فعلا قرار نیست تنش‌ بین ایران و غرب کاهش پیدا کند

در هفته های اخیر ایران در دیپلماسی و سیاست اعلانی خود و حتی در سیاست های اعمالی اش تلاش داشت تا با مدیریت بحران و مدیریت تنش ها بین تهران و غرب، زمینه و شرایط را برای مذاکرات هسته ای فراهم کند.

کد خبر: ۶۰۹۴۴۴

تاریخ: ۰۶ ارديبهشت ۱۴۰۲ - ۱۲:۰۸

باوجود برخی تلاش‌ها برای مدیریت تنش از سوی تهران اما اخباری که اخیرا وال‌استریت‌ژورنال به نقل از منابعی درخصوص ارسال گلوله‌های جنگی به روسیه یا عدم پیشرفت مذاکرات ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منتشر کرده تاحدودی بیانگر فضای موجود بین تهران با اروپا و آمریکا است و به نظر می‌رسد فعلا خبری از مصالحه جدی نیست.

در هفته های اخیر ایران در دیپلماسی و سیاست اعلانی خود و حتی در سیاست های اعمالی اش تلاش داشت تا با مدیریت بحران و مدیریت تنش ها بین تهران و غرب، زمینه و شرایط را برای مذاکرات هسته ای فراهم کند یا اگر شرایط برای مذاکرات هسته ای فراهم نشد زمینه را برای توافقات تاکتیکی، موردی و موضوعی فراهم آورد. اما در ۲۴ ساعت گذشته دو خبر از سوی رسانه های غربی منتشر شده که پتانسیل آن را دارد تا این فضا را تحت‌تاثیر قرار دهد.

بازگشت سایه جنگ اوکراین

نخست، خبر وال استریت ژورنال به نقل از منابع ناشناس مبنی بر ارسال صدها توپ و یک میلیون گلوله جنگی و همچنین پهپادهای جدید از ایران به روسیه بود. وال‌استریت ژورنال گزارش کرده که طی۶ ماه گذشته، کشتی های باری بیش از ۳۰۰ هزار گلوله توپخانه ای و یک میلیون گلوله از ایران به روسیه حمل کرده اند.

به ادعای این منابع، بخشی از فرآیند ارسال سلاح از طریق دریای خزر و با کمک جمهوری های پیشین شوروی امکان پذیر شده است. برخی از مقام های خاورمیانه نیز مدعی شده اند که تازه‌ترین محموله تسلیحاتی اوایل ماه مارس با کشتی باری روس موسوم به  رسول گامزاتوف از دریای خزر به روسیه منتقل شده، محموله ای شامل هزار کانتینر و ۲ هزار گلوله توپ. همچنین وال استریت ژورنال به نقل از موسسه مطالعات جنگ (ISW) اعلام کرد که ارتش روسیه همچنان از پهپادهای شاهد ساخت ایران و «سایر سامانه ها با دقت پایین تر» در حملات خود علیه اوکراین استفاده می کند. در این گزارش به اظهارات یوری اینات، سخنگوی نیروی هوایی اوکراین اشاره شده که گفته است تحویل محموله اخیر پهپادها از ایران به روسیه در حالی انجام شده که روسیه از سپتامبر سال گذشته تقریبا تمامی ذخایر موشک های استراتژیک خود را مصرف کرده است.

این در حالی است که طی دو سه ماه اخیر نهادهای دیپلماتیک، نظامی و امنیتی آمریکا و بریتانیا اذعان کرده بودند که ایران به روسیه پهپاد نداده است؛ همان نهادهایی که پیشتر خواستار بررسی این موضوع در شورای امنیت شده بودند و حتی نسبت به عدم‌همکاری جدی سازمان ملل در این رابطه اظهار تاسف می کردند. در عین حال مقامات ارشد ایران نیز همواره تاکید داشته و دارند که موضع ایران در این جنگ بی طرفانه است. امروز اگر ادعای سخنگوی نیروی هوایی اوکراین برای غرب ملاک باشد، ایران از منظر کشورهای اروپایی، بار دیگر نقض‌کننده قطعنامه ۲۲۳۱ شناخته می شود. همچنین این ادعای رسانه‌ای نشان می دهد که همکاری نظامی ایران و روسیه تداوم دارد؛ مساله ای که برای کشورهای اروپایی حساسیت برانگیز است و احتمالا باید منتظر موضع گیری جدید آنها در این خصوص باشیم؛ حتی به نظر می رسد که دور جدید و هفتم تحریم های اروپا و بریتانیا علیه ایران نیز به دنبال دریافت چنین اطلاعاتی باشد.

فرجام همکاری ایران و آژانس

خبر دیگر به توییت اخیر لارنس نورمن، خبرنگار روزنامه وال استریت ژورنال مربوط می شود. نورمن دوشنبه شب در رشته توییتی مدعی شد که روند نصب دوربین های آژانس در ایران به گونه ای است که می تواند توافق اخیر ناظر هسته ای سازمان ملل با تهران را به خطر بیندازد. به ادعای این روزنامه‌نگار به نقل از برخی منابع، ایران در نصب مجدد دوربین ها و تجهیزاتی که آژانس بین المللی انرژی اتمی می گوید تهران پس از بازدید رافائل گروسی قبل از آخرین جلسه برجام در مارس قول آنها را داده بود، بسیار بسیار آهسته پیش می رود. نورمن مدعی است که در ابتدا تصور می شده که این تاخیر فقط به دلیل تعطیلات نوروز بوده است. ولی او شنیده که تاخیر بسیار فراتر از آن بوده و تقریبا هیچ پیشرفتی حاصل نشده است. این در حالی است که تصور غالب در رابطه با همکاری ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی، تلاش برای زمینه سازی در جهت آغاز مذاکرات هسته ای است.

