نگاهی به توافق باکو-ایروان در پراگ؛ قره باغ جزو خاک آذربایجان می‌شود؟

پس از نشست چهارجانبه که در چارچوب اجلاس سران باشگاه جامعه سیاسی اروپا در پراگ برگزار شد، آذربایجان و ارمنستان بیانیه‌ای مبنی بر به رسمیت شناختن تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر صادر کردند و قرار شد توافقنامه صلح تا پایان سال امضا شود.

کد خبر: ۵۲۰۷۰۸

تاریخ: ۱۵ مهر ۱۴۰۱ - ۱۷:۳۵

به گزارش ایران اکونومیست، پس از نشست چهارجانبه که در چارچوب اجلاس سران باشگاه جامعه سیاسی اروپا در پراگ در 6 اکتبر برگزار شد، آذربایجان و ارمنستان بیانیه‌ای مبنی بر به رسمیت شناختن تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر صادر کردند. پس از این دیدار، الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان گفت که توافقنامه صلح با ارمنستان می‌تواند تا پایان سال امضا شود.

در بیانیه‌ای که پس از دیدار الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان، امانوئل ماکرون رئیس‌جمهور فرانسه، نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان و شارل میشل رئیس شورای اتحادیه اروپا در روز پنجشنبه در پراگ منتشر شد، آمده است که ارمنستان و آذربایجان به سازمان ملل متحد پایبند هستند. منشور و تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر را به رسمیت می‌شناسند. وب‌سایت رئیس‌جمهور فرانسه در بیانیه‌ای اعلام کرد که آن‌ها تعهد خود را به اعلامیه 1991 آلماتی تأیید می‌کنند.

اعلامیه آلماتی در 21 دسامبر 1991 امضا شد. این بیانیه در واقع انحلال اتحاد جماهیر شوروی را رسمیت داد و به عنوان سندی در نظر گرفته شد که ایجاد اتحادیه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را اعلام کرد. کشورهایی که این اعلامیه را امضا کردند، قول دادند تمامیت ارضی یکدیگر و تخطی ناپذیری مرزهای موجود در آن زمان را به رسمیت بشناسند و به آن‌ها احترام بگذارند. این بیانیه توسط 12 جمهوری اتحاد جماهیر شوروی سابق امضا شد.

در این بیانیه آمده است: «آذربایجان و ارمنستان تأیید کردند که در نشست بعدی کمیسیون‌های مرزی که در پایان اکتبر در بروکسل برگزار می‌شود، این توافقنامه مبنای کار کمیسیون‌های تعیین حدود مرزها خواهد بود».

در این سند همچنین آمده است که ارمنستان با اعزام یک هیئت غیرنظامی اتحادیه اروپا به مرز آذربایجان موافقت کرده است. آذربایجان نیز موافقت کرد با این مأموریت همکاری کند.

بر اساس گزارش‌ها، مأموریت اتحادیه اروپا در ماه اکتبر وارد می‌شود و حداکثر برای مدت 2 ماه فعالیت خواهد کرد و هدف آن ایجاد اعتماد و کمک به کمیسیون‌های مرزی از طریق گزارش‌های آن‌ها خواهد بود.

دیدار پراگ بین الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، اندکی پس از نشست رهبران در بروکسل در ماه اوت، پس از دو روز درگیری در مرز آذربایجان و ارمنستان که منجر به کشته شدن بیش از 200 سرباز شد، برگزار شد.

علی اف: در صورت وجود حسن نیت از سوی ارمنستان، پیمان صلح می‌تواند تا پایان سال امضا شود

این نشست چهارجانبه دوبار در پراگ برگزار شد و پس از اولین دیدار، الهام علی‌اف با مطبوعات آذربایجان مصاحبه کرد.

الهام علی‌اف گفت: «در صورت موافقت ارمنستان، توافقنامه صلح می‌تواند تا پایان سال امضا شود».

رئیس‌جمهور آذربایجان پس از این دیدار در بیانیه خود به رسانه‌های آذربایجان تأکید کرد: توافقنامه صلح را سند فشرده‌ای مشتمل بر چند ماده و نه چند جلد می‌بینم. زمان می‌گذرد، ابتکارات ما به راحتی پیش نمی‌رود، اگرچه اولین نشست وزرای خارجه نتایج مشخصی به همراه نداشت، به نظر من این یک گام مثبت است. فکر می‌کنم اگر به زودی تصمیمی گرفته شود، کارگروه‌های دو کشور کار روی متن توافقنامه صلح را آغاز کنند و تا پایان سال بتوانیم به توافق برسیم.

