نقش شاخص‌های عملکردی در بهبود وضعیت نظام مالیاتی بررسی شد

نقش شاخص‌های عملکردی در بهبود وضعیت نظام مالیاتی در سومین نشست از همایش «نظام مالیاتی؛ عادلانه و هوشمند» با حضور صاحب‌نظران در مرکز آموزش، پژوهش و برنامه ریزی سازمان امور مالیاتی کشور بررسی شد.

کد خبر: ۵۵۵۵۰۲

تاریخ: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ - ۱۳:۵۰

به گزارش ایران اکونومیست، محمد پاریزی مشاور عالی رییس کل سازمان امور مالیاتی در این نشست اظهار داشت: در حال حاضر وضعیت بسیار نامطلوبی در اداره دولت با درآمدهای مالیاتی داریم و عملا هیچ راه دیگری نیز برای تامین بودجه دولت وجود ندارد و مواردی مثل مولدسازی درآمدهای دولت در سال‌های اخیر سهمی بسیار ناچیز داشته است.

وی افزود: در گذشته عدم تحقق دیگر درآمدها همواره با استقراض از بانک مرکزی تامین شده است و بنابراین پایین آمدن شاخص نسبت مالیات به بودجه دولت، به طور مستقیم به افزایش تورم منجر می‌شود. پایدارترین روش تامین بودجه دولت درآمدهای مالیاتی است که در اقتصاد ما در سال‌های اخیر جدی گرفته نشده است که باید تحولی در این زمینه رخ دهد.

مشاور عالی رییس کل سازمان امور مالیاتی درخصوص شاخص‌های فرآیندی ارزیابی عملکرد سازمان امور مالیاتی گفت: شاخص خوداظهاری بسیار مهم است و نشان دهنده میزان رضایت مودیان است. درصد خوداظهاری در نظام مالیاتی ما پایین است و بایستی آن را افزایش دهیم.

شاخص گذاری صحیح پیش نیاز مهم تحول در نظام مالیاتی کشور

مهدی موحدی بک نظر رییس مرکز آموزش سازمان امور مالیاتی، در ادامه این نشست گفت: یکی از مقولاتی که تحت حکمرانی نرم مورد توجه است و مطالعات زیادی پیرامون آن شکل گرفته، بحث حکمرانی مبتنی بر شاخص‌هاست. شاخص‌ها نه تنها رویه‌ها و قوانین رو از جهت عملکردی مورد سنجش قرار می‌دهند، بلکه نگاه بدیلی را نیز پیش روی سیاستگذار قرار دهد و مبدأ حرکت به سمت یک نگاه جدید و یک تحول در عملکرد باشد.

موحدی ضمن انتقاد از وضعیت تحقق اهداف مالیاتی در برنامه‌های توسعه کشور گفت: در برنامه اول توسعه شاخص نسبت مالیات به تولید حدود ۸ درصد در نظر گرفته شده بود که امروز تحقق این هدف امکان پذیر نیست. شاخص نسبت مالیات به بودجه دولت نیز در حدود ۴ درصد در نظر گرفته شده بود که این نسبت در برنامه دوم حدود ۲۰ درصد کاهش پیدا کرد.

وی گفت: بنابراین رویه هدفگذاری برای شاخص‌های مالیاتی در برنامه‌های توسعه منطقی نبوده است و در زمینه تعریف شاخص‌ها نیازمند تحول هستیم. به طور خاص به عقیده من نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی شاخص مطلوبی نیست و نباید در برنامه‌های توسعه به عنوان شاخص اصلی مطرح شود.

۵۲ درصد منابع درآمدی دولت از مالیات تامین می شود

علی رستم پور رییس مرکز دادرسی سازمان امور مالیاتی در ادامه این نشست گفت: پاک ترین درآمد دولت‌ها، درآمد مالیاتی است و باید به سمتی برویم که دولت به قدر کفایت از این درآمدها بهره‌مند شود. در سال جاری حدود ۵۲ درصد منابع درآمدی دولت از مالیات تامین میشود. رقمی که در بودجه سال آینده در نظر گرفته شده، حدود ۷۰۰ تا ۷۵۰ هزار میلیارد تومان است و اگر سقف بودجه ۲ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شود، این نسبت برای سال بعد به حدود ۳۷ درصد می رسد.

وی افزود: کاهش این نسبت منطقی نیست و باید برای سال بعد نیز این نسبت بالاتر از ۵۰ درصد تثبیت شود. هوشمند شدن فرآیند اخذ مالیات‌ها این ظرفیت را ایجاد کرده است و به عقیده من سقف وصول درآمدهای مالیاتی برای سال ۱۴۰۲ بالاتر از ۷۵۰ هزار میلیارد تومان است و حداقل باید نسبت مالیات به بودجه سال ۱۴۰۱، در سال ۱۴۰۲ نیز محقق شود و برای تحقق این نسبت درآمدهای مالیاتی در بودجه سال ۱۴۰۲ باید در حدود هزار هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شود.

