تقدیر از جست‌وجوگری و نوآوری

آذر پُرتلاش برای فعالان پژوهش و فناوری

هفته پژوهش و سومین هفته از آذر نه‌فقط مجالی برای تجلیل از برترین پژوهشگران و فناوران، که عرصه‌ای برای معرفی دستاوردهای آنان طی یک سال گذشته و ارج‌گذاری به روحیه جست‌وجوگری و نوآوری است.

کد خبر: ۵۵۰۴۵۹

تاریخ: ۱۳ آذر ۱۴۰۱ - ۱۴:۲۴

به گزارش ایران اکونومیست، رتبه اول علمی ایران در منطقه و رتبه پانزدهم تولید علم در دنیا، حضور۸۴۱ پژوهشگر ایرانی در زمره پژوهشگران پراستناد یک‌درصد برتر دنیا بر اساس روش‌های علمی استخراج داده و اطلاعات پایگاه شاخص‌های اساسی علم (ESI)، همچنین حدود هزار و ۸۰۰ دانشمند در جمع ۲ درصد دانشمندان برتر بین المللی، تحصیل ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در مقاطع محتلف آموزش عالی و ۱۶۰ هزار دانشجو در مقطع تحصیلات تکمیلی دکتری، انتشار حدود ۷۸ هزار مقاله علمی در مجلات نمایه‌شده در پایگاه نمایه‌سازی و چاپ بیش از ۱۴۰۰ عنوان مجله علمی‌پژوهشی بر اساس سیستم ارزیابی سالانه وزارت علوم، تنها بخشی از دستاوردهای علمی ایران است که باعث شده به گفته وزیر علوم، تحقیقات و فناوری دنیا مرجعیت علمی ایران و دانشمندان ایران را به رسمیت بشناسد.

شورای فرهنگ عمومی کشور بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران با هدف گسترش فرهنگ پژوهش در کشور ۲۵ آذر را روز ملی پژوهش نام‌گذاری کرد. وزارت علوم تحقیقات و فناوری نیز از سال ‪۱۳۷۹‬ (و با تغییرات در این وزراتخانه از وزارت فرهنگ و آموزش عالی) چهارمین هفته آذر ماه را به نام هفته پژوهش نام گذاشت و پس از آن از سال ‪۱۳۸۴‬ این نام به هفته پژوهش و فناوری تغییر نام یافت.

برنامه‌های هفته پژوهش به تدریج گسترده‌تر شد و برگزاری هفته پژوهش در سطح استانی همراه با نمایشگاه فناوری و فن‌بازار از دستاوردهای فناورانه پژوهشگران ایرانی، همچنین برگزاری آن در سطح ملی، افزوده شدن نمایشگاه تستا (تقاضای ساخت و تولید ایرانی) توسط شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری و همکاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در برگزاری این هفته و همزمانی نمایشگاه ایران ساخت و فن بازار با آن، تقدیر از مقالات و پژوهشگران‌ نمونه، تجلیل از طرح‌های برتر و انتشار کارنامه پژوهشی موسسات همچنین همکاری همه دستگاه‌ها غیر از مجموعه دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های وابسته به وزرات علوم و دانشگاه آزاد اسلامی در برگزاری این هفته باعث شده تا چهارمین هفته آذر به هفته‌ای پرتلاش برای دانشمندان و فناوران ایرانی تبدیل شود.

برگزاری تام‌وتمام هفته پژوهش بعد از دو سال کرونایی

در حالیکه این هفته تا سال ۱۳۹۸ و پیش از شیوع کرونا هر سال با ابتکار جدید برگزار می‌شد و محل گردآمدن پژوهشگران و فناوران ایرانی از سراسر ایران در نمایشگاه فناوری و فن‌بازار بود، با شیوع کرونا از اسفند ۱۳۹۸ هفته پژوهش در سال ۱۳۹۹ به صورت کاملا مجازی و سال گذشته به صورت ترکیبی برگزار شد و وزارت علوم بستری را برای برگزاری این روز در فضای مجازی تدارک دید.

