گارانتی آلودگی در پایتخت

تهران بعد از تحمل ۴روز «وضعیت اضطراری»، باز هم «تصمیمات موازی آلودگی هوا» به خود دید.

کد خبر: ۵۶۵۲۹۷

تاریخ: ۱۳ دی ۱۴۰۱ - ۱۴:۲۳

مصوبات اخیر در پایتخت برای بحران «هوای سمی»، به جای آنکه از جنس «کاهنده ذرات معلق و گازهای آلاینده هوا» باشد، عملا «سبک زندگی در آلودگی» را به شهروندان ابلاغ کرده است. در آخرین مصوبه، «دورکاری برای اقلیت‌ها» یعنی کارمندان دارای شرایط خاص تجویز شده است که به‌دلیل عدم برقراری ارتباط بین این تصمیم و منشأ آلودگی، شرایط قرمز تا زمان «باد و باران» تمدید خواهد شد. این مدل مواجهه با بحران، آلودگی را گارانتی می‌کند.
گارانتی آلودگی در پایتخت

آلودگی هوای تهران وارد نهمین روز پیاپی شد و تهرانی ها سومین موج آلودگی شدید از ابتدای پاییز تاکنون را سپری می‌کنند. اما سرانجام پس از رفت و برگشت چندباره آلودگی در ۱۰۰ روز گذشته، این بار یک تصمیم جدید نیز در کنار تصمیمات روال در وقت هجوم آلاینده ها به آسمان شهر اتخاذ شد و آن اعمال دورکاری کارمندان است. اما حتی این تصمیم نیز به شکل موثر و به نحوی که ضمن کاهش قرارگیری افراد آسیب پذیر در معرض هوای آلوده، به تخلیه آلاینده ها یا دست کم کاهش غلظت آنها در هوا کمک کند، اتخاذ نشده است. بررسی مجموعه اقداماتی که تاکنون در مواجهه با آلودگی هوا دست کم در پایتخت تصویب شده است نشان می‌دهد این تصمیمات نه تنها به هدف اصلی سیاستگذاری در قبال آلودگی اصابت نکرده، بلکه به نوعی ماندگاری آلودگی آن هم به صورت مداوم و بدون وقفه در دوره های طولانی مدت و تا زمان وقوع بارش های جوی را گارانتی کرده است.

دیروز (دوشنبه) چهارمین روز پیاپی بود که شاخص کیفیت هوا در محدوده «ناسالم برای همه» قرار داشت و شهروندان تهرانی در شرایط اضطرار به سر بردند؛ وضعیتی که با توجه به عدم‌افت محسوس شاخص لحظه ای کیفیت هوا تا عصر دیروز، بعید به نظر می رسد متوقف شود و به احتمال زیاد امروز هم وضعیت، قرمز خواهد بود. پیش از این ایام نیز از پنجم تا هشتم دی ماه شاخص کیفیت هوا گویای حاکمیت وضعیت نارنجی با شاخص ۱۰۱ تا ۱۵۰ بود که نشان دهنده ناسالم شدن هوا برای گروه های حساس است. به این ترتیب آلودگی هوای نیمه سرد سال در پایتخت پس از پشت سر گذاشتن موج اولیه در آبان و موج ثانویه در نیمه دوم آذر ماه، اکنون به موج سوم رسیده است. اما در حالی که تهرانی ها در دست کم سه ماه پرآلوده اخیر در انتظار وضع مجوزهایی برای «دفع شرایط اضطرار در شهر» هستند، مسوولانی که باید در این وضعیت علیه آلودگی تصمیم سازی کنند، تنها یک وجه لازم اما غیرکافی را در تصمیمات خود لحاظ می‌کنند و آن پیشگیری از قرارگیری گروه های آسیب پذیر در معرض هوای آلوده است.

در جریان آلودگی آبان و آذر و همین‌طور در روزهای نخست پرآلوده دی ماه، تصمیمات کمیته اضطرار آلودگی هوای استان تهران معطوف به برگزاری غیرحضوری کلاس های مدارس و دانشگاه ها بود و اقدامات دیگری مثل ممانعت از فروش مجوز روزانه طرح ترافیک و برگزاری طرح زوج و فرد از در منازل در دستور کار قرار گرفت. در این بین تصمیم اصلی و تکرارشونده که همواره اتخاذ می شد، تعطیلی کلاس های حضوری مدارس و دانشگا ه‌ها بود تا کودکان و جوانان کمتر در هوای آزاد آلوده به غلظت بالای آلاینده های سمی هوا تنفس کنند. اما برای اولین بار یکشنبه شب تصمیم دیگری نیز از همین جنس اتخاذ شد و آن دورکاری کارمندان بود. این تصمیم اما به دلیل سه ویژگی نتوانست کارآیی مطلوبی نشان دهد. از یکسو دورکاری فقط برای یک روز یعنی دوشنبه تجویز شد و به این ترتیب شکل کاملا مقطعی و کم اثر آن عملیاتی شد. از سوی دیگر این تصمیم به صورت شبانه اتخاذ و ابلاغ شد و اجرای آن با توجه به پایان وقت کاری اغلب دستگاه ها و نهادها عملا از همان زمان اتخاذ زیر سوال بود؛ چراکه قاعدتا زمان لازم برای تعیین کارمندان مشمول وجود نداشت. ویژگی نامطلوب دیگری که این تصمیم داشت، فقدان فراگیری بود؛ کمااینکه دورکاری فقط برای گروه های در معرض آسیب اتخاذ شد و این در حالی است که هوا در طول چهار ، پنج روز اخیر برای همه ناسالم است.