افزایش درآمدهای مالیاتی دولت

امیر احمد مهدیان راد معاون برنامه ریزی مرکز آموزش و پژوهش سازمان مالیاتی، در ادامه این نشست اظهار داشت: افزایش درآمدهای مالیاتی دولت در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که دست کم این سازمان در مقایسه با درآمدهای نفتی، درآمدهای گمرکی و درآمدهای خصوصی سازی، عملکرد بهتری داشته است.

وی بیان داشت: اگر هدف‌گذاری ما تامین درآمد و کسب منابع برای دولت است، بخش‌های درآمدی دولت از جمله سازمان امور مالیاتی باید در اولویت قرار بگیرند.

معاون برنامه ریزی مرکز آموزش و پژوهش سازمان مالیاتی ضمن انتقاد از معافیت‌های مالیاتی متعدد در اقتصاد ایران، گفت: وضع معافیت مالیاتی بر اساس قوانین توسعه ممنوع شده است ولی هرساله معافیت‌های متعددی اضافه می‌شود. به عقیده من در حال حاضر بیش از ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی کشور معاف از مالیات است و هرساله بر میزان آن اضافه میشود. در این شرایط وصول مالیات دشوار می‌شود. علاوه بر این پایین بودن سرمایه اجتماعی در وصول مالیات موثر است و تمکین مالیاتی را کاهش داده است.

فرصت «تحریم» برای اصلاح نظام مالیاتی کشور

حمیدرضا خسروآبادی رئیس گروه مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور، در این نشست تحریم را فرصتی ویژه برای بهبود شاخص‌های نظام مالیاتی کشور عنوان کرد و افزود: بسیاری از دستگاه‌ها تحریم را به عنوان یک مانع جدی در تحقق عملکرد مطلوب خود می‌دانند ولی درخصوص سازمان امور مالیاتی، این شرایط میتواند به عنوان یک فرصت مطرح باشد.

وی افزود: در سال‌های اخیر با وجود تحریم‌ها، تنها ۵ درصد نسبت مالیات به بودجه دولت افزایش پیدا کرده و از سال ۹۷ تا ۱۴۰۰ از حدود ۳۶ درصد به حدود ۴۲ درصد رسیده است که نشان می‌دهد از این فرصت استفاده نشده است. در شرایط عادی ممکن است دستگاه‌ها با سازمان امور مالیاتی همراهی نکنند و مقامات کشور نیز ضرورت این مسئله را به درستی درک نکنند ولی در شرایط تحریم فرصت فراهم است و در صورتی که احیانا تحریم‌ها برداشته شود، شرایط برای اصلاحات مالیاتی به شدت سخت تر خواهد شد.

چالش‌های پیش روی تحقق اهداف سازمان امور مالیاتی

ایمان فدایی رئیس گروه مالیاتی وزارت اقتصاد، در این نشست در بررسی چالش‌های پیش روی تحقق اهداف سازمان امور مالیاتی گفت: توجه به این مسئله، چالش‌های پیش روی بهبود شاخص‌ها را نمایان می‌کند و رفع این چالش‌ها یکی از الزامات تحقق اهداف تعیین شده برای شاخص‌ها خواهد بود. چالش‌های نظام مالیاتی به دو گروه بیرونی و درونی تقسیم میشود. چالش‌های بیرونی سه مورد هستند که مهمترین آن‌ها مشکلات ساختاری اقتصاد از جمله وابستگی اقتصاد کشور به نفت است. بالا بودن درآمدهای نفتی انگیزه مدیران برای بهبود شرایط نظام مالیاتی را کاهش داده است.

وی افزود: چالش بیرونی دوم پدیده‌های نوظهور از جمله کسب و کارهای مجازی و رمزارزهاست که مانع از اخذ عادلانه و قانونی مالیات‌ها میشود. مالیات اینفلوئنسرها در این بخش جای می‌گیرد که بر اساس بررسی‌ها میتوانست در سال جاری درآمد مالیاتی دولت را حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان از حدود ۷ هزار مودی افزایش دهد. چالش بیرونی سوم بحث تهدیدهای خارجی از جمله تحریم‌هاست که با کوچک کردن اقتصاد کشور موجب محدود شدن درآمدهای مالیاتی می‌شود.

