«افزایش ظرفیت رشته‌پزشکی»، درمان قطعی یا مُسکن موقت کمبود پزشک

موضوع افزایش ظرفیت رشته‌پزشکی به لحاظ اهمیت این رشته و سروکار داشتن آن با سلامت جامعه همواره مورد توجه و حساسیت بوده و با هر خبری از منابع رسمی همواره اظهارنظرها و صحبت‌های فراوانی در ارتباط با این موضوع مطرح شده است. افزایش ظرفیت رشته پزشکی از یک‌سو موجب شادمانی خانواده‌هایی می‌شود که رویای پزشک‌پروری را در سر دارند. همچنین گروهی از مسئولان بر این باور هستند که افزایش ظرفیت رشته پزشکی می‌تواند به حل کمبود پزشک کمک کند.

کد خبر: ۶۰۰۵۰۹

تاریخ: ۰۷ فروردين ۱۴۰۲ - ۱۰:۳۳

به گزارش ایران اکونومیست، اگر از داوطلبان کنکور گروه آزمایشی علوم‌تجربی درباره چرایی و انگیزه تحصیل در این رشته بپرسیم به یک جواب تقریبا مشترک می‌رسیم که این پاسخ مشترک و واحد، "تحصیل در رشته پزشکی، بحث درآمد زایی و بازکار مناسب این رشته" است. به طور قطع، پاسخ به این پرسش هیچ ارتباطی به توان‌علمی یا نمره‌ای که داوطلبان در کنکور کسب می‌کنند، ندارد. اغلب داوطلبان گروه آزمایشی علوم‌تجربی برای دست‌یافتن رویای خود یعنی پوشیدن روپوش سفید پزشکی یا تحقق آرزوهای  والدینشان،تلاش‌می‌کنند یکی از کرسی‌های رشته پزشکی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی را از آن خود کنند.

در اینجا همواره دو پرسش «آیا تحصیل در رشته علوم‌پزشکی علاقه‌ای قلبی است؟» و «آیا جایگاه اجتماعی و کسب درآمد منجر به تحصیل در این رشته می‌شود؟» در ارتباط با تحصیل در رشته‌های پزشکی مطرح می‌شود. بررسی وضعیت علاقمندی داوطلبان به تحصیل در رشته پزشکی بیان‌گر آن است که پرسش دوم، نقش پررنگ‌تری در انتخاب این رشته تحصیلی دارد.

واضح و روشن است که اکثر داوطلبان گروه آزمایشی علوم‌تجربی در کنکور سراسری به رویای خود یعنی پوشیدن روپوش سفید پزشکی دست نمی‌یابند آنها ناچار هستند که به اننظار نوبت بعدی آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌ها بنشینند یا عطای تحصیل در رشته پزشکی را به لقایش ببخشند و نهایتا دانشجوی رشته‌های پیراپزشکی شوند.

اقبال زیاد رشته‌های پزشکی و رقابت نفس‌گیر داوطلبان کنکور برای تحصیل در  رشته‌هایی از این دست سبب شده که موضوع افزایش ظرفیت رشته‌ پزشکی عمومی به چالشی بزرگ در عرصه آموزش آکادمیک تبدیل شود.

آذر ماه ۱۴۰۰، سرآغاز رویدادی جدید در عرصه پذیرش دانشجویان رشته‌های پزشکی به حساب می‌آید.در این ماه، ماده واحده «افزایش ظرفیت پزشکی در مقطع عمومی» که ماحصل جلسه‌های ۸۵۱ و ۸۵۲ مورخ ۲۳ آذر و ۱۰ مهرماه ۱۴۰۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، به تصویب رسید.

ماده واحده شورای عالی انقلاب فرهنگی چیست؟

ماده واحده «افزایش ظرفیت پزشکی در مقطع عمومی» که بنا به پیشنهاد ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور و در جلسات ۸۵۱ و ۸۵۲ مورخ ۲۳ آذرماه و ۷ دی ماه ۱۴۰۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است،توسط رئیس جمهور  به شرح ذیل ابلاغ شد.