بر اساس اعلام معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار تهران که مسوولیت ریاست کمیته اضطرار را نیز به نیابت از نهاد متبوع خود در سطح استان دارد، برخی از کارمندان تهرانی روز دوشنبه دورکار شدند. گروه اقلیتی که عابد ملکی به آنها اشاره و یادآوری کرد که برابر مصوبه کمیته اضطرار آلودگی هوا دیروز (دوشنبه) مشمول دورکاری شدند شامل زنان باردار، زنان کارمندی که فرزند دبستانی یا زیر شش سال دارند، تمام کارمندان بالای ۵۰ سال، کارمندانی که بیماری های قلبی، ریوی و تنفسی دارند، بیماران دیابتی و رماتیسمی و سایر بیماران و همچنین افراد دارای فشار خون بالا و در نهایت کارمندان سرطانی بود. اما موضوع قابل تامل این است که انتظار می‌رود هدف سیاست ها و تصمیمات اتخاذ شده در روزهای پرآلوده، ضمن حفاظت از جان افراد در معرض خطر، کاستن از غلظت آلاینده ها نیز باشد. این در حالی است که با وجود آلودگی هوای تهران در ۹ روز اخیر آن هم بدون وقفه و البته با توجه به تجربه موج قبلی آلودگی در نیمه دوم آذرماه که نشان داد برگزاری غیرحضوری کلاس ها نمی‌تواند به تخلیه انبار آلودگی در جو کمکی کند، همچنان جنس تصمیمات ضد آلودگی صرفا معطوف به کاهش خطر برای گروه های آسیب پذیر است و اقدام موثری با هدف مهار آلودگی هوا یا کاستن از غلظت بالای آلاینده ها صورت نمی گیرد.

کارشناسان معتقدند «دورکاری» اگر به صورت تمام عیار برای بیشترین جمعیت کارمندان اعمال شود، ضمن اینکه از تنفس هوای آلوده برای گروه بیشتری از شهروندان پیشگیری می‌کند، می‌تواند به تخلیه انبار آلودگی در لایه های پایینی جو بینجامد و به سریال جولان آلاینده ها در هوا پایان دهد. با این حال به نظر می رسد تصمیماتی که اتخاذ می‌شود در عین گارانتی ماندگاری هوای سمی در پایتخت دست کم تا زمان بارش های جوی، صرفا تجویزگر نحوه زندگی در وضعیت ابربحران آلودگی هواست.

در واقع کمیته اضطرار متشکل از مسوولان دولتی و شهری در روزهای پرآلوده ای که در نیمسال دوم ۱۴۰۱ پشت سر گذاشته ایم، هنوز تصمیم ضدآلودگی موثری اتخاذ نکرده است. البته ممنوعیت فروش مجوز روزانه طرح ترافیک و اجرای طرح زوج و فرد از در منازل می‌تواند در خدمت کاهش ترددهای خودرویی و در نتیجه کاهش انتشار ریزذرات معلق (PM۲/ ۵) در هوا باشد و یک گام رو به جلو در مصوبات ضد آلودگی کمیته اضطرار محسوب می‌شود؛ اما این اقدام تاثیر کافی را نخواهد داشت.

بررسی «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد تقریبا در هیچ یک از روزهایی که این تصمیمات اجرا شده، شاخص کیفیت هوا بهبود محسوسی نداشته و در مقادیر بالا درجا زده یا حتی بعضا اوضاع بدتر از روز قبل در شاخص منعکس شده است. همچنین سهم سفرهای آموزشی از کل سفرهای پایتخت در دی ماه که فصل برگزاری امتحانات ترم است، حتی به کمتر از ۱۵‌درصد می رسد و این تصمیم نیز کاهنده ترافیک یا به اصطلاح کاهنده غلظت بالای ذرات معلق نیست. این در حالی است که دورکاری کارمندان با توجه به اینکه سهم سفرهای شغلی از آمار سفرهای روزانه تهرانی ها بیش از ۳۰‌درصد است، می‌تواند ضمن تضمین سلامت گروه های پرخطر، زمینه خلاصی کل شهر از آلودگی را فراهم کند. وقتی ترددهای خودرویی به حداقل برسد، عملا انتشار آلودگی کاهش پیدا می‌کند و به تدریج انباشت آلاینده ها فرصت تخلیه از هوا را پیدا می‌کند؛ اما مادامی که حجم ترافیک تغییر کاهشی موثر نداشته باشد، هوا سمی باقی خواهد ماند. با این وصف می‌توان تصمیمات مقطعی و موردی برای دورکاری یک گروه اقلیت آن هم با اعلام در بدترین وقت ممکن یعنی ساعات شب را چراغ سبز به استمرار آلودگی تلقی کرد.

