فاجعه‌بارترین بحران قرن در ایستگاه پایانی؟

ثمره ۸ سال ویرانگری؛ از شکست متجاوزان تا ثبت بزرگترین دستاوردهای مقاومت یمن

شکل‌گیری یک مقاومت منسجم مردمی در یمن از بارزترین نتایج جنگ ویرانگری بود که ائتلاف عربی به رهبری عربستان ضد یمنی‌ها به راه انداخت و اکنون بعد از ۸ سال، طرف متجاوز مجبور است به بیهوده و فرسایشی بودن این جنگ اعتراف کند.

کد خبر: ۶۰۰۰۴۸

تاریخ: ۰۵ فروردين ۱۴۰۲ - ۱۴:۰۷

به گزارش ایران اکونومیست، امروز شنبه 25 مارس 2023 برابر با 5 فروردین 1402 جنگ ویرانگر یمن که بسیاری آن را بیهوده‌ترین جنگ قرن توصیف می‌کنند وارد هشتمین سالگرد خود شد؛ جنگی که بدون تحقق هیچ یک از اهداف آغازکنندگان آن اکنون در ایستگاه پایانی قرار گرفته است.

عربستان سعودی در چنین تاریخی در سال 2015 رهبری ائتلافی متشکل از چندین کشور عربی را برای حمله به یمن با ادعای بازگرداندن مشروعیت به این کشور بر عهده گرفت. امارات مهمترین هم‌پیمان عربستان در این تجاوز محسوب می‌شد. البته اماراتی‌ها اهدافی متفاوت از سعودی‌ها دنبال می‌کردند و همین مسئله موجب بروز اختلافات میان دو طرف و فاصله گرفتن ابوظبی از ریاض در میانه جنگ شد.

انگیزه‌های عربستان از به راه انداختن جنگ ویرانگر یمن

اینکه غالبا از جنگ یمن به عنوان جنگ بیهوده یاد می‌شود، چند علت دارد که مهمترینِ آنها به فرسایشی و بی‌نتیجه بودن این جنگ برمی‌گردد. برای درک این موضوع بهتر است در وهله نخست به انگیزه‌های ائتلاف سعودی از به راه انداختن تجاوز ضد یمن نگاهی بیاندازیم.

-یمن به عنوان همسایه جنوبی عربستان همواره به عنوان حیات خلوت این کشور تلقی می‌شده و مداخلات ریاض در یمن سابقه طولانی دارد و به دهه 90 میلادی برمی‌گردد؛ جایی که سعودی‌ها با حمایت از «علی سالم البیض» معاون وقت رئیس جمهور یمن عملا در جنگ داخلی این کشور نقش‌آفرینی کردند.

این نوع مداخله در مارس 2015 نیز تکرار شد و عربستان به حمایت از «عبد ربه منصور هادی» رئیس جمهور فراری یمن پرداخت و مدعی شد که هدف آن بازگرداندن منصورهادی به قدرت است. اما در ادامه سعودی‌ها رئیس جمهور فراری یمن را تبدیل به یک مهره سوخته و او را رسما از معادلات یمن کنار زدند.

-مقابله با جریان‌های مقاومتی در کشورهای عربی اطراف عربستان یکی از اهداف دیرینه این کشور محسوب می‌گردد. به ویژه بعد از تحولاتی که در سال 2011 در کشورهای عربی از جمله بحرین رخ داد و زنگ خطر تسری انقلاب‌ به دیگر کشورها به صدا درآمد؛ سعودی‌ها راهبرد تقابل و سرکوب را برای مهار گروه‌ها و جریان‌های مقاومتی در مناطق عربی پیش گرفتند که یکی از این گروه‌ها جنبش انصارالله یمن بود.

از اوایل دهه گذشته عربستان متوجه گسترش نفوذ شیعیان در یمن که همسایه نزدیک عربستان محسوب می‌گردد، شده بود و بعد از اعلام موجودیت انصارالله در سال 2014 نگرانی ریاض بیشتر شد و حمله نظامی به یمن را بهترین راهکار برای از بین بردن یا دست کم تضعیف این جنبش می‌دانست.