به گفته منابع رسمی محلی، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، پس از این دیدار، بدون اظهارنظر عازم نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در روسیه شد.

یک روز قبل از نشست پراگ، نیکول پاشینیان در پارلمان ارمنستان گفت که به برنامه 'دستور کار صلح' پیشنهادی تیمش متعهد است.

نخست‌وزیر ارمنستان در جلسه پرسش و پاسخ مجلس گفت: امیدوارم حمایت اکثریت مجلس و مردم برای اجرای این دستور کار باشد، این راه را می‌روم و خواهم رفت.

الهام علی‌اف نیز در گفت‌وگو با رسانه‌های آذربایجانی گفت: در این دیدارها، هیچکس - نه ارمنستان و نه اتحادیه اروپا - در مورد پنج اصل پیشنهادی آذربایجان به ارمنستان برای یک معاهده صلح سؤالی نداشتند. امروز در دیدار با رئیس‌جمهور فرانسه، من دیدم که این پنج اصل پذیرفته شد، این طبیعی است، زیرا ما چیز جدیدی اختراع نکردیم، این اصول مبتنی بر روابط بین کشورهایی است که می‌خواهند روابط را عادی کنند.

الهام علی‌اف این نشست چهارجانبه را اقدامی مهم برای دستیابی به صلح ارزیابی کرد.

در بیانیه طرفین پس از این نشست آمده است که ارمنستان و آذربایجان تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر را با استناد به منشور 1991 سازمان ملل متحد و اعلامیه آلماتی در مورد اهداف و اصول کشورهای مستقل مشترک‌المنافع به رسمیت شناختند.

رئیس‌جمهور آذربایجان گفت که پس از صرف شام مجدداً با طرفین دیدار می‌کند و افزود که هم اکنون انگیزه‌ای به روند صلح داده شده است. به زودی وزرا باید برای دومین بار ملاقات کنند و ما پیشنهاد دادیم که پس از آن کارگروه‌های دو کشور دورهم جمع شوند، شاید نه به عنوان یک جلسه، بلکه برای تهیه متن توافقنامه صلح در چند مورد. امروز صبح ما یک ساعت و نیم با شارل میشل جلسه داشتیم، در مورد بسیاری از مسائل بحث کردیم و جلسه فعلی و جلسه‌ای که در سال جاری برگزار خواهد شد. جلسه عصر نیز همین هدف را دارد و به زودی پیمان صلح بین ارمنستان و آذربایجان امضا می‌شود.

الهام علی‌اف گفت: اصول پنج‌گانه توافقنامه صلح باید هر چه سریع‌تر پاراف شود، کار بر روی متن توافقنامه صلح باید بر اساس این اصول آغاز شود.

وی با ابراز اطمینان از دستیابی زودهنگام به صلح، گفت که چنین سندی صفحه جنگ و دشمنی دو کشور را می‌بندد.

علی اف: طرفین هنوز در مورد مسیر زمینی به نخجوان به توافق نرسیده‌اند

رئیس‌جمهور آذربایجان گفت که هنوز نتوانسته پاسخی برای سؤال خود در مورد مسیر بزرگراه نخجوان از نیکول پاشینیان دریافت کند.

الهام علی‌اف گفت: این غیرقابل درک است که به ما یک گذر داوطلبانه به نخجوان داده نشده است. شکستن تعهد، البته یک واقعیت بسیار شرم‌آور است. با این حال، ما هنوز صبور هستیم و خویشتنداری نشان می‌دهیم.

نیکول پاشینیان پس از این دیدار در حساب توییتری خود نوشت که پیشنهاد خود را برای باز کردن بلوک تمام ارتباطات منطقه‌ای در پراگ تکرار کرده است.

نیکول پاشینیان در توییتر خود نوشت: آذربایجان هنوز پاسخ مثبتی نداده است. من بار دیگر می‌گویم که آماده است بلوک همه ارتباطات منطقه‌ای را به شرط احترام کامل به حاکمیت و قانون‌گذاری ارمنستان باز کند.