ماده واحده:
با استناد به بند ۵-۴ سیاستهای کلی علم و فناوری ابلاغی مورخ ۲۹ شهریور ۱۳۹۳ مقام معظم رهبری(مدظله) با موضوع تنظیم رابطه متقابل تحصیل با اشتغال و بند ۲-۵ سیاستهای کلی سلامت ابلاغی مورخ ۱۸ فروردین مقام معظم رهبری (مدظله) با موضوع ارتقاء شاخص‌های سلامت برای دستیابی به جایگاه اول در منطقه و همچنین بند ۱۳ این سیاست‌ها با موضوع توسعه کیفی و کمی نظام آموزش علوم پزشکی و مستند به اقدام ملی ۱۴ از راهبرد کلان ۶ نقشه جامع علمی کشور در خصوص تنظیم ظرفیت دانشگاه‌ها و درراستای اتخاذ تدابیر مناسب برای مواجهه با بحران پیری جمعیت در آینده؛ رفع کمبود پزشک؛ جلوگیری از فرسودگی کادر درمان و کاهش آسیب‌پذیری نظام سلامت در مواجهه با بحران‌ها؛ افزایش دسترسی اقشار مختلف مردم به پزشک و تنظیم ظرفیت دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی بر اساس نیاز جامعه، با توجه به سرانه پزشک به جمعیت ۱۳ در ۱۰ هزار در سال جاری و به منظور دستیابی به سرانه پزشک به جمعیت ۲۰ در ۱۰ هزار در سال ۱۴۱۰، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالیِ تحت نظارت آن وزارت برای رشته‌ پزشکی در مقطع عمومی، از سال ۱۴۰۱ به مدت حداقل چهار سال، در هر سال ۲۰ درصد نسبت به سال قبل به شرح جدول ذیل افزایش یابد.

بر اساس این ماده واحده، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است در تمامی کد رشته محل‌های پزشکی عمومی در مراکز آموزش پزشکی تحت نظارت این وزارتخانه  و دانشگاه آزاد اسلامی، این افزایش ظرفیت را اعمال کند.

این افزایش ظرفیت مخصوص داوطلبان آزاد شهرستان‌ها و مناطق محروم و کم برخوردار است.

پذیرش در این افزایش ظرفیت که به صورت کد رشته محل‌های مشخص در دفترچه‌های راهنمای سازمان سنجش آموزش کشور درج می شود، صرفا برای ارائه خدمت در شهرستان‌ها و مناطق محروم و کم برخوردار خواهد بود.

در صورت نبود داوطلب واجد شرایط برای بخشی از این ظرفیت، ظرفیت باقیمانده صرفاً به داوطلبان آزاد سایر مناطق کشور با تعهد ارائه خدمت در شهرستان‌ها و مناطق تعیین شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اختصاص خواهد یافت.

همچنین، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف شد طرح افزایش ظرفیت در رشته‌های تخصصی پزشکی، دندان‌پزشکی عمومی و تخصصی دندان‌پزشکی به همراه اصلاحات پیشنهادی خود برای تشویق دانشجویان به تحصیل در رشته‌های تخصصی پزشکی مورد نیاز و کم‌متقاضی را تهیه و ظرف مدت دو ماه جهت تصویب به ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور ارائه کند.

این وزارتخانه مکلف است با همکاری نهادهای ذیربط نسبت به برنامه‌ریزی جهت استقرار فراگیر شبکه سلامت اقدام و طرح نظام ارجاع و پزشکی خانواده و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در نظام سلامت را ظرف مدت سه ماه جهت تصویب به ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور ارائه دهد.

تبصره ۴: سازمان سنجش آموزش کشور موظف است هر ساله قبل از انتشار دفترچه کنکور سراسری، گزارشی از این افزایش ظرفیت در رشته‌های مزبور را به ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور اعلام کند. ستاد موظف است گزارش سالانه اجرای این مصوبه را به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کند.

مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی ۵ سال اعتبار دارد.

واکنش‌ها نسبت به افزایش ظرفیت

دکتر رجبعلی برزویی، معاون خط مشی‌گذاری ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در واکنش به این مصوبه گفت: بحث افزایش ظرفیت پزشکی، برنامه‌ای بلند مدت با سابقه‌ای طولانی در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی است. مصوبه افزایش ظرفیت پزشکی به عنوان یک تصمیم ملی و از موضوعات و تصمیمات استراتژیک کشور محسوب می‌شود که باید درست هدایت شود.

طرح افزایش ظرفیت ۲۰ درصدی رشته‌های پزشکی به صورت سالانه به مدت ۵ سال، مخالفانی نیز داشت. از جمله سعید نمکی، وزیر وقت بهداشت که سال ۹۸ ، ضمن مخالفت صریح با طرح افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی گفته بود: معتقدیم که ظرفیت دانشگاه‌های علوم پزشکی و باری که بر دوش نظام سلامت بعد از فارغ‌التحصیلی این گروه بر دوش نظام سلامت سنگینی می کند، برای نظام سیاسی و نظام اجتماعی کشور، نیز مشکل آفرین خواهد بود.