هفته پژوهش و فناوری ۱۴۰۱مانند گذشته ابتدا در سطح استانی و بعد ملی برگزار می‌شود؛ هفته استانی پژوهش و فناوری از ۱۲ تا ۱۷ آذر و هفته ملی از ۱۹ تا ۲۵ آذر برپا خواهد بود. اسامی روزهای هفته پژوهش شامل شنبه ۹ا آذر؛ جهاد تبیین و دستاوردهای علمی و فناوری،۲۰ آذر؛ مدرسه و آینده‌سازان خلاق، ۲۱ آذر؛ علوم انسانی و علوم پایه - ارکان اقتصاد دانش‌بنیان، ۲۲ آذر؛ دانشگاه، مبدا تولید دانش بنیان و اشتغال آفرین، ۲۳ آذر؛ پژوهش و فناوری، بنیان مرجعیت و دیپلماسی علمی، ۲۴ آذر؛ دانشمندان و سرآمدان علم؛ پیشران پژوهش و فناوری است.

هر کدام از این روزها به یکی از وجوه پژوهش و اهمیت آن تاکید دارد که امسال در همکاری نزدیک با وزارت آموزش و پرورش برگزار می‌شود تا تاکیدی بر اهمیت پژوهش و فراگیری آن از دوران مدرسه باشد. بر همین اساس وزیر علوم و وزیر آموزش و پرورش روز ۲۰ آذر زنگ پژوهش را در یک مدرسه به صدا درمی‌آورند. همچنین دانش‌آموزان به همراه خانواده‌های خود می‌توانند با هماهنگی دانشگاه‌های مشخص شده از دانشگاه‌ها بازدید کرده و از دستاوردهای علمی آنها مطلع شوند.

برگزاری جشنواره‌های مختلف از جمله جشنواره برگزیدگان پژوهش و فناوری در استان‌ها، تجلیل از اندیشمندان و پژوهشگران جوان در روز ۲۱ آذر توسط «بنیاد جمیلی» با نگاه ویژه به علوم پایه و تجلیل از برترین پژوهشگران و فناوران از دیگر برنامه‌های این هفته است که معمولا تجلیل از برترین پژوهشگران و فناوران با حضور رئیس‌جمهوری و در مراسمی رسمی روز آخر هفته برگزار می‌شود.

به گفته معاون پژوهش وزارت علوم حدود ۲۸۵ نفر از برترین پژوهشگران و فناوران سراسر کشور توسط دانشگاه‌ها در حوزه‌های مختلف معرفی شده‌اند که مطابق هر سال ۲۰ نفر پژوهشگر برتر و بین ۸ تا ۱۰ نفر فناور برتر توسط معاونت فناوری و نوآوری این وزارت‌خانه معرفی می‌شوند. همچنین حدود ۸ تا ۱۰ نفر از پژوهشگران برگزیده سازمان‌ها و وزارت‌خانه‌های دیگر هم تجلیل خواهند شد.

برپایی نشست‌های مختلف همزمان با برگزاری بیست‌وسومین نمایشگاه دستاوردهای پژوهش، فناوری و فن‌بازار مانند نشست مدیران ارتباط با صنعت دانشگاه‌ها با صاحبان صنایع بزرگ یا نشست‌های علمی در مراکز تحقیقاتی مانند «پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران» (ایرانداک) یا مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور نیز برگزار می‌شود.

همکاری با معاونت علمی در برگزاری نمایشگاه‌های هفته پژوهش

نمایشگاه دستاوردهای پژوهش، فناوری و فن بازار که هر ساله توسط معاون پژوهش وزارت علوم همزمان با هفته پژوهش در دهه سوم ماه آذر برگزار می‌شود از سال ۱۳۹۷ با تغییری و در همراهی بیشتر با معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برگزار شد و در نتیجه همزمان با نمایشگاه تجهیزات و مواد آزمایشگاهی ساخت ایران یا (ایران لب) میزبان دستاوردهای علمی و پژوهشی پارک‌های علم‌وفناوری، پژوهشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و معاونت‌های پژوهشی وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، شرکت‌های دانش‌بنیان و حتی استارتاپ‌هاست. افزون بر این نمایشگاه تستا (تقاضای ساخت و تولید ایرانی) به همت شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) از این سال به نمایشگاه پژوهش، فناوری و فن‌بازار اضافه شد.