-اشغال مناطق راهبردی یمن و تسلط کامل بر این کشور و به دنبال آن تقویت جایگاه منطقه‌ای عربستان، دیگر عامل مهمی بود که مقامات سعودی را به سمت آغاز یک جنگ فاجعه‌بار سوق داد. در این میان موقعیت ژئوپولتیک یمن را نیز نباید نادیده گرفت. عربستان نفت خود را از طریق تنگه هرمز و باب‌المندب به خارج صادر می‌کند و در صورتی که تنگه‌های یادشده بسته شوند، صادرات نفت این کشور عملاً قطع می‌شود. برای رفع این تنگنای ژئوپلیتیک، عربستان به جنوب چشم دوخته است. سیاست عربستان طی سالیان این بوده است که به هر نحو ممکن به دریای آزاد دسترسی پیدا نماید. در جنوب عربستان دریای عرب که دریایی آزاد است، واقع شده است و از طریق آن می‌توان به‌طور مستقیم به اقیانوس هند دسترسی پیدا کرد؛ اما استان‌های ظفار عمان و حضرموت یمن مانع اصلی دسترسی سعودی‌ها به دریای آزادند، لذا عربستان همواره تلاش کرده است تا این موانع را با تهاجم به یمن و اعمال فشارهای مختلف بر این کشور از میان بردارد.

قتل عام غیرنظامیان یمنی با سلاح های غرب و آمریکا

اما اهداف سیاسی عربستان در یمن یعنی بازگرداندن منصورهادی به قدرت و نابودی انصارالله، طبق تصور سعودی‌ها قرار بود طی چند هفته محقق شود؛ بدون اینکه ریاض و متحدانش مجبور باشند بهای زیادی در سطوح مختلف بپردازند. بنابراین رسیدن جنگ یمن به هشتمین سالگرد خود اولین دلیل بر شکست اهداف عربستان در این جنگ است.

آمریکا به عنوان طرفی که چراغ سبز تجاوز علیه یمن را به ائتلاف سعودی داد، نقش اصلی را در آغاز و ادامه این جنگ ویرانگر ایفا کرده است. کارخانه‌های اسلحه‌سازی در آمریکا مهمترین طرف سودبرنده از فاجعه یمن بودند و تنها در 8 ماه ابتدایی جنگ یمن، دولت وقت آمریکا به ریاست باراک اوباما، بیش از 20 میلیارد دلار به عربستان سلاح فروخت. سال گذشته شبکه المیادین در گزارشی اعلام کرد، خرید نظامی عربستان از منابع آمریکایی از زمان تجاوز به یمن تاکنون حدود 63 میلیارد دلار برآورد شده است.

آمریکا به عنوان بزرگترین صادرکننده سلاح در جهان یک سال بعد از آغاز جنگ یمن تا سال 2020 حدود 37 درصد از صادرات سلاح خود را افزایش داد و آمار نشان می‌دهد که طی این سالها نزدیک به 80 درصد تسلیحات عربستان برای حملات نظامی در یمن توسط آمریکا تامین شده است.

انگلستان نیز طی ماه‌های ابتدایی جنگ در سال 2015 از ژانویه تا سپتامبر 2.8 میلیارد پوند(3.2 میلیارد دلار) سلاح از جمله بمب‌های 500 پوندی(حدود 230 کیلوگرم) Paveway IV را به رژیم سعودی فروخت. طبق گزارشی که کمپین ضد تجارت اسلحه در انگلیس منتشر کرده، این کشور در 5 سال ابتدایی جنگ دست کم 16 میلیارد پوند سلاح به سعودی‌ها فروخته است.

در جولای 2015 (4ماه پس از آغاز جنگ) فرانسه قراردادی 12 میلیارد دلاری برای صادرات تسلیحات نظامی به عربستان امضا کرد. قراردادی که شامل 23 بالگرد نظامی ایرباس H145 و 30 قایق گشتی نظامی می‌شد. همان زمان رویترز گزارش داد رژیم سعودی در حال عقد قراردادی به ارزش میلیاردها یورو با شرکت فرانسوی تالس(Thales Group) برای خرید تجهیزات مخابراتی و ماهواره‌های جاسوسی است. طبق گزارش دولت اسپانیا در ژوئن 2015 (سه ماه پس از آغاز جنگ) این کشور تا آن تاریخ 8 مجوز صادرات سلاح به عربستان به ارزش 28.9 میلیون دلار صادر کرده است. یازده ماه پس از شروع جنگ در فوریه 2016 نیز شرکت کشتی‌سازی دولتی اسپانیا(Navantia) قراردادی 3.3 میلیارد دلاری برای ساخت پنج ناو نظامی آوانته 2200 Avante2200)) با عربستان سعودی به امضا رساند.

آلمان، بلژیک، چک، بلغارستان، فنلاند، دانمارک، هلند، ایتالیا و یونان از دیگر کشورهای اروپایی محسوب می‌گردند که در طول سال‌های جنگ یمن به عربستان سلاح فروختند و در رقم زدن بزرگترین بحران انسانی قرن، شریک بودند.