دکتر ابوالفضل باقری‌فرد، معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزشی پزشکی در آبان ماه ۱۴۰۰ در واکنش به افزایش ظرفیت پزشکی با بیان اینکه افزایش ظرفیت جذب دانشجوی پزشکی باید شیب ملایم و منطقی داشته باشد، گفت: تا زمانیکه نظام سطح بندی و ارجاع با اولویت خدمات ارتقای سلامت و پیشگیری و فرآیند بومی گزینی پزشکان و نظام پرداخت عادلانه اصلاح نشود، حتی اگر ظرفیت ها را چندبرابر کنیم، بازهم مشکل دسترسی به پزشک در مناطق محروم را خواهیم داشت.

آیا افزایش ظرفیت با شاخص‌های سلامت هم‌خوانی دارد؟

همچنین دکتر محمد رئیس‌زاده، رئیس سازمان نظام‌پزشکی کشور  در بخشی از صحبت‌های خود در برنامه «صف اول» درباره افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی گفت: در برخی از حوزه‌ها متناقض با سیاست‌های کلی تصمیم‌گیری شده است؛ به طور مثال، حوزه آموزش و در سند ابلاغیه کلی، موضوع آموزش، متناسب با کیفیت ، نیازمند روز و ارتقاء شاخص‌های سلامت ذکر شده است یعنی توسعه کمی و کیفی آموزش باید براساس تربیت انسان‌های کارآمد، پاسخگو، متناسب با نیاز جامعه و ناظر بر افزایش شاخص‌های سلامت باشد. تصمیماتی در حوزه آموزش گرفته شده است که با این بند در تضاد است.موضوع افزایش ظرفیت را مطرح می‌کنند که به طور حتم متضاد و ناقض ارتقاء شاخص‌های سلامت است. افزایش ظرفیت در یک رشته را درنظر می‌گیرند که منحصرا در حوزه درمان است اما حوزه درمان را ارتقاء نمی‌دهد.

افزایش ۱۶۰۰ نفری رشته‌های پزشکی در سال ۱۴۰۱

دکتر عبدالرسول پورعباس، رئیس سازمان سنجش آموزش کشور نیز در آستانه نوبت نخست کنکور ۱۴۰۲ در گفت‌وگو با ایران اکونومیست، درباره افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی برای سال ۱۴۰۲ گفت: ظرفیت رشته‌های دانشگاهی، فرایندی است که در تابستان با آن مواجه می‌شویم و دانشگاه‌ها از طریق سامانه‌هایی که در اختیار دارند، اطلاعات مربوط به این موضوع را به سازمان سنجش ارسال می‌کنند. بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، ظرفیت رشته‌های پزشکی در کنکور ۱۴۰۰ حدود ۸ هزار نفر بود که در کنکور ۱۴۰۱ به ۹۶۰۰ نفر رسید. بر اساس این مصوبه، میزان ظرفیت رشته‌های پزشکی در کنکور ۱۴۰۲ حدود ۱۱ هزار نفر است. ظرفیت رشته‌های پزشکی سالانه به میزان ۲۰ درصد افزایش می‌یابد و این افزایش طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به مدت ۵ سال اجرا می‌شود. شورای عالی انقلاب فرهنگی با توجه به گزارش‌هایی که از سوی سازمان سنجش آموزش کشور ارسال می‌شود در راستای تمدید این مصوبه برای ۵ سال دوم تصمیم می‌گیرد.

اظهارنظرها درباره افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی همچنان و در سال 1401 نیز ادامه داشت به نحوی که دکتر ابوالفضل باقری‌فرد، معاون آموزشی وزارت بهداشت در نشست خبری هفتمین همایش مرجعیت علمی در پاسخ به پرسش ایران اکونومیست ، با بیان اینکه بودجه‌ای برای افزایش ظرفیت آمورزش پزشکی دریافت نکرده‌ایم درباره افزایش ظرفیت رشته پزشکی بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی و ادامه آن در سال‌های آتی توضیح داد: افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی و دندان‌پزشکی بیشتر از  جدول اعلام شده است. افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی با کمک سایر دستگاه‌ها مانند سازمان امور استخدامی و سازمان برنامه بودجه ممکن می‌شود تا زیرساخت‌های لازم مرتبط با این موضوع فراهم شود. اگر زیرساخت فراهم نباشد و پذیرش انجام شود، فدراسیون آموزش پزشکی نسبت رعایت نشدن شاخص‌ها واکنش نشان می‌دهد.زیرا کیفیت و کمیت آموزش پزشکی هر دو در کانون توجه قرار دارد. در مورد رشته های پزشکی اگرچه افزایش ظرفیت داشته‌ایم اما بودجه‌ای در ارتباط با این موضوع به ما پرداخت نشده است.

