برگزیده سرمقاله‌های روزنامه‌های صبح شنبه

روزنامه‌های صبح امروز ایران در سرمقاله‌های خود به مهمترین مسائل روز کشور و جهان پرداخته‌اند از جمله «نسخه امام برای دنیای امروز»،«آقای رئیس جمهور صدای جوانان جویای کار را بشنوید»،«خورشیدی که غروب نمی‌کند»،«انتظار بیجای ژنرال!»،«انتخابات سوریه و ۴ نکته»،«بشار از شارل دوگل هم مشروع‌تر است»،«کشیدن خط قرمز برعهده کیست؟»،«مخالفان امام(ره) در مرقد امام»،«ژنرال ها موتور دموکراسی خاورمیانه»و... که برخی از آنها در زیر می‌آید.

کد خبر: ۵۷۴۷۷

تاریخ: ۱۷ خرداد ۱۳۹۳ - ۱۰:۲۶

جام جم:نسخه امام برای دنیای امروز

«نسخه امام برای دنیای امروز»عنوان سرمقاله روزنامه جام جم به قلم مهدی فضائلی است که در آن می خوانید؛تعیین اولویت یا درجه بندی سخنان رهبر فرزانه انقلاب کار دشواری است ؛چرا که همه آنها از زبان شخصیتی ممتاز و عالی هم از نظر حقیقی و هم از حیث حقوقی ایراد می شود. شخصیتی فقیه، سیاستمدار، حکیم، مسلط بر مسائل داخلی و بین المللی و رهبر جهان اسلام که شخصیت های طراز اول دنیا به هوشمندی و درایت او معترفند و برخی او را مرشد و راهنمای خویش می دانند.

در عین حال اگر بخواهیم در مجموع بیانات سالانه ایشان چند سخنرانی را به عنوان مهم ترین و مبنایی ترین سخنرانی ها نام ببریم، قطعا یکی از آنها، بیانات ایشان در چهاردهم خرداد است.

بیاناتی که مخاطبان حضوری آن، تمام شخصیت ها و چهره های طراز اول و دولتمردان جمهوری اسلامی، مهمانان خارجی و اقشار مختلف مردم از سراسر کشور هستند. سخنانی در جوار مرقد امام راحل واز نظر زمانی در سالگرد بنیانگذار جمهوری اسلامی و شخصیتی که در تمام دوران غیبت، تاریخ نظیر او را سراغ ندارد.

سخنرانی امسال رهبر انقلاب مثل سال های گذشته، حاوی نکات مهم متعدد و متنوعی است که واژه های کلیدی آن را می توان این گونه برشمرد. مردم سالاری دینی، بیداری اسلامی، مکتب و نقشه راه امام خمینی، دشمن شناسی، چالش درونی نظام، چالش بیرونی نظام، گروه های تکفیری، سیاست آمریکا، شریعت اسلامی، نظام مدنی- سیاسی و پیشرفت های جمهوری اسلامی. این یادداشت مجال پرداختن به همه این محورها نیست، بنابراین فقط یک محور یعنی «نقشه راه امام خمینی(ره)» را که از نظر نویسنده در فهم و تحلیل صحیح مسائل بخصوص مسائل داخلی کمک شایانی می کند و چند کلیدواژه دیگر را نیز دربر می گیرد، مورد توجه قرار داده ایم.

اولین نکته در این باره در فرمایشات رهبری این بود که: «نقشه او (امام خمینی) نقشه ای نبود که فقط از ذهن انسان صادر بشود، قطعاً موید من عندالله بود؛ خود امام بزرگوار این را می دانست و به آن معترف بود» فهم این حقیقت با نگاهی واقع بینانه به پیروزی انقلاب و آنچه طی این 35 سال برای شکست آن از سوی دشمن انجام شد و موقعیت کنونی نظام اسلامی، کار دشواری نیست. این مسأله از سویی موجب امید بیشتر و حتی ایمان به آینده روشن انقلاب اسلامی می شود و از سوی دیگر مسئولیت مارا در مراقبت و ادامه این راه سنگین تر می کند.

دومین نکته در این باره، شناخت صحیح چارچوب کلی نقشه امام راحل است که در این عبارت رهبر فرزانه انقلاب خلاصه شده است: «نقشه امام، کار اصلی امام، بنای یک نظم مدنی - سیاسی براساس عقلانیت اسلامی بود.» عبارتی که در باره تک تک واژگانش می توان و باید به تفصیل سخن گفت؛ اما خلاصه این که امام بر اساس یک طرح کلان وارد میدان مبارزه شد و نه دفعتا و اتفاقی. ثانیا امام یک مجموعه به هم پیوسته و به عبارت دیگر یک منظومه یا سیستم را پایه گذاری کرد و نه یک مجموعه عاریتی که هر بخش آن از جایی گرفته شده باشد. سومین نکته این که نقشه جامع و به هم پیوسته امام ریشه در نگاه ایشان به حکومت و سیاست از منظر اسلام داشت و چهارمین نکته «عقلانیت اسلامی» است که مبنای نظام مورد نظر امام بود. نه هر برداشت ظاهری و سطحی از اسلام و نه هر نوع عقلانیتی!

دو محور اساسی در نظام مورد نظر معمار انقلاب اسلامی، سومین محور فرمایشات رهبری در این باره است. «در بنای آن نظم مدنی و سیاسی دو نکته اساسی وجود دارد که این دو نکته به هم پیوند خورده است؛ به یک معنا دو روی یک حقیقت است: یکی عبارت است از سپردن کار کشور به مردم از طریق مردم سالاری و از طریق انتخابات و دوم این که این حرکت - که خود از اسلام سرچشمه گرفته بود و هرآنچه ناشی از حرکت مردم سالاری و سپردن کار به مردم است - باید در چهارچوب شریعت اسلامی باشد.» بهترین توضیح در این باره ادامه بیانات رهبر انقلاب است که فرمودند: «افرادی گمان نکنند که امام بزرگوار ما، انتخابات را از فرهنگ غربی گرفت و آن را قاطی کرد با تفکر اسلامی و شریعت اسلامی؛ نه، اگر انتخابات و مردم سالاری و تکیه به آرای مردم، جزو دین نمی بود و از شریعت اسلامی استفاده نمی شد، امام هیچ تقیدی نداشت؛ آن آدم صریح و قاطع، مطلب را بیان می کرد. این جزو دین است، بنابراین شریعت اسلامی چهارچوب است؛ در همه قانونگذاری ها و اجراها و عزل و نصب ها و رفتارهای عمومی که تابع این نظم سیاسی و مدنی است، باید شریعت اسلامی رعایت بشود.»

چهارمین نکته حائز اهمیت در این بخش از سخنان رهبری بخشی از مهم ترین نتایج حاصل از نظام سیاسی مورد نظر امام راحل است که در چهار محور خود را نشان می دهد و آن «این چهار عنصر اصلی است: آزادی، استقلال، عدالت، معنویت. اگر شریعت اسلامی بر جامعه حاکم شد، این پدیده های اساسی در نظم جامعه اسلامی، خود را نشان می دهند.» پنجمین نکته بسیار مهم در این فراز از سخنان آیت الله خامنه ای بیان رابطه نظام اسلامی مورد نظر امام با اعمال زور از سویی و اقتدار از سوی دیگر بود؛ بیانی که در اندیشه هیچ جمهوری خواهی نظیر آن را نمی شود یافت و آن این که: «هیچ قدرت و غلبه ای در مکتب امام که از تغلب و از اِعمال زور حاصل شده باشد، مورد قبول نیست. در نظام اسلامی قهر و غلبه معنا ندارد؛ قدرت معنا دارد، اقتدار معنا دارد، اما اقتدارِ برخاسته ازاختیار مردم و انتخاب مردم.» و در ادامه این محور مهم، تاکید بر اهمیت و احترام قدرت ناشی از رأی و انتخاب مردم است که خود گویای اهمیت و احترامی است که مردم در نظام اسلامی دارند. «آن قدرتی که از انتخاب مردم به وجود آمد، محترم است؛ در مقابل آن، کسی نبایستی سینه سپر بکند، در مقابل او کسی نباید قهر و غلبه ای به کار ببرد که اگر یک چنین کاری کرد، اسم کار او فتنه است.» بر این اساس، حوادث سال ٨٨، تلاش سازمان یافته جریانی برای سینه سپر کردن و شورش علیه رأی مردم و آنچه نظام اسلامی انجام داد دفاع شجاعانه از انتخاب مردم و نه منتخب آنها بود! براساس بیانات رهبر انقلاب یکی دیگر از ویژگی های نظام سیاسی مورد نظر معمار انقلاب اسلامی، «کمک به مظلوم و ایستادگی در مقابل ظالم، نفی دست اندازی های ظالم، انکار صریح هیبت و ابهت ظالم و شکستن این ابهت» است. مجموع آنچه گفته شد و تفصیل بیشتر آن در متن فرمایشات رهبر فرزانه انقلاب اسلامی است، به فرموده معظم له: «آن نسخه جدیدی است که امام بزرگوار ما به دنیا عرضه کرد و به ادبیات سیاسی عالم این فصل مهم را افزود.»

خراسان:آقای رئیس جمهور صدای جوانان جویای کار را بشنوید

«آقای رئیس جمهور صدای جوانان جویای کار را بشنوید»عنوان سرمقاله روزنامه خراسان به قلم کورش شجاعی است که در آن می خوانید؛آقای رئیس جمهور اساسی ترین خواست و مطالبه مردم از مجموعه حاکمیت و خصوصا دولت، اشتغال است گرچه مبارزه با غول گرانی و شکستن شاخ تورم، دیگر انتظار جدی مردم است اما شما و اعضای دولت و نمایندگان مجلس به خوبی می دانید که ایجاد اشتغال و پایین آوردن نرخ بیکاری و رونق فضای کسب و کار نه تنها می تواند بر مهار تورم و گرانی موثر باشد بلکه اشتغال عامل اساسی امید جوانان به آینده، ترغیب آنان به ازدواج و تشکیل خانواده است. همچنین کاملا بدیهی و روشن است که استفاده از سرمایه عظیم و گرانقدر جوانان در جهت رشد تولید، توسعه و پیشرفت کشور، علاوه بر افزایش احساس مفید بودن جوانان و تقویت اعتماد به نفس و عزت نفس آنان موجب کاهش بسیاری از ناهنجاری ها و کاهش گرایش به مصرف موادمخدر و اعتیاد می شود. بر این اساس موضوع مهم اشتغال باید به عنوان یکی از اساسی ترین نیازهای جامعه مورد توجه دولت و مجلس قرار گیرد و اگرچه مسئله یارانه ها بر سر بسیاری از مسائل و موضوعات کشور سایه انداخته است، اما رونق فضای کسب و کار و کاهش آمار بیکاری علاوه بر منافع پیش گفته می تواند تا حدودی سایه سنگین یارانه ها را از سر مسائل اساسی کشور بردارد. البته مسلم است که معضل بیکاری به سادگی قابل حل نیست و نیازمند برنامه های اساسی و اجرای طرح های موثر و کارآمد میان مدت و بلندمدت است، اما پرواضح است تا این مسئله اساسی کشور و خصوصا نسل جوان برای مسئولان به دغدغه ای بسیار جدی تبدیل نشود مشکل همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند. بنابراین لازم است دولت و مجلس با عزمی جزم و همفکری تمامی نخبگان و استفاده از ظرفیت و تجربه کارآفرینان و صاحبان طرح ها و ایده های نو و کارآمد برای فائق آمدن بر مشکل بیکاری طرحی نو دراندازن د که قطعا افزایش اشتغال ثمرات بسیاری برای کشور و جامعه به دنبال خواهد داشت.

