تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران؟

رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران پس از شهریور ماه یعنی شروع ناآرامی ها در ایران، مطرح شدن ارسال پهپادهای ایران به روسیه و استفاده از آن در جنگ علیه اوکراین و همچنین در بن بست ماندن مذاکرات برجامی، دستورکار متفاوتی را در قبال ایران دنبال می‌کند.

کد خبر: ۵۷۹۷۲۴

تاریخ: ۱۲ بهمن ۱۴۰۱ - ۰۸:۱۳

با توجه به اظهارات چند ماه اخیر مالی یعنی تاکید همزمان‌بردیپلماسی و گزینه فشار و تحریم می‌توان دریافت که وی با گذشت بیش از دو سال از جدایی ریچارد نفیو از تیم مذاکراتی آمریکا به تازگی می خواهد همان سیاست نفیو را دنبال کند.
تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران؟

رابرت مالی روز دوشنبه در مصاحبه با برنامه هارد تاک بی‌بی سی با بیان اینکه دیپلماسی هرگز به پایان نمی رسد، گفت: «حتی در شرایطی که ما سرگرم اقدامات دیگر هستیم شامل تحریم، اعمال فشار، مقابله با اقدامات ایران در منطقه و بسیج کردن جامعه جهانی.»او با بیان این مدعا که مذاکرات غیرمستقیمی با ایران داشتیم، تاکید کرد: «علنا اعلام کردیم که آماده ایم مذاکرات غیرمستقیم را ادامه دهیم.» مالی مدعی شد: «اما در عین حال برای توقف اقدامات خشونت آمیز ایران یا محدود کردن برنامه هسته ای ایران تردید نخواهیم کرد؛ بنابراین موضوع بر سر دیپلماسی یا سایر گزینه ها نیست؛ موضوعات با همدیگر پیگیری می شوند.» مالی با بیان اینکه تجربه گذشته نشان داده است که فشار توام با تلاش‌های دیپلماتیک منجر به توافق سال ۲۰۱۵ شد، گفت: «بنابراین من نمی‌خواهم این واقعیت را نادیده بگیرم که این روش‌(دیپلماسی) ممکن است دوباره کار کند.»
پیگیری خط نفیو

مالی در اوج ناآرامی ها در ایران نیز خط دیپلماسی با تهران را دنبال می کرد؛ البته خط دیپلماسی با زاویه دید ریچارد نفیو. نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، دهم آذر ماه در گفت وگو با سردبیر نشریه فارن پالیسی، گفت: «ما تحریم می کنیم، اعمال فشار می کنیم، دیپلماسی به کار می بندیم. اگر هیچ یک از این ها جواب ندهد، رئیس جمهور گفته است که او به عنوان آخرین راهکار، با گزینه نظامی موافقت خواهد کرد.»

مالی پیش‌تر نیز در ۲۴ آبان ماه در جمع خبرنگاران در پاریس با اشاره به اینکه فروش پهپاد توسط ایران به روسیه و ناآرامی های اخیر در ایران تمرکز آمریکا را از توافق هسته ای برداشته است، اظهار کرد که آمریکا در دیپلماسی را باز خواهد گذاشت «اگر» و «برای زمانی که» موعد مناسب فرابرسد. او در ادامه عنوان کرد که واشنگتن هم اکنون سیاست تحریم و فشار را علیه ایران دنبال خواهد کرد.

نفیو طرفدار چه بود؟

پیش از جدایی نفیو از تیم مذاکراتی، تقابل دیدگاه آشکاری بین نفیو و مالی وجود داشت؛ نفیو معتقد بود با این وضعیت که آمریکا چشم خود را روی دور زدن تحریم نفتی ایران بسته است، مذاکرات به جایی نمی رسد. وی معتقد به افزایش فشارها بر تهران با هدف کشاندن ایران به توافق مدنظر آمریکا بود. در مقابل رویکرد مالی متوجه افزایش فشارهای تحریمی نبود؛ زیرا وی معتقد بود ایران بعد از خروج یکجانبه ترامپ از برجام، نسبت به آمریکا بدبین شده و اعمال فشار و تحریم نتیجه عکس می‌دهد. مالی بر این باور بود که باید با ایران مذاکره کنند و بر سر یک توافق گلدیلاکسی یعنی توافق در سطح متوسط به جمع بندی برسند. اما صحبت های چند ماه اخیر رابرت مالی در این رابطه که تحریم ها با دیپلماسی منافاتی ندارد، همان رویکرد ماه اکتبر سال ۲۰۲۱ نفیو است. یعنی امروز مالی مسیری را دنبال می‌کند که در سال ۲۰۲۱ اختلاف بر سر این روش باعث جدایی نفیو و برخی دیگر از اعضای تیم از آن شد.
مالی دنباله‌رو نفیو

