چرایی تهدید یونان از سوی اردوغان؛ قوانین ناتو چه می‌گوید؟

رئیس جمهور ترکیه به مقامات آتن هشدار داده و اعلام کرد که ممکن است ارتش تحت امر او، در نیمه شبی و به شکلی ناگهانی به یونان حمله کنند.

کد خبر: ۵۰۶۵۲۰

تاریخ: ۱۳ شهريور ۱۴۰۱ - ۱۲:۰۱

به گزارش گروه بین الملل ایران اکونومیست، تنش بین ترکیه و یونان بالا گرفته و کار به جایی رسیده که  آمریکا هم نگران این وضعیت است. دو روز پیش، وزیر دفاع ترکیه برای زهر چشم گرفتن از یونانی ها، شخصاً در کابین خلبانی اف 16 نشست و بر فراز اژه پرواز کرد. دیروز هم نوبت اردوغان بود که یونان را تهدید کند.

رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، در چند سال گذشته بارها از این عبارت استفاده کرده است: «ممکن است یک نیمه شب، به طور ناگهانی به شما حمله کنیم.» این تهدید لفظی اردوغان، خطاب به شبه نظامیان تحت امر پ.ک.ک در شمال و شرق سوریه بود و البته، چندبار به تهدیدات خود هم عمل کرد. اما اردوغان، این بار نه پ.ک.ک، بلکه کشور همسایه اش یونان را تهدید کرد!

ده ها روزنامه چاپ آنکارا و استانوبل، امروز در تیتر صفحه نخست، یک عبارت مشترک به کار بردند: «یونان! عبرت بگیر و ازمیر را فراموش مکن».

این جمله، بخشی از سخنرانی اردوغان بود که خطاب به یونان بود و به عنوان هشداری مبتنی بر تحولات تاریخی، عواطف ملی گرایان ترکیه را تهییج و تحریک کرد و خون آنان را به جوش آورد. چرا که جنگ ازمیر، یادآور یکی از پیروزی های تاریخی ترکیه در برابر یونان است که در اثنای آن، بیش از دو هزار تن از  افسران و سربازان یونانی به دست قوای ترک کشته شده و به دریا ریخته شدند.

پس از جنگ جهانی نخست و تجزیه امپراطوری عثمانی، بخش های مهمی از ترکیه در اشغال نیروهای یونانی بود و سه سال جنگ، بین ترکیه و یونان، سرانجام در سال 1922 پایان پذیرفت. حمله بزرگ (Büyük Taarruz‎) به فرماندهی مشترک مصطفی کمال و ژنرال وفادار او، فوزی پاشا، منجر به آزادسازی ازمیر و درهم شکسته شدن قوای یونانی شد.

اردوغان دیروز در یک جشنواره هوافضا شرکت کرد که هر ساله توسط داماد او سلجوق بیرقدار برگزار می شود و میلیون ها بازدیدکننده را به سوی خود جلب می کند. این فستیوال، محلی برای قدرت نمایی پهپادهای بیرقدار و به نمایش گذاشتن توانمندی های جوانانی است که در حوزه هوا فضا استعداد دارند و توسط کارخانه پهپادسازی بایکار، در مسیر ابداع و اختراع، آموزش داده می شوند.

اردوغان در جشنواره هوانوردی و فناوری تکنوفست گفت: «افتخار ما به پیشرفت‌های تکنولوژیک به خاطر اشتیاق به جنگ نیست، بلکه لازمه تعهدمان برای حفظ قدرت کشورمان است.دیدید که نخستین جنگنده بدون سرنشین قزل المای ترکیه در شهر سامسون رونمایی شد. این جنگنده، مسیر تاریخ جنگ جهان را تغییر خواهد داد.»

اردوغان در ادامه در واکنش به اقدامات اخیر یونان گفت:«یونان به تاریخ خود نگاهی بیندازد، اگر بخواهی بیشتر جلو بروی، بهای سنگینی باید بپردازی. به یونان تنها یک جمله می‌گوییم، ازمیر را فراموش نکن! هر کاری که لازم باشد انجام خواهیم داد. همانطور که همیشه گفته‌ایم ممکن است یک شب ناگهان و در هر جایی اقدام کنیم.»

ناتو علیه ناتو!

این اولین بار است که بالاترین مقام سیاسی یک کشور عضو ناتو، همپیمان خود را تهدید به حمله نظامی کرده است.

فلسفه امنیتی و سیاسی تشکیل ناتو، ائتلاف و اتحاد کشورهای غربی به علاوه ترکیه، برای مقابله با تهدیدات احتمالی اتحاد جماهیر شوروی بوده و در این میان، جغرافیای سیاسی ترکیه و یونان، اهمیت زیادی به این دو عضو ناتو داده است. اما واقعیت این است که در طول صد سال گذشته و پس از تاسیس جمهوری ترکیه، یونان و ترکیه، هیچگاه روابط طلایی و ماه عسل طولانی نداشته اند.