۱ - در این راستا لازم است برای جذب سرمایه گذاران خارجی در کنار ایجاد و تقویت احساس امنیت هرچه بیشتر برای تولیدکنندگان و سرمایه گذاران داخلی و همچنین برای هزاران ایرانی دارای سرمایه های کلان که به دلایلی در خارج از کشور زندگی می کنند از جمله چند هزار تاجر و سرمایه گذار ایرانی که در شیخ نشین امارات مشغول فعالیت هستند و هزاران ایرانی سرمایه داری که در آمریکا، آلمان و برخی دیگر از کشورهای اروپایی مشغول فعالیت اند، تلاش جدی تر و موثرتری انجام شود.

۲ - گرچه کشور ما در منطقه خشک و نیمه خشک قرار دارد و بخش زیادی از آن با کم آبی مواجه است، اما در صورت استفاده بهینه از همین آب و جلوگیری از هدررفت هفتاددرصدی از نوددرصد آب کشور که در بخش کشاورزی مصرف می شود، می توانیم علاوه بر خودکفایی در تولید بسیاری از محصولات و حتی تبدیل شدن به صادر کننده محصولات کشاورزی، هزاران فرصت شغلی را در کشور ایجاد کنیم این در حالی است که در حال حاضر به خاطر غفلت از این ظرفیت گران بها تعداد قابل توجهی از کشاورزان دست از این کار کشیده اند و به سکونت در حاشیه شهرها و انجام کارهای کاذب تن داده اند.

۳ - اگر صنعت کشورمان در رشته های گوناگون مورد توجه اساسی قرار گیرد و مشکلات نقدینگی و مصرف بهینه انرژی در آن به دغدغه ای جدی تبدیل شود و افزایش کیفیت تولیدات داخلی وجهه همت تولیدکنندگان قرار گیرد، این بخش عظیم نیز می تواند علاوه بر تأمین بسیاری از نیازهای کشور، اشتغال قابل توجهی ایجاد کند در صورتی که بر اساس آمار، تعداد زیادی از واحدهای بزرگ و کوچک تولیدی با پنجاه درصد و حتی یک سوم ظرفیت خود مشغول به کارند. این وضعیت تا کی می تواند ادامه پیدا کند؟ وضعیتی که به خاطر نامناسب بودن شرایط و کارآمد و موثر نبودن برخی طرح ها و برنامه ها، بسیاری از تولیدکنندگان خرد و کلان از تولید دست کشیده اند و به سفته بازی و دلالی رو آورده اند.

۴ - آقای رئیس جمهور، شما، مسئولان و نمایندگان به خوبی از جایگاه کشورمان در برخورداری از منابع عظیم طبیعی مطلع هستید. گذشته از این که ایران مقام دوم جهان در برخورداری از ذخایر عظیم گاز و رتبه سوم برخورداری از ذخایر بزرگ نفتی را نیز دارد. اما متأسفانه پس از گذشت سال ها همچنان به جای فرآوری و تولید فرآورده های متنوع و با ارزش افزوده چند صد برابری نه تنها در بخش نفت و گاز در «خام فروشی» ید طولایی داریم، بلکه بسیاری از منابع طبیعی کشور نیز خام فروشی می شود این در حالی است که با ترغیب سرمایه گذاران داخلی و خارجی می توانیم کارخانه های متعددی برای فرآوری منابع طبیعی احداث کنیم تا نه تنها جلوی خام فروشی و «مفت فروشی» گرفته شود، بلکه با فرآوری این منابع پرارزش می توانیم هزاران فرصت شغلی برای جوانان و متخصصان کشور فراهم آوریم.

۵ - هیئت محترم دولت و نمایندگان محترم مجلس آیا واقعا نمی توان چاره ای اندیشید تا از ورود این همه کالای مصرفی و بی کیفیت از چین و برخی کشورهای دیگر به کشورمان جلوگیری کرد آن هم در شرایطی که تولیدکنندگان داخلی ما توان تولید با کیفیتِ تقریبا تمامی این کالاها را دارند؟ اما ظاهرا عزمی برای جلوگیری از واردات این حجم انبوه کالاهای بی کیفیت چینی و غیرچینی وجود ندارد واردات بی رویه ای که موجب تعطیل شدن برخی واحدهای تولیدی و بیکاری عده ای از شاغلان این واحدها شده و سرمایه تولید کنندگان نیز بیشتر به فضای دلالی و سفته بازی وارد شده است.

۶ - رئیس جمهور محترم گرچه برای رونق ساخت و ساز، کارهایی انجام شده اما به نظر می رسد باید طرح های موثرتری برای این بخش که بنا به اظهار کارشناسان باعث رونق بیش از چهارصد شغل به طور مستقیم و غیرمستقیم و ایجاد هزاران فرصت شغلی در کشور می شود، سامان یابد. روشن است که رونق ساخت و ساز نه تنها باعث کاهش نسبی قیمت مسکن و اجاره بها می شود، بلکه موجب می شود هزاران فرصت شغلی برای مهندسان، کارگران ماهر و غیرماهر فراهم آید و حتی زمینه صدور دانش فنی و تخصص کارشناسان کشورمان به دیگر کشورها و خصوصا کشورهای همسایه فراهم شود.

۷ - بدون تردید اگر وام های کلانی که در اختیار بعضی ها قرار می گیرد به بدنه صنعت، تولید، کشاورزی و کارآفرینی کشور تزریق شود، نه تنها شاهد شکوفایی این بخش ها خواهیم بود بلکه فرصت های فراوان شغلی برای جوانان کشورمان فراهم می شود. این در حالی است که سال هاست وام های کلان به این و آن داده می شود و از دل آن وام های کلان، فسادهای سه هزار میلیاردی و غیره بیرون می آید اما سهم صنعت، کشاورزی و تولید و کارآفرینی از حمایت های موثر دولت و وام های بانکی همچنان اندک است.

۸ - آقای رئیس جمهور از ظرفیت کم نظیر کشورمان در ترانزیت کالا و دسترسی به آب های آزاد جهان و ده ها و صدها مزیت کم نظیر دیگر که بگذریم حتی اگر از ظرفیت گردشگری ایران عزیز که به لحاظ برخورداری از جاذبه های توریستی جزو ده کشور مطرح جهان است و همچنین اگر از ظرفیت صنایع دستی وطن عزیزمان درست استفاده شود، علاوه بر سرازیر شدن مبالغ قابل توجهی ارز، فرصت های فراوان شغلی برای جوانان ایجاد می شود، ولی متأسفانه امروز سهم ما از ارزآوری چندصد میلیارددلاری گردشگری در جهان بسیار اندک و در مقایسه با بسیاری از کشورها در حد صفر است.

به هر صورت جناب آقای دکترروحانی، هیئت محترم دولت و نمایندگان محترم مجلس، شما هم از آمار و ظرفیت های کشورمان در عرصه های گوناگون اطلاع دارید و هم امکان و قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی دارید و هم از بخشی از مشکلات و نارضایتی های جوانان و خانواده های آنان به خاطر بیکاری مطلع هستید، اما بدانید که آن چه از بیکاری و تبعات آن به گوش شما می رسد بسیار کمتر از واقعیت های عینی موجود جامعه است، پس از نگارنده به عنوان یکی از اعضای خانواده و جامعه بزرگ ایرانی و یکی از نمایندگان افکار عمومی بپذیرید که بیکاری همچون موریانه بلکه خوره به جان جوانان و خانواده های آنان افتاده است و حل این معضل جدی، مطالبه و خواست اساسی جامعه، خانواده ها و جوانان از شما و قانون گذاران است. امیدواریم همان طور که با تدبیر و جدیت شما و دکترهاشمی وزیر لایق، کاربلد، دلسوز، مصمم و مردمی بهداشت، اقدامات اساسی برای حل مشکل بهداشت و سلامت و درمان مردم انجام شده، شاهد اقدامات جدی و موثر دولت تدبیر و امید در رفع معضل بیکاری نیز باشیم.

کیهان:خورشیدی که غروب نمی کند

«خورشیدی که غروب نمی کند»عنوان یادداشت روز روزنامه کیهان به قلم حسین شمسیان است که در آن می خوانید؛حضور میلیونی و چشمگیر مردم در بیست وپنجمین مراسم سالگرد ارتحال امام راحل عظیم الشأن، سرشار از صحنه های عشق و دلدادگی بود که قلم را یارای توصیف آن نیست. خیل عاشقان و دلدادگانی که از سراسر کشور، به عشق مراد سفر کرده به تهران آمده بودند، ثابت کرد که انقلاب امام، جای خود را در دل های مردم باز کرده و پرچمی که او برافراشته، به دست خلف صالحش و با حمایت مردم، همچنان در اهتزاز است. به جرأت می توان گفت که در هیچ یک از نظام های سیاسی جهان، با هر رویکرد و ادعایی، چنین عشق و دلدادگی- حتی در مقیاس های بسیار بسیار کوچکتر- وجود ندارد و عشق مردم به مرادشان، نسخه منحصربه فردی است که بدلی ندارد و آکنده از راز و رمزی است که دشمنان ما هرگز به آن پی نخواهند برد.