نمایشگاه تستا از نوعی از رویدادهای Reverse Pitch (رویداد کارآفرینی تقاصامحور) به شمار می‌آید و طی آن نهادها و سازمان‌های مختلف می‌توانند نیازهای فناورانه خود را ارائه دهند تا فناوران و مراکز تحقیقاتی به صورت حضوری از این نیازها مطلع شده و برای رفع آنها، طرح‌های خود را مطرح کنند.

گفته معاون اجرایی دبیرکل شورای عالی عتف و دبیر سومین نمایشگاه تستا (۱۴۰۰)، اولین دوره این نمایشگاه تستا در سال ۱۳۹۷ و با حضور ۷۰ سازمان و شرکت و معرفی و ارائه حدود ۹۰۰ نیاز پژوهشی و فناورانه برگزار شد و از جمله دستاوردهای این نمایشگاه عقد ۸۹ تفاهم نامه به ارزش تقریبی ۱۲۰ میلیارد تومان در حوزه صنایع معدنی و فلزی، دفاعی، برق و انرژی، فناوری اطلاعات، تجهیزات پزشکی، گاز و پتروشیمی بوده است.

همچنین دومین دوره آن سال ۱۳۹۸ با حضور ۸۵ سازمان و شرکت و ارائه حدود ۶۰۰ نیاز پژوهشی و فناورانه و تنظیم و امضای ۳۵۰ تفاهم نامه به ارزش حدود ۱۲ هزار میلیارد ریال و ۱۰ رویداد ارائه چالش و مسائل توسط دستگاه‌ها و شرکت‌ها میزبان علاقه‌مندان بوده است. سومین دوره نمایشگاه تستا نیز سال ۱۴۰۰ و همزمان با هفته پژوهش و فناوری از ۲۳ تا ۲۶ آذر برگزار شد.

بر همین اساس، امسال و همزمان با هفته پژوهش شاهد برگزاری بیست‌وسومین نمایشگاه پژوهش، فناوری و فن‌بازار، دهمین دوره نمایشگاه ایران‌ساخت و چهارمین دوره نمایشگاه تستا در محل دائم نمایشگاه بین‌المللی و همزمان با چند روز در هفته پژوهش (۱۹ تا ۲۲ آذر) خواهیم بود.

چرا یک هفته؟

در حالی که اهمیت پژوهش به اندازه‌ای است که یک روز جهانی (۲۵ سپتامبر) به نام آن ثبت شده و این غیر از روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه (۲۵ نوامبر) است و هر روز توسعه فناوری که زندگی انسان‌ها را آسان‌تر و عمرها را طولانی‌تر می‌کند برای همه واضح است؛ موانع مختلفی بر سر راه توسعه پژوهش و در ادامه آن فناوری وجود دارد.

محقق نشدن احکام قانون برنامه ششم توسعه (۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰) سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی باید تا ۴ درصد افزایش یابد. با این‌حال گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در طول سال‌های گذشته در بهترین حالت نسبت هزینه‌ای تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی ۶۶ صدم درصد بوده که فاصله معنی‌داری تا اهداف برنامه دارد.

غیر از این، توجه و تاکید بیش از حد به فناوری و رسیدن به ثروت از راه پژوهش‌های بیشتر کاربردی، می‌تواند آفت دیگری باشد که مراکز تحقیقاتی را این روزها بیشتر تهدید می‌کند؛ زیرا بدون پژوهش‌های بنیادی به‌ویژه در زمینه علوم پایه نه‌تنها رتبه‌های علمی کشور کاهش خواهد یافت که تولید فناوری نیز محقق نمی‌شود یا در حوزه‌های برتر علمی محقق نخواهد شد.

از همه اینها گذشته، پژوهش و تحقیق فقط نباید برای یک هفته مهم باشد، تحقیقات مهم‌ترین مولفه‌های دانشگاه‌های نسل سوم و رسیدن به توسعه پایدار است؛ توجه و ارج‌گذاشتن محققان و پژوهشگران به‌ویژه پژوهشگران مستقل، تامین بودجه مورد نیاز آنها، ترویج علم میان مردم و تاکید بر اهمیت علم به جای شبه‌علم به‌خصوص دانش‌آموزان و داشتن دید علمی در زندگی همیشه باید مهم باشد و برای تحقق آن تلاش کرد.