آمار خسارات فاجعه بار تجاوزات ائتلاف سعودی به زیرساخت های یمن

جنگ یمن تلخ‌ترین و شنیع‌ترین صحنه‌های ضد حقوق بشری را در تاریخ به نمایش گذاشت. می‌توان گفت که تقریبا همه زیرساخت‌های حیاتی یمن در طول این جنگ ویرانگر نابوده شده که آمار آن را می‌توان به این شکل مورد بررسی قرار داد:

-حمله به کارخانه لبنیات که در 100 متری پادگان جنبش انصارالله قرار داشته و برای اهداف غیرنظامی استفاده می‌شد و نیز تجاوز به 355 کارخانه دیگر.

- مورد هدف قرار دادن 7819 تاسیسات تجاری.

-حمله به 774 انبار مواد غذایی.

-حمله به 4134 زمین کشاورزی.

-بمباران بیمارستان صرواح الریفی در استان مارب.

-بمباران 130 باشگاه و تاسیسات ورزشی.

-حمله به سیلوهای گندم.

-حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی از جمله نیروگاه برق صنعا.

-حمله به فرودگاه بین‌المللی صنعا و مورد هدف قرار دادن هواپیماهای مسافربری آن به منظور جلوگیری از ارسال کمک‌های خارجی به یمن.

-مورد هدف قرار دادن خطوط گاز و نفت و بنادر دریایی یمن.

-حمله به 176 تاسیسات دانشگاهی و 914 مدرسه و مراکز آموزشی.

- تخریب زیرساخت‌های تاریخی یمن در شهر صعده.

-تجاوز به 344 تاسیسات بهداشتی و پزشکی.

-تجاوزات هوایی دشمن منجر به نابودی کامل 671 بازار مرکزی، سوختن 10998 فروشگاه تجاری مواد غذایی و 3500 مزرعه یمن شده است.

- مورد هدف قرار دادن بیش از 1868 تاسیسات آبی و 1338 پمپ و شبکه آبی نیز موجب شده تا بیش از 14 میلیون یمنی به آب آشامیدنی پاکیزه دسترسی نداشته باشند.

- در بخش شیلات نیز ائتلاف متجاوز دشمن بیش از 100 مرکز نگهداری ماهی را تخریب کرده و بیش از 40 هزار ماهیگیر یمنی از ادامه فعالیت برای گذران زندگی محروم شده‌اند؛ همچنین اینکه بیش از 500 ماهیگیر نیز در سواحل یمن هنگام کار در حملات دشمن شهید شدند.

- ائتلاف سعودی با حمله به بیش از 483 مرکز بهداشتی و 92 آمبولانس، موردهدف قرار دادن تاسیسات مذهبی و آثار باستانی و تخریب بیش از 417 اثر تاریخی و باستانی و بیش از 1324 همه عرف و هنجارهای بین المللی را زیر پا گذاشته است.

-مرکز حقوق بشری «عین الانسانیه» یمن اخیرا گزارش داد که بر اثر حملات ائتلاف سعودی 15 فرودگاه، 16 بندر، 4764 جاده وپل، 307 نیروگاه و مولد برق، 551 شبکه و مرکز ارتباطی، 2228 منبع آب آشامیدنی هدف قرار گرفته است.

-طی 8 سال بیش از 600 هزار منزل و 200 مرکز دانشگاهی، 1413 مسجد، 367 مرکز گردشگری و 390 بیمارستان و مرکز درمانی هدف قرار گرفته است.

-حمله به زندان مرکزی صعده با ده‌ها جان باخته و حدود 200 زخمی.

-طی این سال‌ها 2091 تأسیسات متعلق به دولت، 6743 جاده و پل و 609 شبکه ارتباطات و ایستگاه ارتباطی و 2799 منبع و شبکه آب تخریب شده است.

-در هفت سال گذشته 604035 تأسیسات خدمات رسانی، از جمله 590069 خانه تخریب شده یا آسیب دیده و 182 تأسیسات دانشگاهی و 1612 مسجد و 375 تأسیسات گردشگری و 410 بیمارستان و کلینیک پزشکی و 1214 مدرسه و آموزشگاه و 139 ورزشگاه و تأسیسات ورزشی و 9721 مزرعه زراعی تخریب شده است.