آنها البته از همان اول نفهمیدند که چه خبر است و در ایران چه رخ داده و می دهد! به لحاظ محاسبات مادی، پیروزی مردمی دست خالی با رهبری دور از وطن و در تبعید بر نظامی مستقر و مسلح، که لقب ژاندارمی منطقه را به او داده بودند ممکن نبود اما امام(ره) آن را ممکن کرد! از دید آنها اداره کشوری نوپا و دست خالی در جنگی هشت ساله شدنی نبود! کدام محاسبه زمینی می پذیرد در یک سو یک کشور باشد و در اوج تنهایی و تحریم و فشار و در دیگر سو، کشوری به نمایندگی و با حمایت از همه کشورهای شرق و غرب! فرجام این جنگ از همان ابتدا مشخص بود و پیروزی ایران ممکن نبود اما امام(ره) پیروزی را ممکن ساخت! در نگاه مکاتب مادی، برخی از رخدادها و وقایع نظیر حادثه تروریستی انفجار مقر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخست وزیری که شهادت ده ها مسئول برجسته نظام را در پی داشت، کافی بود تا یک نظام مقتدر را از درون متلاشی کند، از نظر آنها ادامه کار ایران بعد از آن وقایع ممکن نبود اما امام(ره) آن را ممکن ساخت! اگر فرصت باشد و مجال این مقال اجازه دهد از این دست توفیقات محیرالعقول و بر خلاف تمامی محاسبات مادی و بشری، صدها نمونه از دوران نورانی حیات امام(ره) و پس از آن در دوره زعامت رهبر معظم انقلاب می توان نگاشت. اما، این نوشتار در پی آن نیست و لاجرم باید آن را واگذارد!

مراد از این یادآوری ها چیست؟ همه حرف بر سر این است که اگر روزی مردی به خدا تکیه کرد و در حالی که می دانست حتی یک مدیر سابقه دار در امر اداره کشور در کنارش نیست، بزرگترین تحول بشری در سده های اخیر را رقم زد و غرب و شرق را مبهوت و حیران برق نگاه نافذش و پیروزی برق آسا و غرورآفرینش کرد، و جهان را با طرحی جدید برای حاکمیت و اداره کشور آشنا کرد، یقینا نقشه راهی داشته و اندیشه های الهی در سر داشته وگرنه گشودن این فصل نوین در تاریخ بشریت، اتفاقی و از سر حادثه ممکن و میسر نبوده و نیست. اموری مثل تکیه تمام عیار به الطاف الهی، باور همه جانبه و عمیق مردم و تکیه بر آنها برای مدیریت امور، رشادت و شجاعت در برابر دشمنان، هوشمندی و پیش بینی تحرکات و تحولات جبهه دشمن و ده ها و صدها ویژگی منحصر به فرد و ممتاز، همان صفاتی است که امام را رهبری بی نظیر و انقلاب او را حرکتی امیدبخش برای مستضعفین جهان کرد. 25 سال پس از فراق جانگداز او، انقلاب هنوز در دل های جهانیان نور امید می تاباند.

فلسطین و لبنان، عراق و سوریه، دورترها آمریکای لاتین، مسلمانان اروپا و... از انقلاب ما الهام می گیرند و نگاهشان به ماست تا ببینند این الگوی خاص و این نمونه منحصر به فرد چه می کند! این ربع قرن استمرار و پیشرفت روزافزون انقلاب را مدیون کسی هستیم که همان ویژگی های امام را دارد و با جان و دل و از سر اخلاص در تحقق آن آرمانها کوشیده است. رهبر عزیزی که به معنای واقع عز اسلام است و خار چشم دشمنان. به یقین ایستادگی منحصر به فرد او بود که انقلاب را پس از امام در طوفانی 25 ساله، از گردنه ها و مهالک گوناگون عبور داد.

بعضی ها جا ماندند، برخی که مدعی بودند و هستند، سال هاست از راهی که آمده اند پشیمان شده اند! یا خسته اند یا چرب و شیرین دنیا چنان گرفتارشان کرده که نمی توانند در الگوی ترسیم شده امام و رهبری ادامه دهند و اگر نبود ایستادگی آقا، آنها ریل انقلاب را عوض کرده بودند! اما چه باید کرد!؟ چه باید کرد تا انقلاب در تندباد حوادث و در ریزش ها و رویش هایش، دچار قلب ماهیت و انحراف از مسیر نشود؟ چاره کار پنهان و پیچیده نیست، نقشه راه را باید از روی دست امام راحل و پس از او امام حاضر دید و با هر گونه انحرافی قاطعانه و هوشمندانه برخورد کرد.

سال ها قبل رهبر معظم انقلاب در وصف آن عزیز سفر کرده فرموده بود: «حقیقتاً خدا می داند که آن بزرگوار در این دنیای تاریک ظلمانی، مثل یک خورشید، چند صباحی آمد، درخشید و رفت تا مردم بدانند که خورشیدی هم هست» این تعبیر بلند و دلنشین از خورشید انقلاب الزامات و اقتضائاتی دارد که سه روز قبل حضرت آقا به آن اشاراتی داشتند: «این واقعیت (نظام اسلامی) ساخته و پرداخته دست معمار بزرگ است... آنچه در اختیار ملت ایران و در معرض فکر و دید ملت ها در سراسر عالم است، ساخته و پرداخته آن دست تواناست... نقشه او نقشه ای نبود که فقط از ذهن انسان صادر بشود، قطعا مؤید من عندالله بود... ما مواظب باشیم آن نقشه را بشناسیم تا بتوانیم راه را ادامه بدهیم... برای این که به هدف برسیم باید راه را گم نکنیم. برای این که راه را گم نکنیم، باید نقشه اصلی و اساسی جلوی چشممان باشد» این کلام فصل الخطاب از زبان کسی است که درایت، تیزبینی، تقوا و توکلش، سالهاست که ما را از هر طوفانی عبور داده و شعله امید را در دل ها زنده کرده است. اگر او می گوید راه فقط راه امام(ره) است حتما همین است و سعادت در سایه حرکت در راه او به اشاره دست جانشین اوست.

همین معیار و شاخص است که تکلیف همه آنها که از راه امام برگشته اند و سعی دارند تصویر دروغین و تحریف شده ای را به جای امام حقیقی بنشانند، روشن می کند. مدت هاست عده ای سعی دارند امام را مصادره کنند! خود را خط امامی می نامند و دیگران را از خط خارج شده! با دشمنان مردم و آرمان های امام(ره) نرد عشق می بازند و با پررویی دَم از خط امام(ره) می زنند! آنها از نام امام(ره) نان می خورند! اما همزمان، آگاهانه یا ناخودآگاه سر در خط دشمنان دیرینه امام دارند! معیار شناسایی آنها هم به فرموده رهبر عزیز مقایسه قول و فعل آنهاست با قول و فعل امام(ره).

امام، آمریکا را دشمن شماره یک مردم ما می دانستند و او را شیطان بزرگ می نامیدند، اما برخی از اینان در تلاش برای پذیرش ابرقدرتی آمریکا و بدست آوردن دل اویند، به هر قیمتی، امام رمز پیروزی را در تکیه بر توده های مردم و بکارگیری توان، سرمایه و ایمان آنان در مواجهه با مشکلات می دانستند، اینان راه همه گشایش ها و راحتی ها را در برقراری رابطه با آمریکا و به حساب نیاوردن توان و ظرفیت داخلی می دانند! امام مهمترین هدف انبیا و به تبع آنان، مهمترین هدف نظام اسلامی را تعالی فکری، فرهنگی و عقیدتی و اخلاقی مردم می دانستند و در این باره قاطعانه با هر انحراف و کژی برخورد می کردند (مانند برخورد در ماجرای سلمان رشدی) و اینان، صراحتا از وادادگی کامل و رها کردن فرهنگ و ترویج اباحی گری سخن می گویند و معتقدند هر کس آزاد است هر کاری بکند و حاکم اسلامی هم تماشاچی است! امام قاطعانه بر سر ساده زیستی و قناعت و عدم تطاول و دست درازی به بیت المال اصرار داشتند و هرگز سر سوزنی از بیت المال را برای خود و اطرافیانشان صرف نکردند ولی برخی از این مدعیان دروغین، بیت المال را مال البیت می دانند و مانند اعیان و اشراف زندگی می کنند و در همان حال، ژست دروغین خط امامی به خود می گیرند! امام اجازه ذره ای تخطی از احکام اسلام و اهانت به آن را نمی دادند (مانند برخورد ایشان در ماجرای لایحه قصاص و جبهه ملی) و اینان احکام بدیهی اسلام را به بهانه آزادی و حقوق بشر و... نادیده می گیرند!
مقایسه روش و منش امام با مدعیان دروغین به درازا خواهد کشید و برای آنها آبرویی نخواهد گذاشت. باید قبول کرد که راه امام، چیزی نیست که با دروغ و تظاهر بتوان مدعی آن بود، راه نورانی او آنقدر روشن است که منحرفان از آن به سادگی و آسانی رسوا می شوند و در امتحانات گوناگون مانند ساده زیستی و ولایت پذیری مردود و مفتضح می شوند.

جمهوری اسلامی:انتظار بیجای ژنرال!

«انتظار بیجای ژنرال!»عنوان سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی است که در آن می خوانید؛ژنرال عبدالفتاح السیسی، که خود را رئیس جمهور مصر می داند، از رئیس جمهور کشورمان برای حضور در مراسم تحلیف و آغاز ریاست جمهوری خود دعوت کرده است. وی قصد دارد روز یکشنبه رسماً زمام امور کشور مصر را به دست بگیرد و با دعوت از سران کشورهای مختلف درصدد است حاکمیت خود را مشروع جلوه دهد.

هر چند هنوز مسئولان ایرانی پاسخی به دعوت ژنرال نداده اند، ولی صورت مسأله کاملاً روشن است. پذیرفتن این دعوت، به معنای به رسمیت شناختن دو واقعه خلاف در مصر است؛ یکی کودتای ارتش به فرماندهی ژنرال السیسی علیه دولت قانونی و دیگری انتخابات نمایشی و دروغینی که کودتاچیان ترتیب دادند تا برنامه از قبل طراحی شده خود را تکمیل کنند و حکومت مصر را با یک چرخش به عقب، به دست بقایای رژیم مبارک بسپارند و مسیر قبل از انقلاب را ادامه بدهند.

تردیدی وجود ندارد که حاکمیت ژنرال عبدالفتاح السیسی بر مصر، کاملاً نامشروع است و مردم مصر نه تنها زیر بار آن نخواهند رفت، بلکه به مبارزه با آن برخواهند خاست و تا سرنگونی آن از پا نخواهند نشست. هر چند دلایل نامشروع بودن این حکومت، واضح است ولی برای آنکه عدم پذیرش دعوت ژنرال توسط دولت جمهوری اسلامی ایران توجیه روشنی داشته باشد، این دلایل را بر می شمریم.