بنابراین در واکاوی صحبت های مالی که تاکید بر دیپلماسی دارد نباید احساساتی با آن برخورد و تصور کنیم که آمریکا به نفع ایران تغییر تاکتیک داده است. بلکه امروز موضع آمریکا در جهت نگاه و خط فکری نفیو تغییر کرده است که خواهان افزایش فشار و تحریم بر ایران بود. نشانه های آن نیز آشکار است؛ از جمله اینکه واشنگتن در چند ماه گذشته تلاش کرده تا بیشترین فشارها را بر حوزه صادرات نفت و پتروشیمی ایران وارد کند. در این خصوص کمتر از دو هفته پیش بود که مالی از قصد واشنگتن برای افزایش فشار بر چین جهت جلوگیری از واردات نفت ایران خبر داد. همچنین سفر برایان نلسون، معاون تروریسم و اطلاعات مالی وزارت خزانه داری آمریکا از ۲۹ ژانویه تا ۳ فوریه (۹ تا ۱۴ بهمن) به عمان، امارات متحده عربی و ترکیه نیز برای سخت تر کردن فشار تحریم ها بر ایران است و قرار است در این سفر به این کشورها هشدار داده شود که اگر با نهادهای تحریم شده توسط آمریکا همکاری کنند، دسترسی آنها به بازارهای کشورهای عضو گروه ۷ قطع خواهد شد. لذا این تغییر لحن فی نفسه نمی‌تواند به سود ایران باشد بلکه بیشتر بیانگر آن است که مالی نیز به سمت دیدگاه نفیو در حال پیش رفتن است. اما هدف از این فشارها چیست؟ آیا آمریکا می خواهد ایران پیش نویس ۳۵ صفحه ای ماه اوت جوزپ بورل را بپذیرد؟

نمی‌توان با قطعیت گفت آمریکا به دنبال این گزینه است و شاید واشنگتن در پی آن باشد که تهران متن به‌روز شده از این پیش نویس را پذیرد. در واقع آمریکا با این خط می خواهد به ایران فشار وارد بیاورد تا امتیازات بیشتری کسب کند؛ خطی که ایران نیز به نوعی آن را دنبال می‌کند و با کاهش تعهدات هسته ای یعنی افزایش فعالیت های هسته ای (افزایش غنی سازی اورانیوم) در پی آن است که اگر روزی طرفین پای میز مذاکرات احیای برجام حاضر شدند بتواند به توافقی مطلوب برای تهران دست یابد.طرفین با اهرم فشارهایی که علیه یکدیگر به کار گرفته اند می خواهند به توافق مطلوب مدنظر خودشان دست یابند. اما تضمین‌شده نیست که در این مسیر، دیپلماسی حتما موفقیت‌آمیز باشد و شاید در نهایت یکی از طرفین از مسیر خارج شده و شرایط وارد فاز پیچیده تری شود. یعنی اگر این ماجرا به نقطه تعادل نرسد ممکن است طرفین از این مرحله نیز عبور کنند و این شروع تصاعد بحران خواهد بود. درعین‌حال مالی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به این موضوع اشاره کرد که ما امروز خیلی بیشتر از دوران ریاست جمهوری ترامپ با اروپا متحد شده‌ایم و اتحاد با شرکای اروپایی و دیگران ما را در موقعیت بسیار قوی‌تری برای مقابله با ایران قرار داده است.

وی با مطرح کردن این ادعا که اوضاع بدتر شده است و ایران برنامه هسته ای خود را به‌گونه ای توسعه داده است که بسیار خطرناک است، گفت: اما موضوع غنی سازی اورانیوم از تولید بمب هسته ای مجزاست. این بخش از صحبت های نماینده ویژه آمریکا در امور ایران نیز بیانگر پیگیری همزمان سیاست دیپلماسی و فشار بر ایران است و به نظر می‌رسد واشنگتن امروز برخلاف حتی یک ماه پیش بار دیگر گزینه مذاکرات را مدنظر دارد اما نتیجه این مذاکرات برای آمریکا شاید با آنچه پیش از این اتفاقات می خواست، متفاوت باشد. یعنی در شرایط فعلی، آمریکا به توافقی که در آخرین دور مذاکرات در مردادماه و همزمان با ارائه پیش نویس بورل حاصل می شد، احتمالا تن نخواهد داد و به دنبال امتیازات بیشتر از ایران است. به همین دلیل در چند ماه گذشته شاهد افزایش تحریم ها و فشار بر ایران بودیم. در رابطه با صحبت های اخیر رابرت مالی نظر رحمن قهرمانپور، پژوهشگر مسائل سیاست خارجی، را جویا شدیم. قهرمانپور با بیان اینکه صحبت های رابرت مالی را نباید جدا از حرف های دیگران مانند رئیس جمهور، وزیر خارجه و دیگر سیاستمداران آمریکایی دانست، تاکید کرد: «درواقع همه آنها یک ماموریت دارند؛ یکی حرف از دیپلماسی می زند و دیگری حرف از فشار و تحریم علیه ایران.»

این پژوهشگر با اشاره به اینکه صحبت های مالی همزمان با سفر آنتونی بلینکن به اسرائیل و تاکید بر سخت گیری بیشتر بر ایران بیان شده، ادامه داد: «در سیاست های آمریکا در قبال ایران تغییر جدی رخ نداده و چند ماه است که مقامات آمریکایی این خط را دنبال می‌کنند.» قهرمانپور معتقد است برای واشنگتن همچنان برجام در اولویت قرار ندارد و اگر امروز صحبت از دیپلماسی و مذاکره می‌کنند ممکن است به این دلیل باشد که فکر می‌کنند شاید تهران بخواهد به آنها امتیازی بدهد. این پژوهشگر درباره آن بخش از صحبت های رابرت مالی مبنی بر آمادگی واشنگتن برای مذاکره غیرمستقیم با تهران نیز توضیح داد: «مالی روی بحث احیای برجام تاکید نکرده و شاید منظور وی از مذاکرات غیرمستقیم، گفت‌وگو در خصوص مسائل منطقه ای باشد.» وی در نهایت تاکید کرد صحبت های اخیر مالی را نباید یک گسست و تغییر در سیاست های آمریکا در قبال ایران ارزیابی کرد.

دنیای‌اقتصاد