اکنون نورمن خبر داده که پروسه نصب دوربین ها پیشرفتی نداشته است و این خبرسازی می‌تواند به روابط تهران و آژانس صدمه وارد کند.  البته این سناریو هم مطرح است که شاید هدف از این خبرسازی، تحت فشار گذاشتن ایران برای همکاری بیشتر با آژانس باشد. یعنی نورمن این خبر را هدفمند منتشر کرده و با آژانس و کشورهای غربی هم هماهنگ است اما حتی اگر این خبر، با هدف تحت فشار قرار دادن ایران هم بوده باشد، این اقدام نیز می تواند به عنوان یک متغیر دیگر فضا را متشنج کرده و دوباره هزینه توافق بین ایران و غرب را افزایش دهد. در ضمن دو طرف را از فضای مدیریت تنش ها دورتر می کند. در چنین شرایطی باز هم تعلیق فضای مذاکرات هسته ای تداوم پیدا می کند. در چنین فضایی این پرسش مطرح است که این اتفاقات چقدر می تواند فضای مذاکرات را تحت‌تاثیر قرار دهد؟

فضای راکد و تنش آلود

کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران درباره توییت اخیر نورمن مبنی بر عدم‌پیشرفت درباره نصب دوربین ها به روزنامه «دنیای‌اقتصاد» گفت: «‌با وجود سفر اسفند ماه رافائل گروسی، مدیر کل آژانس به تهران و تفاهمات انجام گرفته اما طرفین هیچ پیشرفتی در خصوص توافقات صورت‌گرفته نداشتند.» احمدی ادامه داد: «محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران هفته گذشته گفت که مشورت های فنی در جریان است و به خوبی پیش می رود. این در حالی است که مشخص نیست آیا بین ایران و آژانس رایزنی های جدیدی انجام شده یا خیر.» وی تاکید کرد: «‌در مورد توافقات بین ایران و آژانس این سوال بزرگ و مهم بین افکار عمومی مطرح است که چه خبر؟ زیرا در چهارم مارس بیانیه ای منتشر و گفته شد که هیات فنی به زودی به تهران می آید اما متعاقب آن دیگر خبری منتشر نشد.»

دیپلمات پیشین با اشاره به توییت های اخیر لارنس نورمن تاکید کرد: «‌باید توجه داشت که نورمن فرد نسبتا مطلعی است، ساکن وین و با افراد مختلف در آژانس در تماس است. لذا احتمال می رود که صحبت های وی صحت داشته باشد و در این صورت پرسش این است که دلیل این مساله چیست؟» وی ادامه داد: «‌آیا سکوت آژانس در این رابطه بدین معناست که این نهاد همچنان امیدوار است که پیشرفتی در توافقات حاصله ایجاد شود؟» این کارشناس در ادامه با اشاره به گزارش ها درباره ارسال گلوله های جنگی به روسیه و همچنین مطرح شدن دوباره استفاده از پهپادهای ایرانی در جنگ علیه اوکراین گفت: «‌این ادعاها باعث افزایش تنش ها می شود و حتی اگر کاملا نادرست باشد بیانگر فضای موجود است. یعنی فضای مربوطه هنوز آرام نشده است.»

احمدی در عین حال به تصویب هفتمین بسته تحریمی شورای وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا علیه ایران در تداوم مواضع خصمانه و حمایت از ناآرامی ها در ایران پرداخت و گفت: «‌این مسائل بیانگر آن است که غرب هنوز نمی خواهد در مسیر مدیریت یا کاهش تنش با تهران گام بردارد.» وی در رابطه با فضای فعلی حاکم بین ایران و غرب توضیح داد: «‌فعلا فضا راکد و در تعلیق است. برای درک چنین فضایی می توان به موضع متناقض غرب و آمریکا اشاره کرد که از یک سو می گویند برجام  در دستورکار آنها نیست و از سوی دیگر تنها راه خروج از این تنش را دیپلماسی می دانند.» به گفته دیپلمات پیشین ایران، غرب اکنون به این باور رسیده که شاید محدود شدن برنامه هسته ای ایران و احیای برجام در ازای لغو تحریم ها، منافع آنها را تامین نمی کند. یعنی ایران با لغو تحریم ها امتیاز بسیار بزرگی در قبال محدود کردن برنامه های هسته ای‌اش کسب می کند ولی برای غرب بازگشت به برجام دیگر منافع گذشته را ندارد. زیرا به زعم غرب، برنامه هسته ای ایران پیشرفت زیادی داشته و با بازگشت به محدوده های برجامی، زمان گریز هسته ای بار دیگر به یک سال بازنخواهد گشت.