اول آنکه ژنرال عبدالفتاح السیسی، با یک کودتا علیه دولت قانونی محمد مرسی، قدرت را در مصر به دست گرفت و پس از 10ماه نمایش حاکمیت غیرنظامی که البته خود وی و نظامیان همدست او گرداننده اصلی و پشت پرده حکومت بودند، با صحنه سازی های کاملاً رسوا و فرمایشی زمینه رابرای رئیس جمهور شدن خود فراهم ساخت. دولت محمد مرسی، در عین حال که دارای ایرادات زیادی بود، اما از مشروعیت برخوردار بود زیرا با انتخابات آزاد و مردمی بر سر کار آمده بود. انتخابات ریاست جمهوری سال 1391 مصر آنقدر برای مردم این کشور ارزشمند بود که آن را اولین انتخابات آزاد و رئیس جمهور برآمده از آن را اولین رئیس جمهور غیرنظامی دانستند و از این بابت بسیار خرسند بودند. در عرف سیاسی بین المللی، کنار گذاشتن یک دولت درصورتی که مورد قبول عده ای از مردم نباشد فقط از طریق انتخابات و اخذ آراء مردم قابل قبول است، ولی درمصر به جای آنکه مردم در یک انتخابات اعلام کنند که محمد مرسی را قبول دارند یا نه، ژنرال ها به جای مردم به صحنه آمدند و رئیس جمهور قانونی را برکنار کردند. این، مصداق روشن کودتاست و به همین دلیل تمام اقدامات دولت موقت مصر در 10 ماه گذشته، غیرقانونی و نامشروع بوده است.

دوم آنکه مردم مصر در مقابل کودتای ژنرال ها ایستادگی کردند ولی ژنرال السیسی با کشتار هزاران نفر از مردم کشور خود، صدای اعتراض ملت را خفه کرد و با وضع مقررات غیرقانونی، منحل کردن مجلس، لغو قانون اساسی، تعطیل ساختن احزاب سیاسی و برقراری حکومت نظامی، حق اظهارنظر را از مردم سلب کرد. این وضعیت، به معنای محروم کردن مردم از حقوق قانونی خود و سپردن امور کشور به دست نظامیان و گماشتگان آنهاست، امری که با عرف سیاسی بین الملل در تضاد است و نمی تواند زمینه ای برای مشروعیت سیاسی باشد.

و سوم آنکه درست در شرایطی که مردم از صحنه دور نگهداشته شده بودند، قانون اساسی تعطیل بود، احزاب حق فعالیت نداشتند، تمام مجاری امور دردست نظامیان کودتاچی بود و هیچیک از شرایط انتخابات آزاد فراهم نبود، ژنرال السیسی با نامزد کردن خود برای ریاست جمهوری اقدام به برگزاری یک انتخابات فرمایشی و نمایشی کرده و در میان اعتراض شدید اکثریت مردم، آمار و ارقامی جعلی از شرکت مردم در این انتخابات اعلام نموده و خود را نیز رئیس جمهور منتخب دانست! چنین روندی برای برگزاری انتخابات اصولاً فاقد پایه های قانونی است و کسی که خود را از دل چنین انتخاباتی رئیس جمهور بسازد، فاقد مشروعیت است.

علاوه بر اینها، ابراز خرسندی حسنی مبارک، رئیس جمهور مخلوع که از رهگذر حاکمیت ژنرال ها بر مصر از زندان آزاد شد، ژنرال السیسی را بهترین فرد برای در اختیار گرفتن حاکمیت مصر دا نسته کما اینکه دولت آمریکا و ارتجاع عرب نیز از انتخابات فرمایشی مصر و اعلام ریاست جمهوری ژنرال السیسی ابراز خرسندی کرده اند. این ابراز خرسندی ها و اعلام حمایت ها کاملاً نشان می دهند که حکومت ژنرال السیسی یک حکومت ضد مردمی، وابسته به آمریکا و باز گرداننده حاکمیت به قبل از انقلاب مردم مصر در سال 1389 می باشد. چنین حکومتی البته توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی و هم پیمانان آنها در منطقه به رسمیت شناخته خواهد شد، زیرا رژیمی ضد مردمی و ضد قانون است و اصولاً پیدایش آن با هدف مقابله با بیداری اسلامی و حاکمیت ملت ها بر سرنوشت خود صورت گرفته است.
با توجه به این واقعیت های غیرقابل انکار، طبیعی است که ژنرال السیسی نمی تواند از دولت جمهوری اسلامی ایران، که یک دولت مردمی است، انتظار داشته باشد دولت جعلی وی را به رسمیت بشناسد و رئیس جمهور ایران دعوت او را برای حضور در مراسم آغاز ریاست جمهوری غیرقانونی وی بپذیرد. زیرا دولت جمهوری اسلامی ایران اگر مرتکب چنین اشتباه بزرگی شود، قبل از هر چیز خود را زیر سؤال خواهد برد و از پاسخ دادن به اعتراضات مردم، چه در ایران و چه در کشورهای منطقه و مصر، عاجز خواهند ماند. بنابر این، انتظار ژنرال السیسی از رئیس جمهور ایرا ن، انتظار بیجائی است که نباید پذیرفته شود.

رسالت:مفهوم تاریخی کاریزمای امام (ره)

«مفهوم تاریخی کاریزمای امام (ره)»عنوان سرمقاله روزنامه رسالت به قلم دکتر حامد حاجی حیدری است که در آن می خوانید؛از زمان ماکس وبر، ما با تیپ کاریزماتیک از اقتدار آشنا شده ایم. به باور این متفکر کلاسیک جامعه شناسی، اقتدار کاریزماتیک، تنها ظرفیت برون رفت از درون مایه های متناقض دنیای مدرن تصویر شده است. در حالی که دنیای مدرن، ادعای دموکراسی و حکمرانی مردم را دارد، با تأکید بر عقل و علم، عملاً حکومت «گروه عقلا» را مستقر می سازد، و رفته رفته مردمی که با هزار امید در انتخابات شرکت می کنند، عملاً حکومت را در دست «گروه عقلا» می بینند. به باور ماکس وبر، این تناقض، ظرفیت رهایی بخش نهفته در انقلاب های مدرن را از نفس می اندازد.

در چنین شرایطی است که از نظر این جامعه شناس، رهبران کاریزماتیک، صدای عصیان حکمت غنی تر فرهنگ عامه در مقابل خرد یک بعدی «گروه عقلا» می شوند، و ظرفیت های شورانگیز ملت برای تاریخ سازی را زنده می کنند. البته، به باور ماکس وبر، این برون رفت، به دلیل خصلت دوگانه ای که در طول زمان می یابد، لاجرم، یک تشفی موقت خواهد بود. اما، مضمون تاریخی اقتدار آیت الله روح الله موسوی خمینی (ره)، ما را وامی دارد تا در مورد تحفظ وبر تأمل کنیم. ما با تیپ جدیدی از کاریزما مواجهیم.

به زعم وبر، اقتدار کاریزماتیک در طول زمان، دچار روزمرگی می شود، و به یکی از دو صورت اقتدار موروثی یا اقتدار «گروه عقلا» تقلیل می یابد، و در نتیجه، همه ظرفیت های تاریخی که با ظهور کاریزما برای یک جامعه پر شور و پر تصمیم ظهور می کند، زوال می یابد.

آنچه تیپ کاریزمای امام سید روح الله موسوی خمینی (ره)، را ویژگی می بخشد، و حتی ما را برمی انگیزد که فرجام سومی برای تیپ اقتدار کاریزماتیک وبر بیفزاییم، تلفیق این کاریزما با مفهوم نیرومند «جهاد» در اسلام شیعی است.

حتی می خواهم این ادعای چالش برانگیز را مطرح کنم که آن چه بویژه، به آیت الله سید روح الله موسوی خمینی (ره)، یک اقتدار کاریزماتیک می بخشید، نه ویژگی های روانی و شخصیتی فردی ایشان، بلکه در درجه اول، تبلور درخشان مفهوم شیعی «جهاد»، در چهره ایشان بود، خصوصاً تجسم اَبَر تجربه شورانگیز جهاد در قیام امام حسین ابن علی علیه السلام.

از این زاویه دید، آن چه بقای حیرت انگیز مستمر در توان تاریخ سازی انقلاب اسلامی، حتی پس از امام خمینی (ره) را توضیح می دهد، به قدر زیادی مفهوم پر مایه «جهاد» است. پس از درگذشت امام خمینی (ره)، ولایت فقیه، به یک سنت و نسخه برداری بی روح از منش امام خمینی (ره) تقلیل نیافت، و همچنین، گفتار امام خمینی به قواعد خشک یک بوروکراسی نوین در «گروه عقلا» تبدیل نشد. امام خمینی (ره)، در طول حیات خویش نیز مدام، مردم را به اَبَر الگوی امام حسین علیه السلام ارجاع می داد، و مهم ترین کلید واژه او در سرتاسر زندگی اش، «سید الشهدا» (با لهجه مؤثر خمینی) بود. امام خمینی (ره)، با اصرار بر این نکته که «محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است»، خود را به عنوان یک رهبر محبوب و کاریزماتیک حذف کرد، و به جای خود، یک الگوی تاریخی نیرومند را نهاد که هر ساله به مدت دو ماه، با حوصله و مشارکت عموم مردم، به نسخه روزآمد آن سال برای «جهاد» انقلابی تبدیل می شود، و بدین سان انقلاب می ماند.

از این قرار، اگر از من بپرسید که ملت ایران، تا کی ظرفیت انقلابی و تاریخ سازی خود را حفظ خواهد کرد؟ پاسخ من این نیست که تا وقتی امام خمینی (ره) یا یاد او زنده است، و به عنوان مرجع کاریزماتیک عواطف مردم انقلابی، به مردم، نیرو و توان عبور از سنت ها و قواعد بوروکراتیک مزاحم «عظمت ملت» را می بخشد. بلکه، پاسخ من این خواهد بود که تا وقتی عاشورا به عنوان یک نسخه انقلابی فعال علیه «عار» و «نار» مدام به احوالات روز، فارغ از محافظه کاری و ملاحظه ترجمه می شود، و به مردم الهاماتی راجع به «عار» و «نار» روزگار می بخشد، انقلاب اسلامی توان تاریخ سازی خود را حفظ خواهد کرد (اشاره به رجز مشهور سید الشهدا در وقت شهادت که می فرمود: الْمَوْتُ خَیْرٌ مِنْ رُکُوبِ الْعَارِ...وَالْعَارُ أَوْلَی مِنْ دُخُولِ النَّارِ؛ مرگ برتر از عار و عار برتر از نار).