یونان از منظر جمعیتی و قدرت نظامی و امنیتی، به هیچ وجه با ترکیه قابل مقایسه نیست و در برابر این کشور اسلامی، رقیب ضعیفی به شمار می آید. اما توان دیپلماسی یونان را نمی توان دست کم گرفت. از این گذشته، در هر حال، یونان عضوی از باشگاه مسیحی است و از حمایت های آمریکا و اتحادیه اروپا برخوردار است و رژیم صهیونیستی نیز به شکل جدی از یونان حمایت می کند. در نتیجه، ترکیه نمی تواند اقدامات این همسایه کوچک را نادیده بگیرد.

بین یونان و ترکیه، چندین پرونده امنیتی – حقوقی و مشکلات قدیمی وجود دارد. به عنوان مثال، این دو کشور، هنوز هم تکلیف مالکیت بسیاری از جزایر کوچک و بزرگ را روشن نکرده و در مورد حدود و ثغور مرز و خط دریایی و ساحلی اختلاف جدی دارند.

یکی دیگر از اختلافات قدیمی بین یونان و ترکیه، مساله قبرس است. دولت آتن، حامی و مدافع بخش روم نشین جنوب جزیره قبرس است و با حمایت های یونان، قبرس جنوبی عضو رسمی اتحادیه اروپا شده است. اما ترکیه از ترک های بخش شمال جزیره حمایت می کند و در پنجاه سال گذشته، با هفتاد هزار نفر نیروی نظامی و انتظامی، یک دولت غیررسمی به نام جمهوری ترک قبرس شمالی را تاسیس و حفظ کرده است.

یکی دیگر از مشکلات مهم بین ترکیه و یونان، مساله پ.ک.ک است. در طول پنج دهه ای که از تاسیس پ.ک.ک گذشته، چپ های یونان همواره از پ.ک.ک حمایت کرده اند و مدتی هم عبدالله اوجالان رهبر این گروه تروریستی پس از اخراج از سوریه مهمان یونان بود. اما فشارهای ترکیه و آمریکا موجب آن شد که آتن از اوجالان بخواهد به جای دیگری برود.

مهمت علی بیراند روزنامه نگار قدیمی ترکیه، در یک مستند سیاسی اعلام کرده که بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا با استفاده از ظرفیت سیا، کاری کرد که اوجالان در آفریقا دستگیر و به ترکیه تحویل داده شود تا دو عضو مهم ناتو یعنی ترکیه و یونان به جان هم نیفتند. با این حال، یونان هنوز هم مامن و پناهگاه بسیاری از اعضای پ.ک.ک و سران دو حزب کمونیستی تروریستی دشمن ترکیه است.

پس از کودتای نافرجام شاگردان فتح الله گولن در سال 2016 میلادی، تعدادی از فرماندهان کودتاگر با یک بالگرد نظامی به یونان گریختند. اما دولت آتن، حاضر نشد آنها را به ترکیه تحویل دهد.

سیاستمداران یونانی در چند ماه گذشته در کنگره آمریکا، لابی قدرتمندی به راه انداخته و از واشنگتن خواسته اند که قراردادهای فروش جنگنده افق 16 به ترکیه را ابطال کند. این اقدام یونان، با حمایت و استقبال بیش از صد سناتور آمریکایی روبرو شد و آنان از جو بایدن خواسته اند، در قرارداد فروش، این عبارت گنجانده شود: ترکیه به عنوان خریدار متعهد می شود که با استفاده از اف 16 حریم هوایی یونان را تهدید نکند.

قوانین ناتو چه می گوید؟

تنش های اخیر بین یونان و ترکیه یک مشکل مهم را در داخل ناتو ایجاد کرده است: عدم رویه و اقدام در سناریوی احتمالی حمله اعضای آن به یکدیگر.

به دلیل این تعارض، به عدم وجود ویژگی در معاهده اشاره شده است. بنابراین، در مورد درگیری نظامی بین دو متحد ناتو، به نظر می‌رسد دو اقدام قابل بحث ناتو وجود دارد: احتمال حمله به کشور متجاوز و امکان اخراج متحدانی که معاهده را نقض کرده‌اند. با این حال، این دو اقدام هنوز قابل بحث هستند و هنوز رویه مشخصی برای چنین رویدادهایی وجود ندارد، که سؤالاتی را در مورد توافقات و امنیت ارائه شده توسط ناتو ایجاد می کند.

اردوغان و میسوتاکیس، چه چیزی را پنهان می کنند؟

بیرگون به عنوان یکی از روزنامه های منتقد اردوغان، به این اشاره کرده که تهدیدات تند و تیز اردوغان علیه یونان، فقط یک ماجراجویی کوچک برای قدرت نمایی حزبی و تهییج ملی گرایان است.

بیرگون بر این باور است که هم رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و هم میسوتاکیس نخست وزیر یونان، در وضعیت مشابهی قرار دارند. هر دو گرفتار بحران اقتصادی شده اند، هر دو با هجمه گسترده منتقدین و مخالفین داخلی روبرو هستند و هر دو آنها، راهی برای گریز از شرایط فعلی سراغ ندارند و تلاش می کنند تا با تهییج و تحریک افکار ملی گرایانه، امتیازات این مرحله را نیز به دست بیاورند و به مرحله دیگر راه پیدا کنند. اگر نه حمله به یونان برای ترکیه، قطعاً عواقب و پیامدهایی دارد که می تواند برای سالیان طولانی، این کشور را در شرایط بحرانی و بن بست سیاسی – اقتصادی قرار دهد.

/