اگرچه دانشگاه‌های علوم‌پزشکی براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی ملزم به افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی هستند اما به گفته معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تامین بودجه به تامین زیرساخت‌های آموزش کمک می‌کند. دکتر باقری در نشست خبری هفتمین همایش مرجعیت علمی کشور گفت:  آموزش یک امر مستمر است و بودجه هایی که نیاز داریم باید در زمان مقتضی آن داده شود که بتوان زیرساخت ها را تامین کرد. اگر بودجه ها و سرانه های آموزشی به موقع پرداخت نشود مشکل آموزش را حل نمی‌کند؛ ضمن اینکه بخشی از آموزش، آموزشی است که اکنون در جریان است و آن بر اساس  سرانه‌ای که سازمان برنامه احصاء می‌کند، پرداخت می‌شود اما بخشی از آموزش نیز دانشجویانی هستند که قرار است آموزش آنها آغاز شود که در این زمینه بودجه تامین نشده است.

به گفته وی، بحث کیفیت آموزش خط قرمز وزارت بهداشت است. برخی کشورهای منطقه تعداد متخصص بیشتری نسبت به ایران دارند اما آیا مردم در منطقه برای درمان به آنجا مراجعه می کنند یا ایران؟ پس کیفیت آموزش پزشکی در ایران تضمین شده است و ما موظف هستیم این کیفیت را حفظ کنیم.

افزایش ظرفیت به معنای رفع کمبود پزشک نیست

دکتر غلامرضا حسن‌زاده، دبیر شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی  بر این باور است، افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی، به معنای رفع کمبود پزشک نیست. به گفته وی، وزارت بهداشت در برنامه مشخص و مدونی پیگیر این موضوع خواهد بود تا این ظرفیت ها متعادل و مناسب شود. وزارت بهداشت، مخالف افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی نیست اما با اینکه کار غیرعلمی و غیرکارشناسی انجام شود هم موافق نیستیم. باید برای هرکاری هزینه اثربخشی و زیرساخت ها مورد توجه قرار گیرد و چنانچه نتوانیم زیرساخت های لازم را فراهم کنیم، هزینه زیادی را به کشور تحمیل خواهیم کرد، ضمن اینکه همیشه افزایش ظرفیت معادل رفع مشکل نیست.باید زیرساخت های لازم و انگیزه کافی برای خدمت در مناطق مختلف را در پزشکان ایجاد کنیم و این موضوع باعث می شود که توزیع عادلانه و دسترسی مناسب داشته باشیم و بررسی کنیم که چه دلایلی وجود دارد که این اتفاق نمیفتد. باید حتما بررسی کنیم دلیل اینکه دسترسی مناسبی در مناطق مختلف وجود ندارد و پزشکان در شهرهای بزرگی مثل تهران مستقر می شوند و در این شهرها سرانه پزشک نسبت به سایر شهرها بالاتر است، چیست.

به گزارش ایران اکونومیست، به نظر می‌رسد مسئولان وزارت بهداشت با افزایش پذیرش رشته پزشکی موافق نیستند و راه‌حل رفع کمبود پزشک را در مسائل دیگر می‌دانند. اظهارنظرها درباره افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی متفاوت است به نحوی که برخی از آن حمایت می‌کنند و برخی بر این باور هستند که تصمیم افزایش ظرفیت رشته پزشکی فقط برای حل مشکل کمبود پزشک در کشور گرفته شده و هیچ پشتوانه دیگری ندارد. این گروه معتقدند افزایش ظرفیت سبب کاهش سطح رقابت برای ورود به این رشته می‌شود به نحوی با این افزایش ظرفیت‌ها برخی از رتبه‌های چندرقمی هم شاید بتوانند در رشته‌ای تحصیل کنند که به طور مستقیم با سلامت جامعه در ارتباط است. همانطور که  کیفیت آموزش پزشکی همواره در کانون توجه قرار دارد باید به این پرسش پاسخ داده شود که آیا افزایش رشته پزشکی، کیفیت آموزشی را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟ پرسش‌ها محدود به این سوال نمی‌شود بلکه سوال‌های دیگری مانند آیا مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای ۵ سال دوم تمدید می‌شود یا خیر و اینکه آیا افزایش ظرفیت به حل مشکل کمبود پزشک کمک می‌کند یا خیر نیز مطرح است.سوالاتی که باید مسئولان و متولیان تصمیم‌گیری به آنها پاسخ داده و به نوعی درباره آن تضمین دهند.