امام خمینی (ره) به رغم چهره های تیپیک کاریزماتیک چون ناپلئون بناپارت، در شگرف ترین اقدام تاریخی خود که از پرهیزگاری و سر و سادگی فوق العاده اش برمی خواست، خود را از میان برداشت، و در جریان این حذف، اَبَر کاریزمای امام حسین علیه السلام برای ملت تبلور یافت، طوری که ملت مسیر خود را حتی پس از درگذشت امام خمینی (ره) یافت.

سیاست روز:انتخابات سوریه و ۴ نکته

«انتخابات سوریه و ۴ نکته»عنوان سرمقاله روزنامه سیاست روز به قلم قاسم غفوری است که ر آن می خوانید؛
انتخابات ریاست جمهور سوریه با مشارکت ۷۳ درصد از واجدین شرایط برگزار شد. از مجموع آرا، ۷/۸۸ درصد شرکت کنندگان رای به ادامه ریاست جمهوری بشار اسد دادند. جشن و شادی مردم سوریه هنگام برگزاری انتخابات و پس از اعلام نتایج از نکات مهم این انتخابات است که نشانگر اعتماد مردمی به برگزار کنندگان انتخابات است که دموکراسی جاری در سوریه را مورد تاکید قرار می دهد. در کنار پیامدهای داخلی و خارجی انتخابات سوریه، یک اصل مطرح است و آن تاکید بسیاری از محافل رسانه ای و سیاسی جهان مبنی بر معرفی ایران به عنوان پیروز و آمریکا به عنوان بازنده این انتخابات است.

به اذعان جهانیان این انتخابات با محوریت پارلمان و کمیته انتخابات سوریه برگزار شده و جمهوری اسلامی دخالتی در روند برگزاری انتخابات نداشته است. از سوی دیگر ملت سوریه نیز همواره تاکید کرده اند که صرفا بر اساس منافع کشورشان تصمیم می گیرند و در این مسیر نیز پذیرنده تحمیل خواسته های هیچ کشوری در قبال آینده کشورشان نمی باشند.

با توجه به این حقایق به صراحت می توان گفت که ادعای محافل سیاسی و رسانه های غربی مبنی بر تاثیر ایران در انتخابات سوریه صرفا برای اهمیت زدایی از حضور گسترده مردم سوریه پای صندوق ها و رای آنان به بشار اسد است. با این شرایط این سوال مطرح است که چرا ایران پیروز و آمریکا بازنده این انتخابات است؟پاسخ به این پرسش در چند محور قابل تبیین است.

الف) جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصل بی صداقتی غرب در قبال تحولات سوریه تاکید داشته و ریشه بحران های این کشور را نیز عدم صداقت رفتاری این کشورها عنوان داشته است. غرب در حالی ادعای حمایت از حقوق مردم سوریه را سر داده که در عمل گامی در این عرصه برنداشته و صرفا به دنبال تحمیل زیاده خواهی های خود به ملت سوریه بوده است.

کشورهای غربی از جمله آمریکا و انگلیس حضور مردم سوریه در انتخابات را غیر قابل پذیرش و بر عدم پذیرش آرای آنها تاکید کردند چنانکه کاخ سفید ادعا کرد این انتخابات و رای مردم برای اسد مشروعیت نخواهد آورد. مواضع کنونی غربی ها، بیش از گذشته حقانیت مواضع ایران در باب بی صداقتی غرب در قبال سوریه و سایر تحولات جهانی از جمله در مسئله هسته ای ایران را برای افکار عمومی جهان آشکار می سازد.

ب) جمهوری اسلامی ایران از ابتدای بحران سوریه ضمن تاکید بر لزوم توجه به مطالبات مردمی، حمایت همه جانبه ای از نظام سوریه داشته است. کشورهای غربی چنان ادعا می کردند که ایران به دلیل مقاومت و منافع خویش از نظام سوریه حمایت می کند حال آنکه جمهوری اسلامی این حمایت را حمایت از نظامی دانسته که مورد توجه و عنایت مردم سوریه است. نتایج انتخابات و رای مردم به اسد، اثبات کننده دلایل ایران برای حمایت از نظام سوریه و شخص بشار اسد و بیانگر واهی بودن ادعاهای آمریکا و متحدانش بوده است.

ج) جمهوری اسلامی ایران همواره راهکار سیاسی و توجه به خواست مردم سوریه با محوریت برگزاری انتخابات را تنها راهکار اجرایی برای پایان بحران سوریه عنوان داشته و در این راه نیز طرح های متعددی را ارائه کرده است. در نقطه مقابل کشورهای غربی گزینه نظامی با محوریت حمایت از تروریست ها، تحمیل دولت انتقالی به مردم سوریه بدون برگزاری انتخابات را مورد تاکید قرار داده اند.

حضور گسترده مردم سوریه پای صندوق های رای نشانگر رویکرد آنها به دیدگاه جمهوری اسلامی ایران با محوریت راهکار سیاسی است. نکته قابل توجه آنکه مردم سوریه همزمان با حضور پای صندوق های رای بر سه اصل مقابله با تروریسم ، عدم پذیرش معارضان خارج نشین یا همان دولت انتقالی و نیز طرح های غرب در امور کشورشان تاکید کردند.

د) تحولات سوریه را نمی توان از سایر تحولات منطقه جدا دید. انتخابات افغانستان، عراق، مصر و اکنون سوریه یک اصل را نشان می دهد و آن گرایش مردم این کشورها به اصول انقلاب اسلامی ایران مبنی بر مقابله با آمریکا و تکیه بر اصل ما می توانیم است. مردم این کشورها با حضور گسترده در انتخابات از یک سو معادلات منطقه ای غرب را بر هم زدند و از سوی دیگر نشان دادند که به دنبال نهادینه سازی آموزه های انقلاب اسلامی مبنی بر استقلال و آزادی و مقابله با آمریکا هستند. نکته قابل توجه آنکه مردم مصر با تکیه بر همین ارزشها از حضور در انتخابات خودداری کردند که به رسوایی برای غرب مبدل شد.

این مسئله یعنی افول آمریکا و ارتقای جایگاه منطقه ای ایران که ادعای انزوای جمهوری اسلامی و توان آمریکا در القای دیدگاهش به ملت های منطقه را ابطال می سازد.

با توجه به حقایق ذکر شده به صراحت می توان دریافت که چرا جهانیان ایران را پیروز و آمریکا را ناکام انتخابات سوریه می دانند. آنچه در این میان بیش از هر چیز نمود دارد آنکه، مقاومت و ایستادگی ایران در حفظ ارزشها و آرمان های انقلاب اسلامی و تسلیم نشدن در برابر آمریکا زمینه ساز این پیروزی بوده است. اصلی که می تواند به عنوان چراغ راهی در سایر عملکردهای کشورمان در معادلات منطقه ای و جهانی و از جمله در مذاکرات هسته ای باشد.

وطن امروز:بشار از شارل دوگل هم مشروع تر است

«بشار از شارل دوگل هم مشروع تر است»عنوان سرمقاله روزنامه وطن امروز به قلم شروین طاهری است که در آن می خوانید؛ ۷۰ سال پیش در ۲۶ آگوست ۱۹۴۴، فرانسه ـ نخستین دموکراسی پارلمانی به شکل امروزی ـ شاهد رژه پیروزی به مثابه جشن پایان اشغال این کشور توسط آلمان نازی بود. در آن روز ژنرال شارل دوگل، رهبر مقاومت به عنوان رئیس دولت موقت جمهوری فرانسه از الجزیره به پاریس پرواز کرد و مستقیما به انتهای خیابان شانزه لیزه رفت؛ جایی که در حضور چندین هزار پاریسی که اسکورتش می کردند زیر طاق نصرت به سربازان و قربانیان آزادی کشورش ادای احترام کرد.

اما رژه پیروزی دوگل نه به لطف نیروهای پارتیزان فرانسوی بلکه با لشکرکشی متفقین به رهبری آمریکا و انگلیس به نورماندی(شمال فرانسه) و عقب راندن ارتش هیتلر محقق شد. با این وجود فرانسوی ها بلافاصله ورود دوگل به پاریس را به جشن نشستند و او را رئیس جمهور جدید خود خواندند، بدون حتی یک برگ رای! دلیل آنها این بود که وقتی قاطبه سیاستمداران سرزمین گل پس از اشغال کشورشان با اشغالگران نازی مصالحه کرده و رژیم دست نشانده ویشی را راه انداخته بودند، این «دوگل» بود که از سال ۱۹۴۰ جبهه مقاومت علیه نازی ها را به راه انداخت. پس او بیش از دیگران لایق این بود که حمایل افتخار جمهوریت فرانسه را دریافت کند.

آن روز از نگاه رسانه های اروپایی- آمریکایی دو سوی آتلانتیک که عکس دوگل را به عنوان قهرمان جنگ بر صفحه نخست خود زده بودند، ریاست فرمانده پیروز جنگ بر حکومت، عین دموکراسی بود اما با گذشت ۷ دهه گویا مصداق دموکراسی در غرب تغییر کرده، چون امروز «بشار حافظ اسد» را رئیس جمهور قانونی سوریه نمی شناسند، نه به عنوان فرمانده پیروز جنگ تحمیلی به این کشور و نه به عنوان منتخب ۸۸ درصد رای دهندگان انتخاباتی که با همان معیارهای غربی دموکراتیک ترین انتخابات در میان تمام کشورهای عربی محسوب می شود.

چرا دوگل بدون حتی یک رای رئیس جمهوری مشروع نام گرفت اما بشار با داشتن رای ۱۰ میلیون و ۳۹۰ هزار سوری آن هم در شرایطی که از ۱۵ میلیون و ۸۴۰ هزار سوری واجد شرایط رای دست کم ۳ میلیون نفر از ایشان یا به خاطر آوارگی یا قرار گرفتن در مناطق تحت تسلط کفتارهای تکفیری مورد حمایت غرب، به لحاظ اجرایی امکان نوشتن نام نامزد موردنظرشان روی برگه رای رسمی را نداشته اند، رئیس جمهوری مشروع نیست؟!

با وجود غیبت اجباری این عده پای صندوق هاو به رغم مصائبی که ۳ سال جنگ به ملت سوریه تحمیل کرده است، بازهم رقم مشارکت 42/73 درصدی در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴ به ثبت می رسد. کافی است این رقم را که خواه ناخواه برای منتخب نهایی مشروعیت ملی و سیاسی به همراه می آورد با مشارکت 47 درصدی انتخابات یک هفته جلوتر مصر در همان منطقه مقایسه کنیم که تازه از نظر حمدین صباحی تنها رقیب ژنرال السیسی در آن انتخابات درصد مشارکت واقعی حدود 25 درصد بوده است.