الهام علی‌اف نیز گفت: سؤالات مربوط به حمل‌ونقل در نشست سران کشور در ماه نوامبر در بروکسل و روسای امور خارجه مطرح شد و در نشست های تعیین حدود که این ماه در بروکسل برگزار می‌شود، مطرح خواهد شد.

علی اف: جمعیت ارمنی در قره‌باغ بهتر از الان زندگی خواهند کرد

الهام علی‌اف در مورد جمعیت ارمنی در قره‌باغ گفت: ارمنی‌های ساکن قره‌باغ شهروندان آذربایجان هستند و قصد ندارند با هیچ کشوری حتی با ارمنستان درباره سرنوشت و آینده خود بحث کنند.

رئیس‌جمهور آذربایجان این موضوع را امر داخلی کشورش خواند و اعلام کرد: ارمنی‌ها از حقوقی برابر با شهروندان آذربایجان برخوردار خواهند بود. ما قصد داریم روابط غیررسمی را با نمایندگان جمعیت ارمنی قره‌باغ ادامه دهیم. باید بگویم که چنین روابطی مدتی است که ادامه دارد. من فکر می‌کنم که این منجر به تفاهم کامل با جمعیت اصلی ساکن در منطقه می‌شود. در حال حاضر مسئولیت آن‌ها با نیروهای حافظ صلح روسیه است. به جز ادغام در جامعه آذربایجان، راه دیگری برای آن‌ها وجود ندارد. اگر کسی فکر می‌کند که باید به عنوان شهروند آذربایجان زندگی کند، به نظر من پشیمان نمی‌شود. اما اگر کسانی اینطور فکر نمی‌کنند، آن‌ها می‌توانند محل زندگی دیگری را برای خود انتخاب کنند.

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه نیز اعلام کرد که مسکو رویکرد غرب به توافق صلح احتمالی بین آذربایجان و ارمنستان را «کاملاً متعادل» نمی‌داند و مسکو پیشنهادات جامع خود را در مورد توافقنامه صلح به باکو و ایروان ارائه کرده است.

دیدار غیررسمی علی اف-پاشینیان-اردوغان

پیش از دیدارهای رسمی، الهام علی‌اف و نیکول پاشینیان و همچنین رجب طیب اردوغان در چارچوب اجلاس جامعه سیاسی اروپا در پراگ به صورت غیررسمی دیدار کردند.

به همراه آن‌ها امانوئل ماکرون رئیس‌جمهور فرانسه و ویکتور اوربان نخست‌وزیر مجارستان در این تصاویر دیده می‌شوند.

نیکول پاشینیان روز پنجشنبه در پراگ با رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه دیدار و گفتگو کرد.

آخرین دیدار دو کشور در بالاترین سطح در سال 2008 بود که عبدالله گل رئیس‌جمهور وقت ترکیه برای تماشای بازی فوتبال ترکیه و ارمنستان به ایروان رفته بود و سرژ سرکیسیان که در آن زمان رئیس‌جمهور ارمنستان بود به دومین مسابقه دو کشور در بورسا در سال 2009 آمد.

تلاش‌هایی که در آن زمان موسوم به دیپلماسی فوتبالی، منجر به برقراری روابط دیپلماتیک بین دو کشور، باز شدن مرزها و امضای دو پروتکل با هدف توسعه روابط دوجانبه شد، اما به دلیل نارضایتی آذربایجان این روند به سرانجام نرسید.

دیدار علی‌اف و میشل

چندی پیش شارل میشل، رئیس شورای اتحادیه اروپا در حساب کاربری خود در توییتر نوشت که با الهام علی‌اف دیدار کرده و عکسی را با وی به اشتراک گذاشته است.

شارل میشل گفت که با الهام علی‌اف و نیکول پاشینیان به همراه ماکرون رئیس‌جمهور فرانسه «در خصوص روابط ارمنستان و آذربایجان و دستیابی به صلح پایدار در منطقه» دیدار خواهد کرد.

روز پنجشنبه، اولین نشست سران جامعه سیاسی اروپا در پایتخت چک آغاز شد. در این اجلاس علاوه بر 27 کشور اتحادیه اروپا، رهبران 17 کشور دیگر از جمله ترکیه، بریتانیا، اوکراین، آذربایجان، ارمنستان و کشورهای بالکان حضور دارند.