سرنوشت تلخ کودکان یمنی در بزرگترین بحران انسانی قرن

در این میان کودکان یمنی بزرگترین قربانی جنگ ویرانگر ائتلاف سعودی-آمریکایی محسوب می‌گردند. طبق آخرین آماری که طی روزهای گذشته سازمان حمایت از کودکان در سازمان ملل (یونیسف) منتشر کرد بیش از 2 میلیون کودک یمنی دچار سوءتغذیه شدید هستند و نیاز به درمان دارند. همچنین 19 میلیون یمنی از ابتدای جنگ در معرض گرسنگی قرار گرفته‌اند. از آن گذشته در سایه نابودی همه زیرساخت‌های بهداشتی و پزشکی یمن هر 5 دقیقه یک کودک جان خود را از دست می‌دهد. بر اساس جدیدترین گزارش یونیسف، 11 میلیون کودک در یمن نیاز به کمک‌های فوری بشردوستانه دارند.

سازمان بهداشت جهانی در گزارشی به این منظور اعلام کرد که بحران انسانی یمن بدترین نوع در جهان است و بیماری‌ها شمار زیادی از ساکنان را به آستانه مرگ کشانده و حدود 700 هزار نفر نیز به وبا مبتلا شده‌اند که کودکان زیر پنج سال 25 درصد از این کل را شامل می‌شوند.

بیش از 3000 کودکی که در یمن به دنیا می‌آیند دارای بیماری قلبی هستند. این در حالی است که کشورهای عضو ائتلاف متجاوز ورود تجهیزات پزشکی برای بیماران قلبی در یمن را ممنوع کرده‌اند و هزاران بیماری که مبتلا به بیماری‌های قلبی هستند از جمله کودکان به راحتی جان خود را از دست می‌دهند. تبعات ویرانگر جنگ یمن همچنین منجر به شیوع انواع بیماری‌ها مزمن و لاعلاج میان یمنی‌ها شده که سرطان رایج‌ترین آنهاست.

هفته گذشته وزارت حقوق بشر دولت نجات ملی یمن در بیانیه‌ای مطبوعاتی با عنوان «8 سال تجاوز، محاصره، توطئه و تبانی بین المللی» اعلام کرد: تعداد کل کشته‌ها و زخمی‌ها در طول هشت سال از 49000 نفر فراتر رفته است که شامل بیش از 8700 کودک و بیش از 5400 زن می‌شود. طی این مدت، یک میلیون و 483 هزار غیرنظامی نیز به طور غیرمستقیم در نتیجه شیوع بیماری‌های مزمن، مسمومیت با مواد شیمیایی سلاح‌های ممنوعه، سوء تغذیه و ... جان خود را از دست داده‌اند. همچنین در نتیجه تعطیلی فرودگاه بین المللی صنعا بیش از 120 هزار نفر بیمار و نزدیک به یک میلیون بیمار که برای درمان نیاز فوری به سفر داشتند، جان باختند.

دستاوردهای یمنی‌ها در 8 سال مقاومت در برابر دشمن

اما تغییر معادلات درگیری، برخلاف چیزی که ائتلاف سعودی انتظار داشت، یکی از بارزترین نتایج جنگ یمن بود؛ جایی که یمنی‌ها با مقاومتی باور نکردنی مانع از تسلیم کشور خود در برابر دشمن شدند. یمن از 4 سال گذشته توانسته در زمینه تولید سلاح‌های هوایی به پیشرفت قابل توجهی برسد که پیروزی‌های ارتش و درماندگی دفاع هوایی عربستان را به دنبال داشته است.

سرتیپ «یحیی سریع» سخنگوی نیروهای مسلح یمن هفته گذشته با اشاره به دستاوردهایی که ارتش و کمیته‌های مردمی یمن در جنگ مقابل دشمن رقم زده‌اند اعلام کرد، نیروهای مسلح به افزایش ذخایر راهبردی موشک‌ها به عنوان یک نیروی بازدارنده که اثربخشی آن ثابت شده، ادامه می‌دهند. نیروی موشکی ما مجهز به سامانه‌های موشکی متعددی از جمله بالستیک و بالدار است. نیروی پهپادی یمن طی هشت سال نبرد، 12009 عملیات از جمله 3264 عملیات تهاجمی و 8745 عملیات اطلاعاتی انجام دادند. پهپادهای یمن 2267 عملیات در داخل اراضی یمن و 997 عملیات در خارج از کشور انجام دادند. نیروی پهپادی یمن نقش مهمی در موفقیت بسیاری از عملیات‌های ویژه نظامی ایفا کرده است. مجموع عملیات‌های هوایی یمن طی هشت سال نبرد به 4585 عملیات می‌رسد که 2022 عملیات برای سرنگونی پرنده‌های دشمن و خسارت وارد کردن به آن و 2565 عملیات برای کنترل و مهار تجاوز هوایی آن صورت گرفته است.