مشارکت بالای 73 درصد سوری ها در انتخابات سه شنبه هفته گذشته همچنین فراتر از مشارکت مدعیان اصلی دموکراسی است؛ بیشتر از مشارکت فرانسوی ها در ادوار مختلف انتخابات پارلمان اروپا از 1979 به این سو و بیش از همه انتخاباتی که از 1986 تاکنون در فرانسه انجام شده، فرانسه ای که بالاترین نرخ مشارکت را تا یک دهه پیش میان ابرقدرت های غربی داشت.

و این آمار دوران صلح اروپاست نه جنگ. در دوران صلح، اوج ثبات سیاسی مورد ادعای اتحادیه اروپایی بود که میانگین مشارکت اروپایی ها در انتخابات پارلمانی اتحادیه در هیچ کشوری از مرز 50 درصد واجدین شرایط نگذشت و میانگین 43درصدی هم در شرایطی حاصل شد که در بعضی کشورهای شرقی مثل چک، تنها 13 درصد رای دادند ـ یا بهتر بگوییم سایرین به اتحادیه اروپا رای ندادند ـ اما در میانه جنگ خونین داخلی، ۱۱ میلیون و 600 هزار سوری پای صندوق رای رفته اند. با اینکه بیش از 90 هزار مزدور آدمکش اجیرشده توسط آمریکا و متحدانش در گوشه و کنار شام پراکنده بوده اند و طبیعتا بسیاری از مراکز رای گیری می توانست هدف حملات تروریستی آنها قرارگیرد. بله! مردم سوریه شجاع هستند و نماد شجاعت و ایستادگی شان، رهبر منتخبشان بشار اسد است که با رای آنها قانونا تا 7 سال دیگر یعنی سال 2021، رئیس جمهور خواهد بود و این چشم انداز پیروزی و ثبات در سوریه را قیاس کنید با چشم انداز رهبرانی دست نشانده مثل السیسی در مصر و پورشنکو در اوکراین که ظاهرا از دل 2 انتخابات هفته های اخیر بیرون آمده اند.

در همین حال رسانه های غربی و عربی نظیر بی بی سی، فرانس 24، فاکس نیوز، سی ان ان، الجزیره و العربیه مشروعیت انتخابات سوریه را به این خاطر زیر سوال می برند که در شرایط جنگی برگزار شده است و بعد با وقاحت تمام در بخش های خبری خود، خبر حمایت بی قید و شرط رهبران غربی از انتخابات اوکراین و افغانستان را مخابره می کنند که هر ناظر بی طرفی می داند همانقدر درگیر جنگ و نزاع داخلی هستند که سوریه. دست آخر، خنده دارترین و همزمان گریه دارترین نفی و انکارها در حق انتخابات باشکوه سوریه از طرف رسانه های عربی بویژه شیخ نشین هاست. آنها در حالی از دموکراسی سوریه انتقاد می کنند که اساسا خود در فضایی ضددموکراتیک تنفس می کنند، به طوری که می توان گفت رسانه های عربستان سعودی، قطر، امارات، کویت، بحرین و اردن منتقد خود دموکراسی هستند نه آنچه با الگوی سوری یا ایرانی در منطقه جریان دارد. آیا ما در ایران حاضر به شنیدن انتقادات شبکه های الجزیره، العربیه، ام بی سی یا تلویزیون های دوبی از انتخابات خود هستیم؟ دموکراسی عربی امروز تنها در سوریه و لبنان تنفس می کند و سخت از شیوخ و سلاطین خلیج فارس دور است!

آفرینش:کشیدن خط قرمز برعهده کیست؟

«کشیدن خط قرمز برعهده کیست؟»عنوان سرمقاله روزنامه آفریتنش به قلم حمیدرضا عسگری است که در آن می خوانید؛سه دهه از انقلاب اسلامی ایران می گذرد و به قولی جوانان امروز نسل سومی های انقلاب هستند. اما این نسل سومی ها به سبب هجوم فرهنگی غرب و گسترش امکانات ارتباطی و از همه مهمتر عدم توجه به امورات جوانان در معرض تباهی قرار گرفته اند.

پس از گذشت سه دهه هنوز نتوانسته ایم در قالب یک نهاد و یا برنامه جامع به امورات و نوع خواسته های جوانان رسیدگی کنیم.

امروز نحوه ارتباط دختر و پسر و دوستی های متفاوت آنها به سبب بی برنامگی به یکی از معضلات جوانان و خانواده ها تبدیل شده است.

دوستی های خیابانی، دوستی های اینترنتی، دوستی های تلفنی، دوستی در محیط های دانشگاهی و آموزشی و...، همه این ها از جمله مواردی هستند که جوانان با آن روبه رو هستند که در برخی موارد سازنده بوده و در بسیاری از موارد به علت نبود مدل های سالم و کارشناسی شده به ضرر و تباهی جوانان منجر شده است.

نبود موقعیت های اجتماعی مناسب در جامعه و خانواده ها و عدم فراهم سازی شرایط لازم برای روابط سالم در محیط های آموزشی علت اصلی این امر است که امروز مشاهده می کنیم دوستی ها و ارتباط دخترو پسر به پایه مدارس راهنمایی و پایین تر کشیده شده است.

اما اشکال اساسی ترعدم پذیرش این واقعیت در جامعه می باشد. جامعه باید این واقعیت را بفهمد و برای آن برنامه ریزی کند و به جای اینکه به فکر ازبین بردن این روابط و جدا کردن آن باشیم باید این ارتباط را سامان دهیم و برای آن برنامه ریزی کنیم.

سوال اینجاست که کدام نهاد یا سازمان وظیفه هدایت و الگوسازی برای ارتباط بین دختر و پسر را بر عهده دارد؟ کدام نهاد وسازمان باید بر نحوه ارتباط این جوانان نظارت داشته باشد؟ آیا وظیفه رسانه ملی ، سازمان ملی جوانان، وزارت فرهنگ و ارشاد، نهادهای آموزشی و دانشگاهی است که این ارتباط را مدیریت کنند؟ آیا وظیفه نیروی انتظامی است که فرهنگ ارتباط و سطح دوستی های جوانان را مشخص کند و برای آن خط قرمز بکشد؟!

خانواده ای که دختر و پسر خود را به بطن جامعه می فرستد، به امید نظارت و رسیدگی کدام نهاد و سازمان باید باشد تا جوانش از گزند انحرافات و مفسده های اجتماعی مصون بماند.

اگر وظیفه این نهادهاست باید اعلام کنند که چه اقدامی تاکنون برای بهبود وضعیت جوانان داشته اند تا دوستی های ناسالم خیابانی به مدارس راهنمایی و ابتدایی کشیده نشود! و یا اصلا توانایی و صلاحیت رسیدگی به ارتباطات و خواسته های جوانان را دارند.

به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اجتماعی، راهکار جامعه شناسانه و منطقی برای کنترل روابط بین دختر و پسر در مدیریت دانشگاه ها و مراکز تربیتی و آموزشی به دست متخصصان و بر اساس اصول علمی می باشد که می تواند گره گشای این کلاف سردر گم باشد.

متاسفانه ما در چندین سال گذشته فقط بیماری را تشخیص داده ایم و از شدت تخریب آن سخن گفته ایم، آیا اقدامی هم برای بهبود این وضعیت انجام داده ایم.

شانه خالی کردن از زیر بار مسولیتی که به علت عدم توجه کافی در سال های گذشته دچارپیچیدگی و سردرگمی شده، نمی تواند برآورده کننده انتظارات جامعه باشد. امروز بسیاری از جوانان به سبب عدم نظارت کافی و غیرکارشناسی در دام بسیاری از فسادهای اخلاقی و اجتماعی گرفتار شده اند که بسیاری از آنها حتی قادر به بازگشت در کانون خانواده نیستند. حال بیایید یک سوال از خودمان بپرسیم؛ مسول رسیدگی و نجات این جوانانی که به خطا و اشتباه طی مسیرکرده اند برعهده کیست؟ آیا با بی تفاوتی های ما محکوم به سرزنش و نابود شدن هستند!

شرق:استاندارد دوگانه «نقد»

«استاندارد دوگانه نقد»عنوان سرمقاله روزنامه شرق به قلم صادق زیباکلام است که در آن می خوانید؛برخلاف تصور بسیاری که فکر می کنند نقد، نقد است و «همسو» و «ناهمسو» ندارد اینگونه نیست. اساسا برای بسیاری از چهره ها، شخصیت ها و جریانات سیاسی در جامعه ما، در مجموع دودسته ملاک و معیار برای نقد و انتقاد از مسوولان و عملکرد آنها وجود دارد. دسته نخست، ملاک و معیارهایی هستند که ما برای نقد دوستان، همفکران و یارانمان به کار می گیریم و دسته دوم، معیارهایی هستند که ما برای نقد «ناهمسو» ها- یعنی کسانی که به آنها علاقه چندانی نداریم- به کار می گیریم. در مورد خودی ها، اساسا نقد جدی وجود ندارد چراکه آنها «از خودمان» هستند. نقد در این حالت تقلیل پیدا می کند به پند، موعظه و اندرز و خیلی که جدی شود، شکل تذکر دوستانه و برادرانه به خود می گیرد. آن هم نه به صورت مستقیم به خود مسوولان بلکه گلایه به صورت عام و کلی در قالب گزاره هایی نظیر «مسوولان نبایستی اجازه بدهند»، «مسوولان بهتر است اینگونه باشند یا نباشند»، «به مسوولان درخصوص عدالت یادآوری می شود»، «اهمیت حجاب را به مسوولان تذکر می دهیم»، «به مسوولان درخصوص محرومان سفارش و توصیه می کنیم».

و از این دست عبارات که صرفا شامل رییس جمهور و قوه مجریه نمی شود و احکام کلی است که همه مسوولان را در بر می گیرد؛ از مسوولان قوه مجریه گرفته تا مجلس، قوه قضاییه، ائمه جمعه و جماعات و صداوسیما. جالب است که در مورد همسو ها، نه تنها جایگاه نقد تنزل پیدا می کند به تذکرات کلی و عام خیرخواهانه و نصیحت به همه، بلکه از سوی دیگر به مخالفان و منتقدان نیز هشدار داده می شود که به بهانه نقد و انتقاد، دارند سیاه نمایی می کنند و زحمات و تلاش های دولت و مسوولان را لوث می کنند. یعنی در حقیقت همسوها را نه خودشان حاضرند؛ جدی نقد کنند و نه تحمل دارند تا دیگران آنان را نقادی کنند.