وی درخصوص چالش‌های درونی پیش روی تحقق اهداف سازمان امور مالیاتی، گفت: از جمله مهمترین چالش‌های درونی فرار مالیاتی گسترده است. بر اساس بررسی‌ها ۳۵ تا ۷۰ درصد درآمدهای وصولی، فرار مالیاتی وجود دارد که یک مشکل بزرگ محسوب می‌شود و مهمترین عامل آن نیز ضعف سازمان امور مالیاتی در دسترسی به اطلاعات مالی و بانکی است که لازم است در این زمینه دیگر دستگاه‌ها با سازمان امور مالیاتی همراهی کنند.

وی بیان داشت: چالش درونی دیگر گستردگی معافیت‌های مالیاتی است که دست کم ۴۰ درصد تولید داخلی را شامل می‌شود و این مشکل دست سازمان امور مالیاتی را در اخذ مالیات از بسیاری از کسب و کارها بسته است. ریشه این مشکل به سازمان امور مالیاتی بر نمی‌گردد و باید در بحث قانونگذاری این مشکلات رفع شود و معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی ساماندهی شود.

وی خاطر نشان کرد: چالش درونی دیگر محدود بودن پایه‌های مالیاتی و عدم بهره‌مندی از پایه‌هایی مثل مجموع درآمد یا عایدی سرمایه است. عدم تمکین مالیاتی نیز از جمله چالش‌های درونی نظام مالیاتی است که ممکن است به ادراک مودیان از تبعیض مالیاتی برگردد. وقتی مودیان تصور کنند مالیات به طور عادلانه اخذ نمی‌شود، آن‌ها نیز به جای پرداخت عادلانه و قانونی مالیات، تلاش می‌کنند از پرداخت مالیات فرار کنند.

سازمان امور مالیاتی باید یک بخش مجزا برای مدیریت عملکرد داشته باشد

محمدحسن رسولی کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس، در این نشست، ارزیابی عملکرد را یک فرآیند مستمر برای بررسی دستیابی سازمان‌ها به اهداف دانست وافزود: در حوزه مالیاتی لازم است بعد از تعیین شاخص‌ها متناسب با ظرفیت اقتصاد ایران و سازمان امور مالیاتی، گزارش‌دهی درخصوص وضعیت شاخص‌ها نیز به درستی انجام شود و در نهایت با مقایسه وضعیت فعلی با وضعیت مطلوب، ارزیابی عملکرد انجام بگیرد. با توجه به اهمیت این پروسه در حوزه مالیات کشور، توصیه من این است که به طور خاص در سازمان امور مالیاتی بخشی برای مدیریت عملکرد تعیین شود.

وی ادامه داد: شاخص‌ها به طور کلی در سه سطح تعیین می‌شوند. سطح اول سطح استراتژیک است که اهداف نهایی را تعیین می‌کند، بخش دوم سطح فرآیندی است و بخش سوم نیز شاخص‌های فردی برای سنجش عملکرد کارمندان است. بنابراین این سه سطح باید در کنار هم مورد توجه قرار بگیرد.

«شکاف مالیاتی» مهمترین شاخص ارزیابی عملکرد سازمان امور مالیاتی

علی ملک زاده مدیر گروه مالیات اندیشکده اقتصاد مقاومتی، در این نشست ضمن تاکید بر اهمیت شناخت وضع موجود در حرکت به سمت وضعیت مطلوب گفت: شاخص‌ها بهترین ابزار برای شناخت وضع موجود هستند؛ در بین شاخص‌ها یکی از مهمترین آن‌ها که میتواند نخ تسبیح باشد و بخش خوبی از تحقق اهداف سازمان امور مالیاتی را نشان می‌دهد، میزان تحقق درآمدهای مالیاتی است. اما در این میان باید توجه داشت که نسبت درآمدهای مالیاتی به تولید ناخالص داخلی یا نسبت آن به بودجه دولت، شاخص‌های مناسبی در ارزیابی عملکرد سازمان امور مالیاتی نیستند و انتقادات زیادی از جمله نحوه محاسبه و یا مرتبط بودن با متغیرهای متعدد خارج از کنترل سازمان امور مالیاتی، به آن‌ها وارد است.

وی افزود: شاخص مهمی که در این زمینه میتواند راهگشا باشد، شاخص شکاف مالیاتی، به معنی نسبت مالیات‌های از دست رفته به درآمدهای وصولی است. این شاخص به درستی نشان می‌دهد که سازمان امور مالیاتی چقدر توانسته است ظرفیت مالیات ستانی را محقق کند. برخی کشورها از جمله کانادا هزینه‌های زیادی برای سنجش این شاخص انجام می‌دهند تا بتوانند وضعیت آن را بررسی کنند. برخی کشورها از جمله بریتانیا نیز گزارش‌های مفصلی درخصوص شاخص شکاف مالیاتی منتشر می‌کنند.