به گفته یحیی سریع، نیروی هوایی یمن موفق به سرنگونی 165 هواپیمای شناسایی و جنگی شده است. از این میان 13 جنگنده، 10 بالگرد تهاجمی آپاچی و 6 بالگرد ترابری از جمله بلک هاوک بودند. 48 پهپاد نیروی هوایی آمریکا و 123 پهپاد جاسوسی دیگری سرنگون شده است. همچنین رزمندگان یمنی در طول جنگ، بیش از 13229 عملیات نظامی انجام داده‌اند که از این میزان، 6702 عملیات تهاجمی و 6527 عملیات برای مهار و شکست حملات تهاجمی و پیشروی‌های دشمن صورت گرفته است.

بر اساس این گزارش، نیروی موشکی یمن 1828 عملیات نظامی انجام داد که از این میزان، طی 1237 عملیات، مواضع دشمن در داخل خاک یمن هدف قرار گرفت. 589 عملیات موشکی نیز برای هدف قرار دادن اهداف دشمن در خارج از جغرافیای یمن و در عمق خاک سعودی و اماراتی صورت گرفت. مجموع عملیات‌های یگان‌های زمینی یمن با تمام بخش‌های آن به 250000 عملیات و مجموع عملیات‌های تک‌تیراندازی به 71128 عملیات می‌رسد. شمار عملیات‌های تک‌تیراندازی در طول سال هشتم به 5213 عملیات می‌رسد که 2274 عملیات با صدا و تصویر ثبت شده است. نیروی دریایی و گارد ساحلی یمن نیز طی هشت سال، 38 عملیات ویژه علیه نیروهای ائتلاف سعودی و اماراتی انجام دادند. همچنین یگان‌های مهندسی نیروهای مسلح یمن، 22854 عملیات علیه مکان‌های تجمع دشمن انجام دادند که 24907 عملیات آن تهاجمی و دفاع بود. یگان توپخانه‌ای یمن نیز طی هشت سال نبرد 85634 عملیات انجام داد.

جنگ یمن در ایستگاه پایانی؟

بعد از 8 سال جنگ فرسایشی و بیهوده، ائتلاف سعودی که از دو سال قبل به شکل جدی در اندیشه راهی برای خروج آبرومندانه از باتلاق یمن است، سعی دارد از تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی اخیر به عنوان فرصتی برای تحقق این هدف استفاده کند.

هفته گذشته دور جدید از مذاکرات یمن در ژنو با نظارت سازمان ملل انجام شد و «محمد عبدالسلام» سخنگوی رسمی انصارالله برای رسیدن به یک توافق جامع آتش‌بس ابراز امیدواری کرده و گفت: در دور جدید گفت‌وگوها در ژنو توافق شد 700 زندانی یمنی متشکل از زنان و غیرنظامیان، در مقابل آزادی 15 اسیر جنگی عربستان سعودی و 3 اسیر سودانی و غیره آزاد شوند.

درباره اینکه جنگ یمن قبل از 9 سالگی به پایان می‌رسد یا نه، سیگنال‌های موجود حاکی از پیشرفت تلاش‌ها برای اعلام آتش بس دائمی در یمن است؛ به ویژه بعد از مذاکراتی که اخیرا بین دو طرف اصلی جنگ انجام شده و نیز ورود مستقیم روسیه به خط میانجیگری در این پرونده.

اما برخی طرف‌ها برای آتش‌بس قطعی در یمن، روی توافقی که اخیرا عربستان سعودی و ایران برای احیای مناسبات دیپلماتیک بعد از 7 سال انجام داده‌اند، حساب باز می‌کنند و معتقدند در سایه آرام شدن فضای منطقه می‌توان شرایط مساعدی برای رسیدگی به پرونده یمن ایجاد کرد.

همانطور که دو طرف سعودی و ایرانی بارها تاکید کرده‌اند نوع تعاملات بین دو کشور جدا از هر پرونده‌ای در منطقه بوده و نمی‌توان نتیجه گرفت که توافق میان آنها تاثیر مستقیم بر مسائل منطقه داشته باشد.اما مسلما ازسرگیری مناسبات عربستان و ایران به عنوان دو کشور مهم منطقه‌ای فضای آرام و مناسبی برای رسیدگی به پرونده‌های مختلف به وجود می‌آورد.علاوه بر آن بعد از امضای توافق تهران و ریاض، منابع یمنی از آمادگی یک هیئت عالی‌رتبه دیپلماتیک اماراتی برای سفر به صنعا خبر دادند و باید منتظر تحولات نهایی درباره پرونده جنگ یمن در آینده نزدیک باشیم.