درواقع با چسباندن انگ «سیاه نمایی»، جلو هر نقد و انتقادی به «همسو» ها گرفته می شود. برعکس همسوها که تیغ نقد در مورد آنها کند شده و از کار می افتد، در مورد ناهمسوها اینگونه نیست. مهم نیست عملکرد آنها چگونه بوده است، مهم نیست مملکت را در چه وضعیتی از همسوها تحویل گرفته باشند. مهم نیست مردم چقدر به آنها اقبال کرده اند و چه امید ها که به آنها بسته اند. هیچ کدام از اینها اهمیتی ندارد. تنها نکته مهم آن است که این جماعت «از ما نیستند» بنابراین هنوز در «پاستور» مستقر نشده اند که ماشین نقد کسانی که هشت سال از کار افتاده، خاک می خورده و زنگ زده شده بوده به یک باره «تیز و بران» بار دیگر؛ به حرکت در می آید. از فرهنگ گرفته تا اقتصاد، از اقتصاد گرفته تا عدالت، جملگی محل اشکال و اعتراض می شود.

مهم نیست دولت در این هشت ماه، چه کرده و چه نکرده، مهم نیست که کاستی های کشور چه میزان حاصل آن هشت سال است و چه میزان حاصل این هشت ماه. هیچ کدام از اینها مهم نیست. مهم آن است که دولتی بر سر کار آمده که برای برخی تریبون داران، «همسو» محسوب نمی شود. ختم کلام آنکه قبل از نقد و انتقاد باید روشن شود آیا خودی ها قرار است در کانون نقد قرار بگیرند یا ناهمسوها! برای این دسته از افراد که به این تقسیم بندی اعتقاد جدی دارند، نقد اینگونه معنا می یابد!

آرمان:مخالفان امام(ره) در مرقد امام

«مخالفان امام(ره) در مرقد امام»عنوان یادداشت روز روزنامه آرمان به قلم آیت ا... حسین موسوی تبریزی است که در آن می خوانید؛اتفاقاتی که در مراسم سالگرد حضرت امام(ره) در مرقد ایشان رخ داد مسئله ای نبود که تاثیری در مراسم بگذارد و بیشتر شعارهای عده قلیلی بود که قبل از سخنرانی رئیس جمهور و میان آن سعی کردند با طرح شعارهای بی تناسب با آن جلسه اخلال ایجاد کنند. البته شعار «انرژی هسته ای حق مسلم ماست» یا شعارهای دیگری که این افراد در آن جلسه مطرح کردند مسائلی نیست که مردم ایران با آن موافق نباشند اما همه مردم می فهمند که هر شعاری باید با جلسه و مراسمی که شعار در آن مطرح می شود تناسب داشته باشد و همواره افرادی هستند که با مقاصد خاص شعارها را سازماندهی می کنند تا به اهداف خود برسند. به هر حال شکی نیست که هر کس در مراسم یادبود حضرت امام شرکت می کند از مردم انقلابی ایران است و به انقلاب و امام علاقه و ارادت دارد و به عظمت نظام جمهوری اسلامی باور دارد و با دشمنان نظام، دشمن است. اما شعاری که در میان سخنرانی رئیس جمهور مطرح می شد با سخنرانی ایشان تناسب نداشت و طبیعی بود که این هدف گیری های خاص مورد استقبال مردم نیز قرار نگیرد.

این رفتارها سبب خواهد شد حتی تقدس شعارها در جامعه از بین برود و برخی فکر کنند همه این شعارها کانالیزه هستند. به هر حال این افراد در جایگاه های مختلف حضور پیدا می کنند. گاهی در نماز جمعه ها به دنبال اخلال هستند و گاهی در لغو سخنرانی سید حسن خمینی در بروجرد نمود می یابند به طوری که فرماندار بروجرد می گوید برای حفظ امنیت مراسم را تعطیل کرده است اما مشخص است که این افراد به چه چیزی حساسیت دارند و در واقع این حساسیت ها از سال88 و در زمان آقای احمدی نژاد شروع شد و به نظر می رسد این افراد اهداف خاصی را به شیوه های متعدد دنبال می کنند تا رفتار برخی نزدیکان بیت امام را مورد هجمه قرار دهند. البته بحمدا... به خاطر حضور بسیاری از شاگردان امام در مسئولیت های مختلف و بسیاری دلسوزان دیگر این افراد در رسیدن به اهداف خود تاکنون موفق نبوده اند اما ظاهرا برنامه ریزی این افراد برای آینده است. در این سال ها شاهد بودیم کسانی که سابقه حتی یک روز حضور در جبهه را نداشته اند بیش از دیگران از جبهه و جنگ می گویند و افرادی که سابقه روشنی در انقلاب ندارند امروز انقلابی تر از همه سخن می گویند و خود را انقلابی و مبارز معرفی می کنند.

این افراد چه به لباس روحانیت ملبس باشند و چه نباشند مردم آنها را می شناسند. وضعیت آنها همچون وضعیت دوران حضرت علی (ع) است؛ زمانی که به فرزندش امام حسن مجتبی گفت: «از قول من به مردم بگو نماز مستحب ماه رمضان را جماعت نخوانید.» شروع کردند به اعتراض و شعار وا اسلاما سردادند. در طول تاریخ همیشه این رفتارها بوده و از نام دین سوءاستفاده می شده است. با این حال استقبال سرد مردم از شعارها نشان داد جامعه ما طوری است که تندروی ها و افراط ها جایگاهی نخواهد داشت.

ابتکار: ژنرال ها موتور دموکراسی خاورمیانه

«ژنرال ها موتور دموکراسی خاورمیانه»عنوان سرمقاله روزنامه ابتکار به قلم محمدعلی وکیلی است که در آن می خوانید؛هفته ای که گذشت نقط عطفی در تحولات خاورمیانه بود. در یک سو انتخابات مصر انجام گرفت و ژنرال السیسی، فرمانده ارتش، کت و شلوار رئیس جمهوری را به جای یونیفورم نظامی اش پوشید و بر صندلی مرسی و حسنی مبارک-که هر دو هم اکنون در زندان روزگار می گذرانند- تکیه زد، تا فرمان ادار کشور را از دست اخوانی ها بگیرد. در سوی دیگر، پس از یک دور طولانی جنگ و گریز، بالاخره انتخابات ریاست جمهوری در سرزمین پر آشوب سوریه با شرکت سه نامزد برگزار شد و بشار اسد توانست رضایت 88 درصدی شرکت کننده ها را به دست آورد و مهر مشروعیت مجدد بر کارنامه خود بگذارد. این دو انتخابات و نتیج به دست آمده پیامدهای مهمی بر تحولات آیند منطقه خواهد داشت. دولت مستعجل اخوان نشان داد که دموکراسی در این منطقه با موتور معیوب حرکت می کند.

سرعت تحولات منطقه، انقلاب های خاورمیانه و تحولات بعدی نشان داد که دموکراسی در این منطقه حکم میوه کال را دارد و به تعبیر یکی از بزرگان میوه کال خوراک حیوانات است. روش حاکمیت دموکراسی مبتنی بر سه ضلع است: نهاد های دموکراتیک، درک درست و گروه های حامی. دور کوتاه حاکمیت اخوان المسلمین نشان داد که رهبران اخوان درک درستی از دموکراسی ندارند و آنرا در حد یک گفتگوی عادی تنزل داده اند. آنان نتوانستند با سکولارها و دیگر اقلیت ها و گروه ها رابط خوبی برقرار کنند. این در حالی است که با استفاده از ظرفیت دموکراسی می توانستند تعاملی سازنده با این گروه ها داشته باشند و زمین مشارکت آنان را در ساختار قدرت فراهم آورند. فقدان نهادهای دموکراتیکی، که جوانان پرشور و انقلابی را در خود جذب و هضم نماید، باعث شد در کوتاه زمانی انرژی سلبی جوانان در خیابان ها صرف آشوب و شرارت و غارت شود.

نبود امنیت نیز شاخصی برای ناکارآمدی دولت اخوانی بود. خرابی موتور دموکراسی در دست اخوان موجب شد تا السیسی فرصت را مغتنم شمرده و با اقبال ستاره های نظامی اش، کنترل این موتور را به دست گیرد. حالا پرسش این است که کدام دموکراسی بهتر است؛ دموکراسی اخوانی یا دموکراسی ژنرالی؟ پاسخ به این پرسش نیاز به تحلیلی مستقل دارد. مهم این است که مردم مصر فعلاً ترجیح داده اند که با موتور ژنرالی به پیش روند؛ شاید امنیت برای حفظ وضع موجود مهمترین ثمر دموکراسی ژنرالی باشد.

اما سوریه، دیگر کشور عربی که موج انقلاب و جنبش های اعتراضی، آسایش را از مردمش گرفت و باعث خرابی کشور و آوارگی میلیونها زن و مرد سوری گردید و به مرور کشور را به زمین زورآزمایی قدرت های بزرگ تبدیل نمود. تحولات سوریه هم نشان داد که عبور دموکراسی از معبر خشونت ناممکن است و گذرگاه دموکراسی گفت و گو می باشد. نمی توان با خشن ترین و رادیکالترین گروههای سلفی و تکفیری مدعی صلح و آرامش و دموکراسی شد. مردم سوریه تضاد ها را به چشم دیدند. آنان نسبت به ساختار جمهوری ملوکی خود، اعتراض داشتند.

همانطورکه در مصر نیز مردم زمان مبارک به شکل جمهوری خود که یک نوع ملوکی بود معترض بودند؛ اما تجربه نشان داد که گویا انتظار یک جمهوری و دموکراسی واقعی کمی غیر منطقی و دست نیافتنی است، چرا که مصر پس از مبارک به صحن مبارز اقتدار گرایی سکولارها و افراط گرایی مذهبی تبدیل شد و مردم ترجیح دادند با بازگشت به گذشته، شرایط قبلی را به دست آورند. در سوریه نیز کشور به میدان تاخت و تاز گروه های تکفیری، سلفی و تروریست های آدم کش تبدیل شد. در هر دو کشور مردم افسوس گذشته را خوردند و از جنبش های خود پشیمان شدند و داشته های گذشته را بر وعده های آرمانی ترجیح دادند. هر دو ملت خواسته یا ناخواسته نوعی دموکراسی ژنرال موتور را تکیه گاه قرار دادند. مردم دو کشور تحمل آنارشیسم به نام انقلابیگری را ندارند و در شرایط کنونی جمع بین آزادی و اشتغال و رفاه را ناممکن می پندارند.