پیش‌تر یک مقام مسوول در وزارت بهداشت نیز به صراحت اعلام کرده بود تنفس در هوای آلوده این روزهای پایتخت به مثابه کشیدن سه تا هفت نخ سیگار است. اما با وجود اینکه این تعبیر و نیز وضعیت قرمز شاخص کیفیت هوا گویای حاکمیت شرایط نامطلوب برای همه است، اما کمیته اضطرار بعدازظهر دیروز دوباره تشکیل جلسه داد و همان تصمیمات قبلی مبنی بر غیرحضوری شدن کلاس های مدارس و دانشگاه ها، دورکاری گروه های اقلیتی از کارمندان و نیز تمدید اجرای طرح زوج و فرد از در منازل و ممنوعیت فروش مجوز روزانه طرح ترافیک را برای امروز (سه شنبه) تمدید کرد. این جلسه در حالی برگزار شد که ۲۶ ایستگاه از مجموع ۳۶ ایستگاه آلودگی سنجی شهر تهران در شرایط قرمز و دو ایستگاه در وضعیت بنفش (بسیار ناسالم با شاخص بیش از ۲۰۰) بود.
بازگشت آلودگی گوگردی به تهران

اگرچه آلاینده اصلی هوای تهران در روزهای اخیر ذرات معلق عمدتا با منشأ خودرویی بوده است اما بررسی شاخص کیفیت هوای شهر تهران به لحاظ آلاینده دی اکسید گوگرد (SO۲) در برخی ایستگاه های واقع در جنوب تهران طی روزهای اخیر نشان داد آلودگی گوگردی هم به تهران بازگشته است. به عنوان مثال در ایستگاه منطقه ۱۷ غلظت این آلاینده گازی از ابتدای آذرماه تاکنون تقریبا یکسره بالا بوده و به جز چند وقفه کوتاه یکی دو روزه، در بیشتر ایام سپری شده از یک ماه و نیم اخیر شاخص مربوطه بالای ۸۰ بوده است. این عدد وقتی معنادار می‌شود که روند بلندمدت شاخص SO۲ بررسی شود. در تهران در وضعیت عادی شاخص مربوط به آلاینده دی اکسید گوگرد همواره زیر ۳۰ یا در همین حول و حوش بوده و مقدار ۸۰ برای یک ایستگاه نشان دهنده وضعیت پرآلوده حاکم در آن نواحی به واسطه انتشار این آلاینده در آن محدوده است. اما این آلودگی ظاهرا در منطقه مذکور شدت گرفته است کمااینکه شاخص دی اکسید گوگرد دیروز در منطقه ۱۷ با مقدار ۱۶۰ واحد گزارش شد که دو برابر میانگین همیشگی است. همچنین بررسی این شاخص در منطقه ۲۰ نشان می‌دهد به جز چند روز نادر، تقریبا در اغلب روزهای یک ماه و نیم اخیر مقدار آن در ایستگاه مستقر در این منطقه بالای ۵۰ بوده است.

منشأ اصلی انتشار دی اکسید گوگرد استفاده احتمالی از مازوت به جای گاز توسط برخی صنایع و کارخانه‌های واقع در نیمه جنوبی یا حریم شهر تهران یا استفاده از گازوئیل غیراستاندارد توسط خودروهای سنگین یا برخی صنایع است. هر یک از این دو با توجه به غلظت بالای گوگرد در ترکیبات خود می‌تواند به انتشار SO۲ در هوا بینجامد.

همچنین بررسی شاخص ۲۴ ساعته دی اکسید گوگرد (SO۲) در روز گذشته نشان داد این شاخص در تهران نیز مقدار قابل‌توجه ۷۳ را ثبت کرده است. جالب اینکه افزایش یکباره شاخص SO۲ در تهران طی روز گذشته در حالی رخ داده که در شهر کرج واقع در استان مجاور غربی تهران این شاخص از سه روز قبل افزایش پیدا کرده است. شاخص کیفیت هوای دی اکسید گوگرد در شهر کرج در روزهای دهم و یازدهم دی ماه به ترتیب ۴۳ و ۶۰ بوده و احتمالا روز دوشنبه نیز با مقادیر بیش از حدود همیشگی (زیر ۳۰) گزارش خواهد شد. به این ترتیب سیاستگذار باید اقدام جدی برای شناسایی آلاینده ثانویه هوای تهران و برخی دیگر از شهرها در روزهای اخیر را نیز در دستور کار فوری خود قرار دهد.

دنیای‌اقتصاد