوت باشد، تاکید کرد: «فیدان احتمالا تکمیل پروژه ها در حوزه هایی چون غرب آسیا و قفقاز و آسیای مرکزی را دنبال خواهد کرد.» پژوهشگر مسائل ترکیه با اشاره به اینکه سیاست خارجی ترکیه در قبال ایران نیز احتمالا دچار تغییر و تحول خاصی نخواهد شد، افزود: «مشکلات اقتصادی ترکیه لاجرم این کشور را به سمت غرب متمایل خواهد کرد.

همچنین در دوره جدید ریاست جمهوری ترکیه شاهد تلاش های آنکارا با هدف تعریف در چارچوب سیاست های غرب هستیم.» وی تاکید کرد که یکی از نگرانی های برخی تحلیلگران ایرانی همین است که آیا ترکیه قرار است دوباره در سوریه و عراق و همچنین قفقاز به نوعی در چارچوب سیاست های کلان غرب یا ناتو عمل کند که نکته بسیار مهمی است. کالیراد در نهایت گفت سفر فیدان به تهران در این برهه زمانی بسیار حائز اهمیت است و با وجود تمام اختلافات و رویکردهای متفاوت تهران و آنکارا نسبت به برخی از مسائل منطقه، نفس این مذاکرات و شکل گیری گفت‌وگو میان طرفین می‌تواند سودمند باشد.

منبع: دنیای اقتصاد