عمق و گستر فقر در هر دو کشور باعث شد تا مردم امنیت را بر آزادی خواهی ترجیح دهند و دموکراسی ژنرالی را بر دموکراسی روشنفکری و اخوانی مقدم دارند. به هر روی اکنون از صندوق دموکراسی نام بشار اسد و السیسی بیرون آمده است. بی شک دولت اعتدال گرای روحانی فرصت تاریخی خوبی جهت ارتباط با هر دو دولت،پیش روی خود دارد.

پیشنهاد نگارنده این است که دولت آقای روحانی در یک سطح جهت شرکت در مراسم تحلیف رؤسای جمهور مصر و سوریه اقدام نماید و هر دو کشور را به یک چشم بنگرد و از فرصت ایجاد شده جهت گسترش ارتباط با آنها بهره جوید. تجربه این دو کشور نشان داد که دموکراسی نسخ شفابخش واحدی نیست؛ اقلیم، زمینه و محیط فرهنگی و تاریخی نسخ دموکراسی را خاص و غیر قابل تعمیم می سازد. دموکراسی مفهومی تشکیکی است که در هر زمینی رنگ آن سرزمین را می گیرد.

دنیای اقتصاد:بهره گیری از سیاست های اقتصاد کلان برای خروج از رکود؛ آری یا خیر؟

«بهره گیری از سیاست های اقتصاد کلان برای خروج از رکود؛ آری یا خیر؟»عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم دکتر سیدمهدی برکچیان است که در آن می خوانید؛اقتصاد ایران 9 فصل است که به طور پیوسته با نرخ های رشد منفی مواجه است. بنابر برخی برآوردها در طول این دوره، میزان تولید در اقتصاد بیش از 10 درصد افت کرده است. برای این رکود به لحاظ عمق و دوام در تاریخ معاصر ایران کمتر نظیری می توان پیدا کرد. از سوی دیگر به دلیل سیاست های غلط اقتصادی، این رکود با نرخ های بالای تورم همراه شده است؛ به طوری که نرخ تورم در دو سال پیاپی 91 و 92 فراتر از 30 درصد بوده است. ترکیب رکود عمیق و تورم بالا، شرایط بسیار بغرنجی ایجاد کرده و لزوم تامل و دقت در سیاست گذاری های اقتصادی را دوچندان نموده است.

در میان اقتصاددانان کشور تقریبا اجماع وجود دارد که ریشه رکود، شوک سمت عرضه اقتصاد است. به این معنا که تحمیل تحریم های بین المللی بر اقتصاد ایران، هزینه تمام شده کالا برای تولیدکنندگان را افزایش داده و ضمن کاهش تولید تعادلی در اقتصاد، قیمت ها را نیز افزایش داده است. با مرور تحولات اقتصادی سایر کشورها مشاهده می کنیم که بروز شرایط رکود تورمی ناشی از شوک طرف عرضه و همچنین ترکیب آن با اشتباهات سیاست گذاری در دهه های گذشته در برخی کشورها سابقه دارد. یکی از معروف ترین آنها رکود تورمی دهه 70 میلادی در آمریکاست.

به دنبال آن تجربیات، دسته ای از اقتصاددانان بر این توصیه سیاستی پافشاری می کنند که در شرایط رکود تورمی ناشی از شوک منفی عرضه، دولت بهتر است هیچ سیاست اقتصاد کلان خاصی را تمهید و اجرا نکند و اجازه دهد تا آثار شوک منفی عرضه در اقتصاد تخلیه شود و سپس اقتصاد به طور طبیعی به نقطه تعادل جدید برسد.

به طور خاص، هر نوع سیاست اقتصاد کلان که به تحریک تقاضا بینجامد، بیش از آنکه سبب تحرک در تولید شود به افزایش تورم منجر خواهد شد. در اینجا منظور از سیاست اقتصاد کلان (Macroeconomic Policy)، سیاست های پولی، مالی، ارزی و تجاری است.

در چند ماه گذشته که موضوع خروج از رکود اقتصادی در محافل سیاست گذاری و دانشگاهی مورد توجه قرار گرفته، انعکاس توصیه فوق الذکر در میان دسته ای از اقتصاددانان داخلی مشهود بوده است. به عبارت دیگر، برخی از اقتصاددانان به دولت توصیه می کنند که هیچ سیاست اقتصاد کلانی را برای خروج از رکود تدوین و اجرا نکند و اجازه دهد که اقتصاد به طور طبیعی فاز بعد از اصابت شوک منفی عرضه به اقتصاد را پشت سر بگذارد. به نظر می رسد که اتفاق نظر قابل توجهی در میان اکثر اقتصاددانان داخلی وجود دارد که در شرایط فعلی، سیاست های اقتصاد کلان معطوف به تحریک تقاضا که منجر به انبساط پولی شوند، سیاست های مردودی هستند؛ چراکه آتش تورم را که در حال کنترل است، دوباره شعله ور خواهند کرد؛ بنابراین سیاست هایی از قبیل افزایش قدرت وام دهی بانک ها از طریق تزریق منابع بانک مرکزی یا افزایش مخارج دولت که توسط منابع بانک مرکزی تامین مالی شده باشد سیاست هایی هستند که توصیه نمی شوند؛ اما تاکید قاطع بر پرهیز از اتخاذ هر نوع سیاست اقتصاد کلان برای خروج از رکود، برخی سیاست های اقتصاد کلان دیگر را نیز کنار می گذارد؛ درحالی که بی فایده بودن آنها در شرایط جاری محل سوال است. برای اینکه بتوان موثر بودن برخی سیاست های اقتصاد کلان را برای خروج از رکود در شرایط جاری توضیح داد، مناسب است که برخی تفاوت های شرایط اقتصادی امروز ایران با شرایط رکود تورمی در سایر کشورها (و به طور خاص، مورد آمریکا در دهه 1970) مورد توجه قرار گیرد.

1- امسال انتظار می رود درآمدهای نفتی دولت به طور قابل توجهی افزایش یابد به نحوی که درآمدهای نفتی بودجه محقق خواهد شد و حتی درآمدهای مازاد نفتی برای دولت حاصل خواهد شد. دولت آمریکا در شرایط رکود تورمی دهه 70 فاقد چنین امکان درآمدی بود. آن دسته از دوستانی که مدافع امتناع سیاست اقتصاد کلان برای خروج از رکود فعلی هستند باید به این سوال پاسخ دهند که دولت با مازاد درآمد نفتی به دست آمده چه باید بکند؟ آیا نمی تواند آن را به ابزاری برای خروج از رکود تبدیل کند؟ به عنوان مثال، آیا نمی تواند با اعمال تخفیف های مالیاتی روی بنگاه ها به ایجاد تحرک اقتصادی در بنگاه ها کمک کند و کسری درآمد مالیاتی حاصل از تخفیف ها را از طریق درآمد نفتی جبران کند؟ این طبیعتا یک سیاست مالی محسوب می شود. دیگر اینکه، آیا نمی تواند بخشی از درآمد مازاد نفتی را از طریق افزایش هزینه های عمرانی دولت و البته مشخصا از طریق به اتمام رساندن برخی پروژه های عمرانی خاص - به ویژه در بخش هایی که با کمبود سرمایه گذاری مواجهند و نرخ بازگشت سرمایه گذاری در آنها بالا است – به تولید و تحرک اقتصادی تبدیل کند؟ این نیز یک سیاست مالی و بودجه ای است.

2- عمده درآمدهای ارزی کشور، درآمدهای حاصل از صادرات نفت است که مستقیما در اختیار دولت می باشد. چنین شرایطی در اقتصاد ایران، موقعیت ویژه ای را برای دولت در زمینه قیمت گذاری ارز خارجی ایجاد می کند؛ یعنی اینکه دولت به دلیل انحصار قابل توجه بر عرضه ارز، نقش تعیین کننده ای در تعیین نرخ ارز در اقتصاد بازی می کند. به این لحاظ نیز، موقعیت دولت ایران در شرایط امروز متفاوت از مثلا آمریکا در شرایط رکود تورمی دهه 70 است. با توجه به این موضوع آیا جای بررسی و تامل ندارد که دولت از طریق سیاست ارزی به ایجاد تحرک اقتصادی کمک کند؟ یکی از درس هایی که از تجربه چند سال گذشته فراگرفته ایم این است که کاهش نرخ ارز حقیقی سبب می شود تا بسیاری از صنایع ما قدرت رقابت در مقابل کالاهای وارداتی را از دست بدهند و دچار آسیب شوند؛ بنابراین به نظر می رسد حفظ امکان رقابت کالاهای داخلی از طریق هدف گذاری نرخ ارز حقیقی، سیاست اقتصاد کلانی است که جای تامل دارد. البته در مورد نرخ ارز، نکته دیگری که واجد اهمیت است اصولا عدم شفافیت سیاست دولت است. عوامل اقتصادی نمی دانند که دولت در زمینه نرخ ارز چه سیاستی را می خواهد در پیش بگیرد. این نااطمینانی سبب می شود تا بنگاه ها بسیاری از تصمیمات مربوط به سرمایه گذاری را به تاخیر اندازند؛ بنابراین اصولا فارغ از اینکه دولت چه سیاست ارزی در پیش بگیرد نفس شفاف کردن سیاست ارزی، خود سیاستی است که به خروج از رکود کمک می کند.

در زمینه سیاست های تجاری هم می توان به طور مشابه، مواردی را مورد توجه قرار داد که برای رعایت اختصار، از اشاره به آن صرف نظر می کنیم؛ بنابراین اگر برخی به امتناع سیاست های اقتصاد کلان در خروج از شرایط رکودی جاری معتقدند لازم است تا ابتدا برای سوالات بالا پاسخی ارائه کنند و بی فایده یا مضر بودن سیاست های مالی و ارزی فوق الذکر را تبیین کنند.

البته همه آنچه دولت می تواند در زمینه خروج از رکود انجام دهد منحصر به سیاست های اقتصاد کلان نیست. اتفاقا تدابیر و اقدامات دولت در زمینه هایی چون تشویق و هل دادن بخش های پیشرو اقتصاد به عنوان لکوموتیوهای خروج از رکود، رفع مشکلات موجود در تامین منابع مالی برای تولید، جذب سرمایه خارجی، تسهیل و تشویق صادرات و مواردی از این قبیل می تواند بسیار موثرتر از سیاست های اقتصاد کلان باشد که تفصیل آن را به فرصت دیگری واگذار می کنیم.