پاشینیان: به دنبال صلح هستم

نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان جلسه پرسش و پاسخ پارلمان اعلام کرد که قصد ایجاد صلح با آذربایجان را دارد.

رهبر ارمنستان در پاسخ به سؤالات مخالفان گفت که ارمنستان نمی‌تواند قره‌باغ را از آذربایجان جدا کند.

رئیس‌جمهور آذربایجان پیش‌تر گفته بود که به مذاکرات صلح با ارمنستان خوش‌بین است.

الهام علی‌اف به عنوان مبنایی برای این امر به نشست دوجانبه وزرای خارجه آذربایجان و ارمنستان در ژنو با هدف تهیه نسخه اولیه توافقنامه صلح اشاره کرد و گفت: ما امیدواریم که آماده‌سازی متن توافقنامه صلح طول نکشد. ما می‌خواهیم به این دشمنی و نفرت متقابل پایان دهیم و صفحه جدیدی از صلح را باز کنیم. نمی‌دانم چقدر در این زمینه موفق خواهیم بود. اما ما در این مسیر حرکت می‌کنیم.

الهام علی‌اف همچنین خاطرنشان کرد که باکو همچنان جمعیت ارمنی الاصل ساکن در منطقه قره‌باغ آذربایجان را شهروندان خود می‌داند و قرار نیست با هیچ بازیگر بین‌المللی درباره چگونگی سازماندهی زندگی آینده آنها صحبت کند.

وی تأکید کرد: ما در مورد مسائل داخلی آذربایجان با هیچ نهاد بین‌المللی و همچنین با هیچ کشوری بدون توجه به وسعت و پتانسیل سرزمینی آن صحبت نمی‌کنیم.

دیوید بابائیان وزیر امور خارجه جمهوری خودخوانده قره‌باغ کوهستانی نیز اعلام کرد: برای مذاکره مستقیم با آذربایجان، قره‌باغ کوهستانی باید به عنوان طرف مناقشه در نظر گرفته شود.

اما آذربایجان می‌گوید موجودیتی به نام «قره‌باغ» وجود ندارد و درگیری حل شده است.

در ایروان گهگاه می‌گویند که مسئله «قره‌باغ» باید روی میز مذاکره باشد، اما با توجه به مصاحبه نیکول پاشینیان با تلویزیون عمومی ارمنستان، نشانه‌های روشن و واضحی وجود دارد که ایروان این مسئله را برای صلح با آذربایجان کنار گذاشته است.

پاشینیان رسماً اعلام کرده که مراکز سیاسی جهان آمادگی به رسمیت شناختن استقلال قره‌باغ کوهستانی یا بخشی از ارمنستان را ندارند و گفت: این واردان اسکانیان بود که آشکارا جمهوری ارمنستان را به عنوان یک اشغالگر به رسمیت شناخت و جمهوری ارمنستان تا امروز نتوانسته بر این اقدامات واردان اسکانیان و رهبرش فائق آید و باید بپذیریم که ممکن است هرگز نتوانیم بر این اظهارات غلبه کنیم. ما اکنون در تلاشیم تا عواقب آن بیانیه را مدیریت کنیم. زیرا در آن زمان واردان قره‌باغ را جزئی از آذربایجان به رسمیت شناخت.

5 اصل آذربایجان برای صلح با ارمنستان

گفته می‌شود مذاکرات آذربایجان و ارمنستان بر اساس 5 اصل مطرح شده از سوی باکو انجام می‌شود. تاکنون اظهاراتی که در ارمنستان در خصوص این اصول مطرح شده، متناقض بوده است.

الهام علی‌اف در سخنانی به این موضوع پرداخت و توضیح داد که این اصول چیست.

رئیس‌جمهور آذربایجان گفت: این شامل به رسمیت شناختن متقابل تمامیت ارضی کشورها، تعهد به پایان دادن به هرگونه ادعای ارضی در آینده، عدم استفاده از نیروی مسلح برای تهدید، تحدید حدود مرزهای دولتی و باز کردن خطوط ارتباطی است.

نویسنده: حمید قدسی آذر کارشناس مسائل قفقاز و ترکیه